تاریخ 1395/03/19 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
دلاکي ديروز؛ گران‌ترين روش درماني امروز

در ايران تا همين چند سال پيش به طور گسترده در تمام گرمابه‏‎ها دلاک کار خودش را مي‌کرد و هرگز فکر نمي‎کرد که شيوه و عمل او روزي يکي از گران‌ترين روش‌هاي زيبايي و درماني شود.

در گذشته روش‌ها، شيوه‌ها و تدابيري که طبيان و حکيمان ايران براي درمان بيماري‌ها و دردها و ناراحتي‌هاي مردم به کار مي‌گرفتند چنان حکيمانه و بر روي اصول و قاعده بود که امروز در قرن اتم و فضا و با وجود گستردگي علم و فناوري، دستاوردها و تجهيزات پزشکي؛ هنوز اين روش‌ها براي تسکين بيماري‌ها جواب مي‌دهد و حتي در برخي مواقع جزو موثرترين و محکم‎ترين راه‌هاي درماني است.

در طب سنتي ايراني براي تمام لحظات زندگي انسان تدبير و فکر شده است، از جمله اين تدابير اصول حمام کردن صحيح بوده که خود به عنوان يک روش درماني موثر براي درمان برخي بيماري به حساب مي‎آمده است.

اگر در آثار باستاني ايران به حمام‌هاي قديم سري زده و توضيحات کارشناسان را شنيده باشيم متوجه مي‌شويم که نوع و سبک معماري اين حمام‌ها کاملاً براساس طبيعت انسان طراحي شده است.

در اين حمام‎ها فردي به نام دلاک به کار دلک کردن يا همان ماساژ مي‌پرداخته و وظيفه مهمي را در اين حمام‌ها برعهده داشته است.

امروز در سايت‌ها و فضاي مجازي و نشريات با تبليغات گسترده‌اي از انواع ماساژها از تايلندي گرفته تا سوئدي و ماساژهاي زيبايي برخورد مي‌کنيم اما ايران باستان ما فارغ از همه اسم‌هاي خارجي و غربي، خود يک شيوه ماساژ را براي مردم در حمام‌ها به کار مي‌برده و فرد دلاک وظيفه مهمي را در حمام بر دوش داشته است.

مريم آرزوفر،کاربر ماساژدرماني و محقق در زمينه طب سنتي ايراني مي‌گويد: بسياري از کارشناسان و متخصصان زيبايي اذعان دارند که براي جلوگيري از افتادگي و شل شدن عضله بدن هيچ چيز مانند ماساژ و يا همان مشت و مال به سبک و سياق شرقي نمي‎تواند موثر باشد.

وي افزود:با مطالعه دقيق کار دلاک‎ها و بررسي ماساژهاي امروزي مي‌‌توان گفت مشت و مال و ماساژ توسط دلاک‎ها در حمام‌هاي گرم و قديم گذشته اثر زيادي نسبت به ماساژهاي امروز با سبک‌هاي مختلف دارد.

دلک قديم و يا همان ماساژ امروز، در قديم از ستون‌هاي درمان به روش سنتي بوده که براي درمان بيماري‌هاي مفصلي و غير فصلي چون صرع، ‌بيماري عصبي و اختلالات گوارشي و... استفاده مي‌شده است.

آرزوفر در پاسخ به سئوالي آيا در کتاب سنتي ما به موضوع ماساژ به طور صريح براي درمان بيماري‌ها اشاره شده است يا خير؟گفت: البته؛ موضوع ماساژ آنقدر در درمان برخي بيماري‎ها موثر و مفيد بوده که حکيم بزرگ ايراني، بوعلي سينا در کتاب «قانون در طب» آورده که ماساژ براي پراکنده کردن مواد زائدي که در عضلات وجود داشته و نمي‌توان توسط ورزش آن مواد را از بدن خارج کرد، به کار مي‌رود.بوعلي ماساژ را به چهار نوع نرم، ‌زياد سخت، سخت و معتدل تقسيم کرده که از ترکيب آنها روشي در ماساژ حاصل مي‌شود.حتي بقراط بر اين باور بوده که پزشک بايد در بسياري از روش‎ها همچنين درماساژدرماني براي درمان بيماري‌هاي مريض خود مجرب و ماهر باشد.

اين کارشناس گفت: موضوع جالب و در خور توجه اينجاست که در قرون وسطي در اروپا اطلاع چنداني درباره فوايد ماساژ وجود نداشت و از آن به عنوان يک وسيله تفريحي و لذت بردن استفاده مي‌کردند، آنها بعدها به خاصيت درماني آن براي درمان بيمار‌ها پي بردند و همين بابي شد تا سبک‎هاي زيادي را به وجود آورند و امروز در رسانه‎ها خود مانور زيادي را روي آن مي‌دهند.اين در حالي است که در ايران تا همين چند سال پيش به طور گسترده در تمام گرمابه‏‎ها دلاک کار خودش را مي‌کرد و هرگز فکر نمي‎کرد که شيوه و عمل او روزي يکي از گران‌ترين روش‌هاي زيبايي و درماني شود.

آرزوفر در ادامه مي‌گويد: قبل از بررسي دلک بايد به ساختار حمام‌هاي قديم ايراني که شبيه ساختار بدن انسان است اشاره کنم که براساس طبايع چهارگانه انسان از چهار خانه ساخته مي‌شد.خانه اول، طبعي سرد و خشک که همان رختکن است، خانه دوم سرد و تر که مسير بين رختکن تا خانه سوم يا خزينه حمام را شامل مي‎شود؛ خانه سوم، گرم و تر که حمام و خزينه و محل شست‌وشو بوده و خانه چهارم که گرم و خشک است که به «تون حمام» معروف است که همان سوناي خشک امروزي است.اين گونه حمام‎هاي قديم و با اين ساختار به طور حتم حافظ سلامتي انسان بوده‌اند زيرا وقتي فردي وارد حمام مي‌شد به تدريج از هواي سرد به گرم وارد مي‌شد و همچنين فرد در هر خانه، کمي مکث مي‎کرد تا بدنش کم کم شروع به تر شدن کند.وقتي فرد وارد خانه دوم مي‌شد مفاصل و بند‌هاي بدن، کمي مالش داده مي‎شد که تحليل بلغم بدنش را در پي داش، در اين خانه همان دلک يا ماساژ توسط دلاک انجام مي‌گرفت.مشت و مال که توسط دلاک صورت مي‌گرفت باعث رفع کسالت و خمودگي بدن مي‌شد، اگر دردي در عضله فرد وجود داشت با مالش نرم و ملايم و پيوسته، درد تحليل مي‎رفت، از بالاي بدن کار مشت و مال صورت مي‌گرفت، حتي براي چاق کردن فرد لاغر اين عمل با آب گرم و بعد از کيسه کشيدن انجام مي‌شد.

وي افزود: البته با مطالعه‌اي که بنده در کتاب‎هاي طب سنتي ايراني داشتم به نظر مي‌آيد که کار دلک کردن در حمام‎ها شامل کيسه کشيدن، سنگ‌پا کشيدن و مشت و مال بدن بوده که هر کدام از اين اعمال فلسفه خاص خود را داشته و جايگاه خاصي در طب ايراني دارد.

آرزوفر ادامه داد: فلسفه کيسه کشيدن اين است که باعث دفع چرک بدن،‌ خروج سودا و خشکي، نرم شدن بدن،‌ کاهش بيماري‌هاي پوستي مثل جوش، رفع کسالت و سبک کردن بدن و... مي‌شود.البته خود کيسه‎اي که به‌کار مي‌رفت يک سري ويژگي‎ها داشت که نه بسيار نرم باشد و نه زبر!ابتدا از سر فرد کيسه کشيده مي‌شد تا بخارات از سر خارج شود، دوم قسمت سينه بود تا بخارات اطراف قلب را برطرف کند و بعد دست‌ها و پشت و پاها!براي اطفال از صابون و ليف نازک استفاده مي‎شد و يا اينکه از لعاب ختمي و آرد جو و آرد باقالي استفاده مي‌کردند.در سنگ پا کشيدن مي‎توان گفت که خود سنگ پا باعث لطافت، ‌رفع کسالت پا جذب بخارات شده و چشم را روشن کرده،‌ رفع سودا مي‌کند و حتي در طب سنتي تاکيد مي‌شود.افراد سوداوي و کساني که سردردهاي طولاني دارند بايد بيشتر سنگ پا بکشند زيرا بخارات بدن را به سمت پايين مي‌کشد و خارج مي‌کند، اگر کف پاي فردي نازک بود حنا گذاشتن تنها کفايت مي‌کند.

اين کاربر اظهار داشت: متأسفانه در فرهنگ نسل امروز ما اين گونه جا افتاده است که هر آنچه که نام غربي و يک اسم خارجي به خود بگيرد بسيار خوب بوده و هر آنچه از قديم و گذشته ما وجود داشته نشان از عقب‎افتادگي ماست!بايد باور کنيم که طبي که امروز در غرب وجود دارد و تمام دنيا در زير سلطه خود درآورده، برگرفته از طب قديم ما و کتاب دانشمنداني چون رازي و بوعلي سينا و... است.اما غرب و استعمار بلايي را بر سر دانش‌ها و ميراث ما آورد که قابل جبران نيست و يا زمان بسياري طول مي‌کشد که دوباره آنها را به فرهنگ و زندگي مردم برگردانيم.

دلک و ماساژ،‌ کيسه کشيدن و سنگ پا زدن جزو کارهاي معمول مردم هنگام حمام کردن بوده و اگر از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‎هاي خود سئوال کنيم کاملاً به اين موضوع اذعان دارند و از آن به خوبي ياد مي‌کنند، اين کار باعث مي‌شد بدن و پوست اين افراد در سلامت باشد.

هرچند در برخي مواقع موارد غير بهداشتي چون استفاده از لنگ‎ها و کيسه‎ها و سنگ پا به طور عمومي و نشستن روي سکوهاي حمام و ورود بچه‌ها به خزينه وجود داشته است، اما فوايد آن بسيار بيشتر از ضرر آن بود.

آن حمام‎ها با آن سبک و سياق حمام کردن باعث تعديل مزاج انسان،‌ رفع خستگي،‌ نرم کردن اعصاب و رفع سموم بدن و از بين بردن و تحليل رفتن بلغم اضافي و عفونت بدن مي‌شد.

در برخي از کشورهاي اسلامي اين حمام‎ها هنوز تخريب نشده‌اند و بافت سنتي خود را حفظ کرده‌اند.

حال بايد اين سئوال را از خود کرد چرا حمام‎هاي قديم که مانند يک بيمارستان بودند و مجموعه‌اي از اعمال يدي در آن جمع شده تا طبايع انسان را تعديل کنند و باعث صحت و سلامتي شوند به يک دفعه با اسم بهداشتي نبودن تعطيل و مخروبه شدند؟

البته جاي شکرش باقي است که به همت اداره ميراث برخي از اين حمام‌ها در سراسر کشور تبديل به رستوران‎هايي براي جذب گردشگر و توريست شده‌اند، اما جاي افسوس دارد که گرمابه‌هاي قديم که خود درمانگر بودند تمام به قصه‎ها و خاطرات گذشتگان پيوند خورد و آنچه از آن ياد نمي‎کنند ويژگي درماني اين حمام‌هاست.


نسخه چاپي ارسال به دوستان