تاریخ 1390/10/12 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
پوکي استخوان و راه هاي مبارزه با آن

پوکي استخوان (Osteoprosis)  يک بيماري شايع متابوليک استخوان بوده و در آن کاهش عمومي و شديد در توده استخواني (پوک شدن استخوان) به وجود مي آيد که در آن عناصر تشکيل دهنده استخوان از نظر کيفيت تغيير نمي کند، ولي از نظر کميت کاهش مي يابد. در اين بيماري به فعاليت استئوکلاسته افزوده مي شود. استئوپورزپيري، پديده فيزيولوژيکي نزد افراد مسن محسوب مي شود. اين بيماري وقتي بروز مي کند که کاهش توده استخوان بيش از حد سريع باشد. در ضمن خانم ها بسيار بيشتر از آقايان دچار پوکي استخوان مي شوند و همين طور با افزايش سن احتمال بروز پوکي استخوان بيشتر مي شود.

علل ابتلا به پوکي استخوان
آسيب شناسي دقيق استئوپورز ناشناخته است. عوامل مستعد کننده عبارتند از:
کاهش و از بين بردن فعاليت عضو به علت حرکت طولاني مدت.
رژيم هاي غذايي با کمبود مواد پروتئين، دريافت ناکافي کلسيم، کمبود ويتامين D  و مصرف زياد کافئين.

 شروع يائسگي:
استروژن هورمون زنانه اي که از کاهش توده استخوان جلوگيري مي کند. توليد استروژن در تخمدان ها بعد از يائسگي متوقف مي شود،  در نتيجه از دست رفتن توده استخوان تسريع مي شود. زناني که يائسگي زودرس دارند (قبل از 45 سالگي)، مانند بانواني که تخمدان هاي آنها با جراحي از بدن خارج شده است، بيشتر در معرض ابتلا» به پوکي استخوان هستند.

 سابقه خانوادگي:
وراثت بر ميزان استخوان هاي شما و سرعت از دست رفتن آنها تاثير دارند.
 استخوان هاي کوچک:
بانواني که داراي استخوان هايي کوچک بوده يا کوتاه قد و يا لاغر هستند به خاطر وجود توده استخواني کمتر،  به بروز پوکي استخوان مستعد ترند.
 پيشينه قومي:
بانوان اروپاي شمالي يا آسيايي تبار بيشتر در معرض ابتلا» به پوکي استخوان هستند.
 بعضي بيماري ها:
بيماري هايي نظير تيروئيد، کليه و برخي سرطان ها ممکن است به پوکي استخوان منتهي شوند. تجويز بعضي داروها به مدت طولاني مثل کورتيکواستروئيدها و هپارين.

علايم باليني  
توده استخواني هر فرد معمولا در 30 تا 35 سالگي به بيشترين ميزان خود مي رسد. پس از اين سن، کاهش توده استخوان به صورت يک روند طبيعي پيري آغاز مي شود. 50 درصد افراد بيش از 65 درصد سال سفيد پوست استئوپروز داشته و فقط در 20 درصد از اين افراد علايم باليني وجود دارد. 30 درصد افرادي که به سن 75 سالگي رسيده اند، دچار شکستگي ناشي از استئوپروز مي شوند. شايعترين علل اين شکستگي ها عبارتند از: جسم مهره ها، لگن ، گردن ، استخوان ران، انتهاي فوقاني بازو و انتهاي تحتاني ساعد، علاوه بر شکستگي هاي اين بيماران از درد کمر، پشت و قوز دار شدن پشت شکايت دارند. ولي برخلاف استئومالاسي، مبتلايان از ضعف عمومي و ضعف عضلاني شکايتي ندارند.
در بعضي از موارد استئوپروز و استئومالاسي تواما وجود دارد. دفورميتي قفسه سينه به صورت کوتاهي قامت، مشکل دولاشدن (خم شدن به سمت جلو)، کيفوز مشخص ستون مهره اي سينه اي که ممکن است در پشت ايجاد شود. بدشکلي ستون مهره اي و فضاي دنده اي ممکن است باعث نارسايي تنفسي شود.به علت ناتواني در بهبودي از آسيب هاي وارده ممکن است دچار پوکي استخوان شويد، بدون آنکه از بيماري خود اطلاع داشته باشيد به همين دليل است که پوکي استخوان بيماري بي سر و صدا ناميده مي شود.

 پوکي استخوان  
در مراحل اوليه بروز پوکي استخوان، علايم به ندرت ظاهر مي شود، که اين امر تشخيص بيماري را دشوار مي کند. پوکي استخوان در مراحل بعدي موجب بروز مشکلات ذيل مي شود. شکستگي مفاصل ران ، کمر و ستون مهره ها که غالبا اين اولين علامت است. کمردرد شديدي در يک نقطه خاص که نشانه يک شکستگي مي باشد. قوز کردن پشت که موجب انحناي پشت يا قوز درآوردن مي شود. کوتاه شدن قد در اثر پوکي استخوان در طي سال هاي متمادي ايجاد مي شود.

 عوامل خطري قابل کنترل
 وزن:
وزن کم بانوان بسيار لاغر که عادت ماهانه آنها را مختل کند، اين خانم ها در معرض خطر پوکي استخوان قرار مي گيرند، (زناني که داراي اضافه وزن هستند معمولا در معرض خطر نيستند ولي احتمال ابتلا» به ناراحتي هاي ديگر در آنها زيادتر است).

 ورزش نکردن:
نداشتن فعاليت، کاهش توده استخوان را تسريع مي کند. ورزش مناسب به افزايش مقدار استخوان و سلامتي بيشتر شما کمک مي کند.

کمبود کلسيم در برنامه غذايي:
کلسيم استخوان ها را قدرتمند مي کند. اگر به قدر کافي کلسيم مصرف نمي کنيد بدن شما سلول هاي استخواني را تخريب مي کند تا کلسيم مورد نياز خود را به دست آورد.

 سيگار کشيدن:
زناني که سيگار مي کشند بيشتر از خانم هايي که سيگار نمي کشند دچار پوکي استخوان (و ساير بيماري ها) مي شوند.
بعضي داروهاي تجويزي نظير کورتيکواستروئيدهاي خوراکي که معمولا براي درمان آسم و آرتروز مصرف مي شود.
برنامه غذايي پروتئين - کمبود ويتامين  D ) ويتامين D  به بدن شما کمک مي کند تا از کلسيم براي ساختن استخوان هاي محکم استفاده کنيد).

 ارزيابي تشخيصي

 علايم راديولوژي
کاهش تراکم استخوان، همچنين کاهش تعداد و صفحات تيغه هاي استخوان که به خصوص در جسم مهره ها، گردن و استخوان ران مشهود است. فضاي بين مهره اي افزايش يافته و سطح بالايي و پاييني جسم مهره گرد مي شود. شکستگي مرضي در مهره ها باعث مقعرالطرفين شدن شکل آنها مي گردد.

 علايم آزمايشگاهي
کلسيم، فسفر و آلکالين فسفاتاز سرم طبيعي است. بيوپسي استخوان به تشخيص کمک مي کند.
آزمايش هاي سنجش تراکم استخوان
اين آزمايش ها براي تشخيص و پيگيري درمان پوکي استخوان،  دقيق تر از عکسبرداري با اشعه هستند. پرتوهاي ايکس معمولا براي تشخيص پوکي استخوان مورد استفاده قرار نمي گيرند. اين پرتوها که به دلايل ديگري استفاه مي شود ممکن است پوکي استخوان را نيز در حالتي که حدود 25 تا 40 درصد توده استخوان از بين رفته باشد نشان دهد. بله ولي اين امر دشوار است در بيشتر موارد پوکي استخوان تشخيص داده نمي شود تا اين که فرد دچار شکستگي استخوان شود.

 شيوه درمان
در صورت مشخص بودن علت استئوپروز بايد آن را درمان کرد. هدف از درمان، جلوگيري از پيشرفت بيماري و کمک به بهبود آن مي باشد. تغيير در رژيم غذايي، مواد پروتئيني، کلسيم مکمل، املاح و ويتامين ها و مخصوصا ويتامين D  بايد، مقدار کافي از راه غذايي و دارويي به اين بيماران داده شود. کلسي تونين ، از دست دادن استخوان را مهار مي کند. تجويز استروژن يا استروژن همراه با پروژسترون و اندروژن و املاح فلوئور در درمان اين بيماران موثر است. اگر چه از علايم هشدار دهنده مهم در شما بروز نکرده باشد، ممکن است مبتلا به پوکي استخوان شده باشيد. گرچه پوکي استخوان را نمي توان بطور قطعي درمان کرد، ولي درمان نسبي آن امکانپذيرست.

راه هاي مقابله با پوکي استخوان
متخصصان لبنيات پرچرب مانند خامه و پنير چرب را حاوي کلسيم کمتري مي دانند و توصيه مي کنند: از خوردن غذاهاي پرچرب پرهيز شود; چرا که وجود چربي در غذا باعث ترکيب آن با کلسيم در روده ها و ايجاد ترکيبات نامحلول کلسيم مي شود که اين ماده معدني را غيرقابل جذب مي کند.
با افزايش سن، ضعف، شکستگي استخوان ، خميدگي پشت و کوتاه شدن قد ايجاد مي شود که اغلب کارشناسان از اين علائم به عنوان نشانه هاي پيري ياد مي کنند، اما اين علائم در واقع نشانه هاي يک بيمار «پوکي استخوان» (استئوپروز) است.
مهران ستاره، جراح و متخصص ارتوپدي که پوکي استخوان را به دليل عدم وجود درد و هرگونه علائم هشداردهنده ، قاتل خاموش مي نامد، اين عارضه را کاهش تراکم استخوان تعريف کرده و اظهار مي کند: افزايش سن، عدم تحرک، يائسگي، رژيم غذايي فاقد پروتئين و کلسيم، مصرف برخي داروها، عدم تماس با نور خورشيد بويژه در مناطق سردسير و نيز زمينه هاي ارثي و عوامل ژنتيکي، از جمله عوامل موثر در پيشرفت و تسريع کاهش تراکم استخوان است.
ژيلا اميني، فيزيوتراپ هم داروهاي ضد انعقاد خون نظير هپارين، ضدتشنج مثل فنتوئين، داروهاي ادرارآور، مصرف طولاني مدت مسکن ها، اختلالات هورموني نظير کم کاري و پرکاري تيروئيد و ابتلا به ديابت را در بروز پوکي استخوان موثر مي داند.
ستار غانمي فرد که پژوهش هايي در خصوص تغذيه دانش آموزان و دانشجويان داشته، کمبود کلسيم را يکي از اصلي ترين عوامل ابتلا به پوکي استخوان مي داند و مي گويد: کاهش استروژن، مصرف سيگار و الکل و برخي بيماري ها نيز در کاهش توده استخواني موثر است.
 
منابع کلسيم
غانمي فرد، شير کم چرب، ماست بدون چربي، پنير، دانه خردل، کلم پيچ، کنسرو ماهي آزاد با استخوان و نيز ساردين با استخوان، گل کلم، برگ کلم و برگ شلغم را از جمله منابع غذايي غني از کلسيم دانسته و اضافه مي کند: انواع مواد خوراکي نظير سيب زميني، کدو، نخود، صيفي جات و ريشه بعضي از اين مواد نيز منبع مناسبي براي تامين کلسيم هستند.
اين پژوهشگر تغذيه با ذکر اين مطلب که حبوبات نيز منبع خوبي براي کلسيم هستند، اظهار مي کند: مقدار کلسيم جذب شده از حبوبات به خاطر اسيد فيتيک موجود در آنها کم است.  
 غانمي فرد، لبنيات پرچرب مانند خامه و پنير چرب را حاوي کلسيم کمتري مي داند و توصيه مي کند: از خوردن غذاهاي پرچرب پرهيز شود; چرا که وجود چربي در غذا باعث ترکيب آن با کلسيم در روده ها و ايجاد ترکيبات نامحلول کلسيم مي شود که اين ماده معدني را غيرقابل جذب مي کند.
 
تشخيص بيماري
طبق پيش بيني سازمان بهداشت جهاني، اين بيماري در سراسر دنيا در حال افزايش است، اين در حالي است که تا 20 سال گذشته به دليل نبود راهي براي اندازه گيري تراکم استخوان و درمان بيماري، وجود آن ناديده گرفته مي شد; اما امروزه از طريق دانسيتومتري ميزان تراکم استخوان قابل اندازه گيري است. اميني با اشاره به اين که مچ دست، ران و مهره هاي پشتي، شايع ترين مناطق درگير پوکي استخوان هستند، تصريح مي کند: اين بيماري اغلب به طور تصادفي در عکسبرداري با اشعهX ، ايجاد شکستگي در طول يک تصادف يا درد پشت در اثر ايستادن طولاني مدت، خود را نشان مي دهد.
غلامرضا احمدي، متخصص پزشکي هسته اي، دانسيتومتري را اندازه گيري تراکم ماده معدني استخوان عنوان کرده و مي گويد: به دليل ارتباط مستقيم بين پوکي استخوان و شکستگي، انجام دانسيتومتري جهت تعيين ميزان طبيعي ماده معدني استخوان پيشنهاد مي شود.
وي با بيان اين که دانسيتومتري روشي بي ضرر براي تشخيص زودرس پوکي استخوان است، توصيه مي کند: قبل از ابتلا به اين بيماري، زنان بالاي 45 سال و مردان بالاي 55 سال، حتي بدون داشتن علائم پوکي استخوان اين تست را انجام دهند تا در آينده دچار شکستگي استخوان نشده و متحمل هزينه هاي سرسام آور و درد روحي و جسمي ناشي از اين بيماري نشوند.
اين پزشک متخصص، سنجش استخوان را براي زنان يائسه، به ويژه کساني که زودتر دچار يائسگي مي شوند، بيماران ديابتي، پيوند کليوي، تالاسمي ماژور، افرادي که به مدت طولاني از کورتيکواستروئيدها استفاده کرده اند، بيماراني که به علل مختلف دچار شکستگي شده و افرادي که در سنين بالاتر به سر مي برند، ضروري عنوان کرد.
احمدي با ذکر اين مطلب که هزينه انجام سنجش تراکم استخوان به مراتب کمتر از هزينه درمان استئوپروز (پوکي استخوان) است، تصريح مي کند: اين مبلغ بسته به نوع و مرحله بيماري در افراد مختلف متفاوت بوده و به طور تقريبي هزينه اي معادل 26 هزار تومان مورد نياز مي باشد.
وي ادامه داد: در صورتي که ميانگين بين 2/5 تا 1 باشد، فرد دچار استئوپني و کمبود استخوان و در ميانگين هاي بالاي 2/5 مبتلا به استئوپروز بوده و در معرض شکستگي قرار دارد.
 
عوارض
دکتر ستاره غانمي فرد، شکستگي را مهم ترين عارضه پوکي استخوان مي داند و مي گويد: در استئوپروزهايي که در سنين بالا رخ مي دهد، اولين شکستگي در ناحيه لگن، در 30 - 25 درصد موارد منجر به مرگ بيمار خواهد شد. وي اظهار مي کند: 50 درصد اين گروه نيز با وجود درمان، طي يک سال پس از شکستگي جان خود را از دست مي دهند که اين آمار، رقم بالايي به حساب مي آيد. اين ارتوپد متذکر مي شود: چنانچه فردي از ارتفاعي کمتر از سطح بدن خود سقوط کند و دچار شکستگي شود، قطعا به پوکي استخوان مبتلا مي باشد.
 
درمان
يک جراح و متخصص ارتوپدي، استخوان را بافت پويا و دائما در حال ساخت و ساز و تخريب معرفي و تصريح مي  کند: هدف از درمان استئوپروز، کاهش پروسه تخريب نسبت به ساخت و ساز و منطقي کردن شيب کاهش تراکم استخوان مي باشد.
اميني در خصوص درمان علائم استئوپروز از طريق فيزيوتراپي اظهار مي کند: چنانچه استخوان ها در اثر پوکي دچار شکستگي شده و محدوديت حرکتي پيدا کرده باشند، با انجام ورزش هاي مناسب همچنين با بهره گيري از فيزيکال تراپي، الکتروتراپي و مکانوتراپي، دامنه حرکتي مفاصل به حالت نرمال بازگردانده شده و از دفرميته آنها جلوگيري مي کند.
وي مي افزايد: فيزيوتراپي موجب کاهش درد و جلوگيري از پيشرفت بيماري مي گردد. در سنين بالاي 40 سال نيز کاهش درد و بازگشت دامنه حرکتي مفاصلي که محدوديت يافته اند، از طريق درمان امکان پذير مي باشد. اميني با ذکر اين مطلب که استئوپروز در سنين بالاي 65 سال قابل درمان نيست، ابراز مي کند: در افرادي که به ميزان زيادي داروي کورتون مصرف کرده اند، پوکي استخوان قابل درمان نمي باشد; اما دفرميته هاي مفاصل قابل رفع است.
وي هر دوره فيزيوتراپي را شامل 10 جلسه عنوان مي کند و مي گويد: طول دوره درمان با توجه به ميزان پيشرفت بيماري و تشخيص پزشک متفاوت مي باشد. سازمان بهداشت جهاني، سال هاي 2000 تا 2010 را دهه استخوان و مفاصل ناميده است و مي گويد: اين اقدام بيانگر آثار و تبعات ويرانگر و خطرزاي پوکي استخوان مي باشد که عنوان «اپيدمي خاموش قرن» را نيز به خود گرفته است.
براساس تغييرات سال هاي اخير در ميزان اين بيماري در نقاط مختلف دنيا، پيش بيني مي شود اين بيماري در 60 سال آينده، در بعضي مناطق که شيوع کمتري داشته، روبه افزايش خواهد گذاشت و برعکس مثلا امروزه آمريکاي شمالي و اروپا، نيمي از موارد شکستگي مفصل ران را در افراد مسن شامل مي شوند، با اقدامات پيشگيرانه اي که در حال حاضر روي دختران جوان متمرکز شده است، تا سال 2050 اين ميزان قابل کاهش به يک چهارم مي باشد. اين در حالي است که پيش بيني مي شود در آسيا و آمريکاي لاتين، شيوع پوکي استخوان همچنان روبه افزايش باشد.

به انتخاب و گزينش سرويس مقالات 

 


نسخه چاپي ارسال به دوستان