تاریخ 1392/06/26 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
نکاتي ارزنده از امام رضا(ع)
   نويسنده : مجتبي غفاري

بي گمان ديده گشودن بر آفتاب کاري ناشدني است، چونان که پريدن در آسمان بلند.شناخت مردان برخاسته از بوستان عترت، نه براي هر بال بشکسته اي شدني ; چه آنان که بر آفتاب ديده گشوده اند جز سايه مژگان خويش نديده و آنها که در آن آسمان پريده اند جز شکسته بالي خويش را نيافته اند.
با اين همه شايد بتوان ديده بر پرتويي از آفتاب که بر زاويه اي تابيده است دوخت و در آن نشان ها از حقيقت نور يافت که نور، همه يک گوهر است.
با چنين اعترافي به نکات ارزندهاز ويژگي هاي امام رضا(ع) اشاره مي کنيم :

شناسنامه امام رضا(ع)
امام هشتم (ع) در سال 148ه.ق در روز 11 ذيقعده  در شهر مدينه ديده به جهان گشودند.  
آمد آن چشمه فياض که از فيض دمش
ابر رحمت ز پي ريزش باران خيزد
سرو جان در قدمش ريز که دلداده اوست
به تمناي نگاهي ز سر جان خيزد
در سال 183ه.ق با شهادت پدر بزرگوارشان به منصب امامت نايل آمدند.مامون (عليه اللعنه) در سال 200 ه.ق امام (ع) و تعدادي از علويون را مجبور به ترک مدينه و هجرت به سوي خراسان کرد. کمتر از سه سال بعد از ورود حضرت به خراسان، مامون به گمان خام دسترسي به پيروزي نهايي، وجود مقدس آن امام را با سم به شهادت رسانيد. با شهادت آن حضرت در سال 203 ه.ق پيکر مطهر ايشان، طبق پيش بيني آن امام، در باغ حميد بن قحطبه حاکم و والي خراسان (واقع در روستاي سناباد )به خاک سپرده شد و از آن پس اين روستا به «مشهد الرضا» معروف گرديد. بدين منظور نکاتي ارزنده از زندگاني امام رضا(ع) که دانستن آن براي همه خوانندگان مفيد است در اين مقاله در نظر گرفته ايم.
کنيه هاي ايشان ابوالحسن و ابوعلي و القاب ايشان : رضا ،صابر ،زکي ،ولي،فاضل، وفي، صديق، رضي، سراج الله،  نورالهدي، قره عين المومنين، مکيده الملحدين ،  کفو الملک،  کافي الخلق،  رب السرير، و رئاب التدبير مي باشد.

سيره اخلاقي امام رضا(ع)
امام رضا (ع) به اخلاقي عالي و ممتاز آراسته بود و بدين سبب دوستي عام و خاص را به خود جلب فرموده بود. امامان پاک ما در ميان مردم و با مردم مي زيستند و عملا به مردم درس زندگي و پاکي و فضيلت مي آموختند، آنان الگو و سرمشق ديگران بودند و با آنکه مقام رفيع امامت آنان را از مردم ممتاز مي ساخت، و برگزيده خدا و حجت او در زمين بودند در عين حال در جامعه حريمي نمي گرفتند و خود را از مردم جدا نمي کردند و به روش جباران انحصار و اختصاصي براي خود قائل نمي شدند و هرگز مردم را به بردگي و پستي نمي کشاندند و تحقير نمي کردند...  
«ابراهيم بن عباس» مي گويد: «هيچگاه نديدم که امام رضا عليه السلام در سخن بر کسي جفا ورزد و نيز نديدم که سخن کسي را پيش از تمام شدن قطع کند، هرگز نيازمندي را که مي توانست نيازش را بر آورده سازد رد نمي کرد، در حضور ديگري پايش را دراز نمي فرمود،  هرگز نديدم به کسي از خدمتکاران و غلامانشان بدگوئي کند، خنده  او قهقهه نبود بلکه تبسم بود، چون سفره غذا به ميان مي آمد همه افراد خانه حتي دربان و مهتر را نيز بر سفره ي خويش مي نشاند و آنان همراه با امام غذا مي خوردند. شب ها کم مي خوابيد و بيشتر بيدار بود، و بسياري از شب ها تا صبح بيدار مي ماند و به عبادت مي گذراند، بسيار روزه مي داشت و روزه سه روز در هر ماه را ترک نمي کرد ، کار خير و انفاق پنهان بسيار داشت،  و بيشتر در شبهاي تاريک مخفيانه به فقرا کمک مي کرد.
احمد بن محمد بن ابي نصر بزنطي» که از بزرگان اصحاب امام رضا عليه السلام محسوب مي شود نقل مي کند. من با سه تن ديگر از ياران امام خدمتش شرفياب شديم، و ساعتي نزد امام نشستيم، چون خواستيم باز گرديم امام به من فرمود: اي احمد!تو بنشين. همراهان من رفتند و من خدمت امام ماندم و سوالاتي داشتم به عرض رساندم و امام پاسخ مي فرمودند، تا پاسي از شب گذشت، خواستم مرخص شوم، فرمود: مي روي يا نزد ما مي ماني؟ عرض کردم: هر چه شما بفرمائيد، اگر بفرمائيد بمان مي مانم و اگر بفرمائيد برو مي روم.
فرمود: بمان، و اينهم رختخواب، آنگاه امام برخاست و به اطاق خود رفت.من از شوق به سجده افتادم و گفتم: سپاس خداي را که حجت خدا و وارث علوم پيامبران در ميان ما چند نفر که خدمتش شرفياب شديم تا اين حد به من محبت فرمود.
هنوز در سجده بودم که متوجه شدم امام به اطاق من باز گشته است، برخاستم.حضرت دست مرا گرفت و فشرد و فرمود:
اي احمد! امير مومنان عليه السلام به عيادت «صعصعه بن صوحان» رفت و چون خواست برخيزد، فرمود:«اي صعصعه! از اينکه به عيادت تو آمده ام به برادران خود افتخار مکن- عيادت من باعث نشود که خود را از آنان برتر بداني-از خدا بترس و پرهيزگار باش، براي خدا تواضع و فروتني کن خدا ترا رفعت مي بخشد»
امام عليه السلام با اين عمل و سخن خويش هشدار داده است که هيچ عاملي جاي خود سازي و تربيت نفس و عمل صالح را نمي گيرد و به هيچ امتيازي نبايد مغرور شد، حتي نزديکي به امام و عنايت و لطف آن بزرگوار نيز نبايد وسيله فخر و مباهات و احساس برتري بر ديگران گردد.

ويژگي هاي امام معصوم از کلام امام رضا(ع)
امام رضا(ع) به طور کلي داراي شخصيتي يگانه و صفاتي ويژه بوده است. آن حضرت نيز داراي ملکه عصمت است که از لوازم امامت مي باشد. امام رضا عليه السلام در بياني زيبا و رسا،  به برترين شيوه و گوياترين زبان،  مقام امامت را براي ما نمايانده است. پس شايسته تر آن است که جايگاه امامت را از سخن آن بزرگوار بشناسيم:
امام سررشته دين، نظام مسلمين، رستگاري دنيا و عزت مومنان است.
امام ريشه و بنياد اسلام بالنده و شاخه بلند آن است.به برکت امام است که نماز،  روزه،  حج و جهاد تکميل مي شود،  خراج و صدقات فراوان مي گردد و حدود و احکام الهي به اجرا درمي آيد و مرزها از يورش مصون مي ماند.
امام به سان خورشيدي رخشاني است که تابش آن جهان را فرا مي گيرد و در افقي است که در دسترس نمي آيد.
امام ماه تابان، چراغ فروزان،  نور درخشان و ستاره نماياني است که در شب تاريک راهنماي هدايت است و نجات بخش از نابودي.امام از هر گناهي پاک و از هر عيبي به دور است. امام به علم ويژگي يافته و به بردباري نام آور شده است. امام يگانه روزگار خويش است،  هيچ کس همپاي او نيست و هيچ دانشمندي با او ياراي برابري ندارد و براي او همانندي يافت مي نشود.
دو ويژگي عصمت و انتصاب نيز در پايان سخن امام رضا عليه السلام به اين گونه بيان شده است:  چون خداوند بنده اي را براي تدبير امور بندگانش برگزيند،  او را سينه اي فراخ عنايت فرموده و سرچشمه هاي حکمت را در دلش به وديعت مي نهد،  زبانش گويا مي شود و در پاسخ درنمي ماند،  و جز درستي در او يافت نگردد. او انساني موفق،  راه يافته و تاييد شده از جانب خداوند و از هر گونه خطا و لغزشي در امان است. اين ويژگي از آن رو است که حجت بر خلق و گواه بر بندگان خدا باشد. آيا آنان توانايي چنين گزينشي را دارند تا برگزيده ايشان از اين صفات بهره ببرد؟

پايداري در راه حق
رفتار امام رضا(ع)نسبت به خانواده و برادرانش نمونه اي از اثبات حق بود.امام از کساني که از دين خدا خارج شده بودند، روي مي گردانيد. او سوگند ياد کرده بود که هرگز با برادرش زيد صحبت نخواهد کرد تا خداي متعال را ملاقات کند و اين در حالي بود که زيد مرتکب کاري بر خلاف قانون الهي شده بود. کاري که بايد در مقابل آن جنين عکس العملي نشان داده مي شد.  

راه تقرب به خدا از ديدگاه امام رضا(ع)
جناب شيخ مفيد در کتاب خويش،  پيام جامع، آموزنده و جالبي را از هشتمين امام معصوم حضرت رضا عليه السلام آورده است که آن بزرگوار آن پيام را،  به وسيله حضرت سيدالکريم عبدالعظيم حسني عليه السلام به شيعيان و دوستداران اهل بيت عليهم السلام فرستاده اند.
متن پيام آن بزرگوار اين است: حضرت عبدالعظيم از امام رضا عليه السلام آورده است که فرمود: سلام گرم مرا به دوستدارانم برسان و به آنان بگو: در دل هاي خويش براي شيطان راهي نگشايند و آنان را به راستگويي در گفتار و اداي امانت و سکوت پرمعنا و ترک درگيري و جدال در کارهاي بيهوده و بي فايده فراخوان و به صله رحم و رفت و آمد با يکديگر و رابطه گرم و دوستانه با هم دعوت کن،  چرا که اين کار باعث تقرب به خدا و من و ديگر اوليا» اوست.  

دعا براي فرزندش امام مهدي(عج)
خدايا; او را از شر آنچه آفريدي و پديد آوردي و ايجاد نمودي و پروراندي و تصوير نمودي در امان دار  و او را از پيش رو و از پشت سر و از طرف راست و چپ،  و از بالا و پايين محافظت فرما،  آن گونه که هر که در حفاظت تو باشد ضايع نگردد.
در وجود او،  پيامبرت را،  و وصي پيامبرت را  و پدرانش را; پيشوايانت و ارکان دينت راکه درود تو بر تمامي آنان بادحفظ نما،  و او را در امانت خودت که هرگز ضايع نگردد و در همسايگي ات که مورد تعرض قرار نگيرد و در نگهداري و حمايت خودت که مورد ظلم واقع نشود،  قرار ده.
خدايا! او را به امان محکمت در امان دار،  که هر که در آن قرار گيرد هرگز شکست نخورد و او را درحمايت خودت که هر که در آن باشد ظلم نبيند قرار ده،  و او را به ياري برترت ياري ده  و به قدرتت توانايش کن و فرشتگانت را پشت سر او قرار ده.
بارالها! دوست دار هر که او را دوست دارد،  و دشمن دار هر که با او بستيزد  و زره محکمت را بر او بپوشان  و فرشتگانت را گرداگرد او قرار ده.
پروردگارا! او را به برتر از مقامي که عدالت گستران از پيروان پيامبرانت را به آن مقام رساندي،  برسان.

آشنايي به زبان هاي مختلف
اباصلت هروي مي گويد : 
حضرت امام رضا عليه السلام با مردم سرزمين هاي مختلف با زبان خودشان سخن مي گفت و به خدا قسم،  به زبان آنان از خودشان داناتر بود. روزي به امام عرض کردم: «من تعجب مي کنم که شما به تمام زبان ها آشنايي داريد! »
فرمود: «اي اباصلت! من حجت خدا بر مردم هستم و خداوند هيچ گاه کسي را که زبان مردم را نداند بر آنان حجت قرار نمي دهد. مگر نشنيده اي که اميرالمومنين علي عليه السلام فرموده است: به ما "فصل الخطاب" عطا شده است. آيا فصل خطا بچيزي جز دانستن زبان هاي متفاوت است؟

احترام امام به مهمان
شخصي مهمان حضرت رضا عليه السلام بود. چراغ خانه امام خراب شد.
مهمان خواست چراغ را تعمير کند اما حضرت رضا عليه السلام به او اجازه نداد،  خود به تعمير چراغ پرداخت و فرمود : 
ما خانداني هستيم که مهمان هايمان را به کاري وا نمي داريم; مهمان ما محترم تر از آن است که به خدمت صاحبخانه بپردازد.

قرائت قرآن
حضرت امام رضا عليه السلام به نقل از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمود: «براي خانه هاي خود بهره اي از قرآن قرار دهيد. چون خانه اي که در آن قرآن خوانده شود،  براي اهلش گشايش و آسايش و خير قرار داده مي شود و ساکنين آن در معرض افزايش نعمت اند; و بر عکس خانه اي که در آن قرآن خوانده نمي شود سختي و تنگي بر اهلش رو آورد،  خير و نيکي و برکت از آنها کم مي شود و ساکنين آن در کمي و کاستي و کمبود خواهند بود.»

گوشه اي از سخنان نغز و کلمات آموزنده امام هشتم (ع) 
1- سکوت و دم فرو بستن از کلام نابجا از درهاي حکمت است و محبت ديگران را جلب مي کند و راهنماي انسان بر هر امر خيري است.
2- دوست هر کس عقل او و دشمنش جهل و ناداني اوست.
3- محبت به مردم نيمي از عقل است.
4- عقل کسي کامل نيست مگر اينکه در او ده خصلت باشد: از او اميد خير برود،  مردم از شر او در امان باشند،  کار خوب ديگران را بزرگ بشمارد- گرچه کوچک باشد،  کار خوب خود را کم بشمارد- گرچه زياد باشد،  از مراجعه ديگران براي احتياجاتشان خسته نشود،  در طول زندگي از طلب علم خسته و دلسرد نشود،  فقر در راه خدا را از ثروت بيشتر دوست بدارد،  ذلت در راه خدا از عزت در کنار دشمن خدا برايش محبوب تر باشد و ميل او به گمنامي از مشهور شدن بيشتر باشد. اما خصلت دهم که خيلي مهم است اين است: همه را از خود بهتر و پرهيزگارتر ببيند. وقتي شخص بد و پستي را ببيند،  بگويد او بهتر از من است،  زيرا چه بسا خير او در درونش پنهان است،  بر خلاف خير من که ظاهر است. و اگر فردي را ببيند که از خودش بهتر و پرهيزکارتر است،  براي او تواضع کند تا به درجه او برسد. و چون اين خصلت را دارا شد،  بزرگواري اش بالاتر مي رود،  خير و خوبي اش بهتر و پاکتر مي گردد،  پاداش نيکو دريافت مي کند و سرور اهل زمان خود مي شود.
5- کمک به يک فرد ضعيف بهتر از صدقه دادن است.
6- مومن در حال غضب هم از دايره حق بيرون نمي رود و در حال رضايت هم در باطل داخل نمي گردد و هرگز بيش از حق خود مطالبه نمي کند.
7- هرگاه بندگان خدا گناهان تازه اي انجام دهند،  که سابقه نداشته است،  خداوند هم آنها را به بلاهايي تازه مبتلا مي کند که پيش از آن نديده اند و نمي شناسند.
8- روزي حضرت رضا عليه السلام از يکي از غلامان خود پرسيد: «آيا امروز چيزي در راه خدا انفاق کرده ايد؟» غلام گفت: «نه.» امام فرمود: «پس خداوند از کجا به ما عوض دهد؟ برو چيزي در راه خدا انفاق کن،  حتي اگر يک درهم باشد.
9- حضرت رضا عليه السلام به ريان بن شبيب فرمود: «اگر خوشحال مي شوي که با ما در درجات بلند بهشت باشي،  پس براي اندوه ما اندوهناک و براي خوشحالي ما مسرور باش! بر تو باد دوستي ما اهل بيت. بدان اگر کسي سنگي را دوست بدارد،  خداوند او را در روز قيامت با آن سنگ محشور مي فرمايد.

منابع
1- اعلام الوري ص 314
2- همان ص 315
3- معجم رجال الحديث-ج2ص238
4-  بحارالانوار، ج 49، ص 87، ح3
5- طرائف الحکم با ترجمه/ /1 206 / 418


نسخه چاپي ارسال به دوستان