تاریخ 1398/10/25 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
فرانسه، انگليس و آلمان، ساز و کار حل اختلاف در برجام را فعال کردند
انگشت اروپا روي مکانيسم ماشه
موسوي: اروپايي‌ها آماده پذيرش تبعات سوء استفاده از مکانيسم حل اختلاف باشند

سه کشور اروپايي طرفِ برجام ديروز (سه‌شنبه 24 دي) خبر دادند سازوکار حل اختلاف برجام، معروف به مکانيسم ماشه را عليه ايران فعال مي‌کنند. اگر اين کشورها اين سازوکار را تا انتها پيش ببرند و موضوع عدم پايبندي ايران را به شوراي امنيت سازمان ملل ارجاع دهند، تمام تحريم‌هاي لغوشده شوراي امنيت و اتحاديه اروپا، مجدداً عليه ايران اعمال مي‌شود. همزمان «بوريس جانسون»، نخست وزير انگليس، گفته است که ترامپ، «معامله‌گر بزرگي» است و اگر توافق هسته‌اي با ايران فروپاشيد، «توافق ترامپ» بايد جايگزين برجام شود. اين نخستين بار است که رهبر يکي از کشورهاي اروپايي طرفِ برجام، صراحتاً از جايگزيني برجام با طرح ترامپ حرف مي‌زند. سياست اروپا در قبال برجام چه تغييري کرده است؟ آيا اتحاديه اروپا قصد دارد با فعال‌سازي مکانيسم ماشه، مجدداً تحريم‌هاي هسته‌اي خود را عليه ايران اعمال کند؟

به گزارش «مردم سالاري آنلاين»، سه کشور انگليس، فرانسه و آلمان در بيانيه‌اي با اشاره به کاهش مرحله به مرحله تعهدات برجامي ايران گفته‌اند که «به خاطر اقدام‌هاي ايران، چاره‌اي نمانده جز اين‌که مکانيسم ماشه را فعال کنيم». اين سه کشور اروپايي در ادامه بيانيه خود نوشته‌اند که که بار ديگر بر تعهد خود به توافق هسته‌اي با ايران تأکيد مي‌کنند و «به کمپين فشار حداکثري آمريکا عليه ايران نخواهند پيوست».

پيش از بيانيه سه کشور اروپايي، دو ديپلمات‌ اروپايي به رويترز گفته‌ بودند که سه کشور اروپايي طرف برجام، روز سه شنبه هفته جاري به اتحاديه اروپا اطلاع خواهند که سازوکار حل اختلافِ موجود در توافق هسته‌اي را فعال مي‌کنند. اين اقدامِ اروپايي‌ها واکنشي به آخرين گام کاهش تعهدات برجامي ايران است. ايران در آخرين گام کاهش تعهدات برجامي خود اعلام کرد که کليه تعهدات عملياتي خود در برجام را از ظرفيت غني‌سازي گرفته تا تعداد سانتريفيوژها کنار مي‌گذارد و از اين به بعد تنها به تعهدات نظارتي خود در برجام پايبند خواهد بود.

يک ديپلمات اروپايي به رويترز گفته است که «هدف ما از فعال‌سازي مکانيسم حل اختلاف، بازگرداندن تحريم‌ها عليه ايران نيست، بلکه حل کردن اختلافات از طريق مکانيسمي است که در خود توافق گنجانده شده است».

از اين اظهارنظر و همچنين متن بيانيه سه کشور اروپايي مي‌توان پي برد که اروپايي‌ها در مرحله فعلي به دنبال مذاکره بيشتر با ايران و وارد آوردن فشار ديپلماتيک و رسانه‌اي بر ايران هستند و هدف فوري آن‌ها، فرستادن موضوع عدم پايبندي ايران به تعهدات برجامي‌اش به شوراي امنيت، و بازگرداندن تحريم‌ها نيست.

نگاه اروپا به حفظ برجام

«جوسپ بورل» با صدور بيانيه‌اي تاکيد کرد که مکانيسم حل اختلاف نيازمند تلاش‌هاي فشرده و با حسن نيت از سوي تمام طرف‌هاست. وي به عنوان مسئول هماهنگ کننده عنوان کرد که از تمام اعضاي برجام انتظار دارد با اين رويکرد موضوع را دنبال کنند.

مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا گفت که هدف از مکانيسم حل اختلاف، بر طرف کردن مسائل مربوط به اجراي برجام در چارچوب کميسيون مشترک است. وي افزود که به عنوان مسئول هماهنگ کننده بر روند مکانيسم حل اختلاف نظارت خواهد کرد. بورل با بيان اينکه برجام دستاورد مهمي در عرصه ديپلماسي چندجانبه پس از سال‌ها مذاکره است تصريح کرد« با توجه به ادامه تنش‌ها در خاورميانه، حفظ برجام بيش از هر زمان ديگري حائز اهميت است.

از سوي ديگر، «هايکو ماس» وزير امور خارجه آلمان در دو پيام توييتري نوشت که ما ديگر نمي‌توانستيم آن چه تخطي‌هاي افزايش‌يابنده توافق هسته‌اي از جانب ايران مي‌خواند را بي‌پاسخ بگذاريم. بنابراين، گرد هم آمده و پس از رايزني‌هاي زياد، تصميم گرفتيم که مکانيسم حل اختلاف[مکانيسم ماشه] را که براي توافق ارائه شده است، فعال کنيم.

ماس افزود: هدف ما واضح است:« ما مي‌خواهيم توافق را نگه داريم و به راهکاري ديپلماتيک در توافق دست يابيم. ما با تمام شرکايمان سعي خواهيم کرد که اين را حل کنيم. ما از ايران مي‌خواهيم که فعالانه در روند مذاکرات که از حالا شروع مي‌شود، شرکت کند.»

«دومينيک راب » وزير امور خارجه انگليس هم در پيامي توييتري نوشت: « بسيار مهم است که ايران هيچ گاه به سلاح هسته‌اي دست نيابد. امروز، انگليس، فرانسه و آلمان مکانيسم حل اختلاف[مکانيسم ماشه] را در پاسخ به تخطي ايران از تعهداتش در توافق هسته‌اي فعال کردند. ما مي‌خواهيم ايران را به پايبندي کامل آن به توافق هسته‌اي بازگردانده و توافق را حفظ کنيم.»

از سوي ديگر، « ميخائيل اوليانوف » نماينده دائم روسيه نزد سازمان‌هاي بين‌المللي در توئيتر نوشت: «گروه E3 تصميم گرفت که مکانيسم حل اختلاف را طبق بند 36 برجام فعال کند. آنها اعلام کرده‌اند که اين کار را با حسن نيت و براي حفظ اين توافق انجام دادند و اقدامشان هيچ ارتباطي با سياست فشار حداکثري آمريکا (عليه ايران) ندارد. بيائيد اميدوار باشيم که اين اقدام وضعيت (پيرامون برجام) را پيچيده‌تر نکند.»

واکنش رسمي تهران

سيد عباس موسوي سخنگوي وزارت امور خارجه در خصوص بيانيه سه کشور اروپايي مبني بر آغاز فرآيند حل و فصل اختلافات در برجام توسط اين سه کشور به خبرنگاران گفت: ابتدا اين توضيح لازم است که اقدام سه کشور اروپايي يک اقدام کاملا انفعالي و از موضع ضعف به شمار مي‌رود. فرآيند حل و فصل اختلافات در برجام را جمهوري اسلامي ايران از يکسال و اندي پيش و با ارسال نامه‌هاي رسمي از سوي وزير امور خارجه کشورمان به هماهنگ کننده کميسيون مشترک برجام آغاز کرده و لذا نه به لحاظ فرآيندي و نه به لحاظ عملي اتفاق جديدي نيفتاده است.

موسوي گفت واقعيت آن است که به دنبال اعلام خروج غيرقانوني آمريکا از برجام و بازگشت تحريم‌هاي اين کشور که بايستي وفق برجام لغو مي‌شدند، برجام در يک وضعيت عدم توازن و ناپايدار قرار گرفت. در نتيجه جمهوري اسلامي ايران وفق بند 36 برجام با آغاز فرآيند حل و فصل اختلافات، مساله را به کميسيون مشترک برجام ارجاع داد و اين کميسيون درجلساتي که براي رسيدگي به درخواست ايران برگزار شد، چه در سطح مديران سياسي و چه در سطح وزرا، با اجماع و تاکيد همه طرف‌هاي برجام مبني بر اينکه سبب اصلي وضعيت بغرنج کنوني، خروج غيرقانوني آمريکا از برجام است، راه حل‌هايي را براي جبران اين وضعيت تصويب نمود. اما متاسفانه در مدت يکسال طرف‌هاي اروپايي برجام به رغم تعهداتي که هم در برجام داشتند و هم صراحتا و به طور رسمي پس از خروج آمريکا از برجام در جلسات کميسيون مشترک برعهده گرفتند، نتوانستند اقدامي ملموس و جدي براي ايفاي تعهدات خود صورت دهند و به همين سبب نيز، کشورمان از مقررات پيش بيني شده در بندهاي 26 و 36 برجام استفاده کرده و اجراي بخشي از تعهدات هسته اي خود را طي پنج گام با فواصل زماني قابل ملاحظه متوقف نمود.

سخنگوي وزارت امور خارجه افزود : در حقيقت اعلام آغاز فرآيند حل و فصل اختلافات و فعال کردن بند 36 برجام از سوي طرف‌هاي اروپايي در فضايي مطرح مي‌شود که اين بند از مدتها پيش توسط جمهوري اسلامي ايران مورد استناد قرار گرفته است و وضعيت جديدي ايجاد نخواهد شد. البته چنانچه اروپاييها – که در بيانيه خود مدعي هستند اين اقدام را با حسن نيت و با هدف حفظ برجام صورت داده اند- به جاي تلاش براي ايفاي تعهدات خود و بهره مند کردن ايران از آثار لغو تحريمها وفق پيوست دو برجام، به تداوم مسير وادادگي در برابر آمريکا ادامه دهند و يا بخواهند از فرآيند حل و فصل اختلافات در کميسيون مشترک برجام سوءاستفاده کنند، بايد خود را براي پذيرش تبعات آن نيز آماده کنند که اين تبعات قبلا به آنان از طرق مقتضي گوشزد شده است.

مکانيسم ماشه

و فرآيند بازگشت تحريم‌ها

طبق سازوکار حل اختلاف گنجانده شده در بند 37 برجام، چنانچه هر يک از کشورهاي باقي‌مانده در برجام به اين نتيجه برسند که ايران توافق هسته‌‌اي را نقض کرده، موضوع را به کميسيون مشترک ارجاع مي‌دهند. کميسيون مشترک برجام 15 روز فرصت دارد تا ادعاي کشور شاکي را بررسي و درباره آن تصميم‌گيري کند. البته اين مدت، با اجماع قابل تمديد است. اگر مذاکرات بي‌نتيجه باشد، کميسيون مشترک مي‌تواند موضوع را به يک هيئت سه نفره متشکل از ايران، کشور شاکي و عضو مستقل ارجاع دهد. در پايان اين فرآيند 30 روزه (که البته مي‌تواند با اجماع کشورها تمديد شود) چنانچه موضوع اختلاف، حل‌نشده باقي بماند، شکايت طرح شده به عنوان «عدم پايبندي اساسي ايران به تعهدات» درنظر گرفته خواهد شد و کشور شاکي مي‌تواند موضوع را به شوراي امنيت ارجاع دهد. در ادامه، شوراي امنيت بايد در خصوص قطعنامه‌اي براي «تداوم لغو تحريم‌ها» راي‌گيري کند و چنانچه قطعنامه فوق، طي 30 روز به تصويب نرسد، تمام تحريم‌هاي قبلي به‌طور خودکار عليه ايران اعمال مي‌شود. به اين سازوکار بازگشت خودکار تحريم‌ها، مکانيسم ماشه مي‌گويند.

از بيانيه سه کشور اروپايي و موضع‌گيري مقامات اروپايي در ماه‌هاي اخير، چنين برمي‌آيد که آن‌ها استفاده از مکانيسم ماشه را با هدف فشار بر ايران آغاز مي‌کنند اما ممکن است در نهايي کردن اين فرآيند، ارجاع پرونده ايران به شوراي امنيت و بازگرداندن تحريم‌ها از خود احتياط نشان دهند.

حتي يکي از کشورهاي طرف برجام هم به تنهايي مي‌تواند استفاده از مکانيسم ماشه را کليد بزند و حرکت در اين مسير، نياز به اجماع ندارد. اروپايي‌ها با اين اقدام خود و بيانيه مشترک‌شان به دنبال اين بوده‌اند تا پيام واحدي به ايران ارسال کنند و از اين طريق فشار رسانه‌اي و ديپلماتيک را بر روي ايران افزايش دهند.

همزمان بوريس جانسون، نخست وزير انگليس هم در مصاحبه با بي‌بي‌سي صراحتاً از جايگزيني برجام با «توافق ترامپ» حرف زده است. او گفته است که انگليس براي کنار گذاشتن توافق هسته‌اي تحت فشار قرار خواهد گرفت و اگر برجام دچار فروپاشي شد، «توافق ترامپ» بايد جايگزين آن شود. نخست وزير انگليس، نشستن «توافق ترامپ» به‌جاي برجام را «قدم بزرگي رو به جلو» توصيف کرده است.

فعال کردن سازوکار حل اختلاف توسط کشورهاي اروپايي، از حيث حقوقي، يک طنز محسوب مي‌شود. ايران به قصد زيرپا گذاشتن توافق هسته‌اي، تعهدات برجامي خود را کاهش نداده و در واقع، کاهش تعهدات برجامي ايران، يک اقدامِ جبراني در برابر خروج آمريکا از برجام و بي‌عملي اروپا در اجراي تعهدات برجامي‌اش بوده است. اين‌که اروپا در مقابل، اقدام جبراني ايران دست به فعال‌سازي مکانيسم ماشه زده است، يک تصميم سياسي است و هدف اين تصميم نيز فشار ديپلماتيک و رسانه‌اي بر ايران است.

آمادگي تهران براي مقابله با ماشه

«محمد جواد ظريف» وزير امور خارجه کشورمان پيشتر درباره تهديد اروپايي‌ها به فعال کردن مکانيسم ماشه گفته بود: مکانيسم ماشه در برجام براي مواقعي است که خطاي اوليه رخ بدهد. ايران خطاي اوليه را انجام نداده است. اقداماتي که ايران انجام داده، اول از همه در پاسخ به تخطي آمريکا از برجام و عدم توان اروپايي‌ها براي پاسخ دادن انجام گرفته‌اند و اين‌ها همه راهکار محسوب مي‌شوند. هيچ کسي نمي‌تواند از يک راهکار در پاسخ به راهکاري ديگر استفاده کند.

همچنين «سيد عباس عراقچي»، معاون ظريف در مورد چنين تهديدي از سوي اروپايي‌ها گفته بود: طبيعي است که اين موضوعات شرايطي را ايجاد مي‌کند که ما به پايان برجام سريع‌تر نزديک شويم.

«علي اکبر صالحي» رئيس سازمان انرژي اتمي نيز در اظهاراتي در حاشيه مراسم راه‌اندازي بخش ثانويه راکتور اراک گفته بود: «اگر اروپايي‌ها به سمت مکانيسم ماشه بروند عملا به سمت نابودي برجام رفته‌اند. اروپا مي‌خواهد از بعد مسائل امنيتي برجام برآيد و اين را بارها گفته‌اند. اما اينکه اروپا اين خواستش با توانش چقدر تناسب دارد بحث جداگانه است. اروپا نشان داد متاسفانه ايالت کاليفرنيا در مقابل دولت آمريکا استقلال سياسي بيشتري دارد تا کل اتحاديه اروپا در مقابل آمريکا. اين نشان‌دهنده عاجز بودن اروپا در مقابل آمريکاست. اينکه به دنبال مکانيسم ماشه بروند بر خلاف نيت اروپاست و اگر به اين سمت بروند عملا به سمت نابودي برجام رفته‌اند و تناقضي است در اظهارات مقامات اروپايي درباره حفظ برجام.»


نسخه چاپي ارسال به دوستان