تاریخ 1398/08/11 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
پيرشدن جمعيت، نقش مسئولان و مردم

در کهنسالي، انسان عاقل و فرزانه مي‌شود و تجربه‌هاي خود را به نسل‌هاي بعد انتقال مي‌دهد. سالمندي، موهبتي الهي است و سالمند اگر چه خسته‌ي راه است، ولي تجربه‌ي گرانبهايش، از بزرگترين گنجينه‌هاست. امام علي(ع) مي‌فرمايد: ارزش چهار چيز را جزو چهار گروه نمي‌شناسند جواني را جز پيران، آسايش را جز گرفتاران، سلامتي را جز بيماران و زندگي را جز مردگان. سالخوردگي جمعيت درواقع يک موفقيت بهداشتي است که در صورت عدم برنامه‌ريزي مناسب براي کنترل سلامت سالمندان به يک چالش بزرگ تبديل خواهد شد. هرچند پديده‌ي سالمندي از نتايج توسعه است اما بي‌توجهي به ابعاد مختلف آن و نيازهاي سالمندان مي‌تواند مانع جدي در برابر توسعه باشد، درحالي که مي‌توان با افزايش کيفيت زندگي سالمندان اين تهديد را به فرصتي براي رشد روزافزون جامعه تبديل نمود. از زمانهاي قديم انسان درجستجوي راه‌هايي براي حفظ سلامت و طول عمر بوده است. ارث و محيط هر دو بر سرعت پيرشدن تاثيرمي‌گذارند. سالمندي بيماري نيست بلکه پديده‌اي طبيعي است. از سالمندي نمي‌توان پيشگيري کرد اما حفظ سلامت در سنين سالمندي به عادات افراد درطول زندگي بستگي دارد.

وضعيت زندگي و معيشت سالمندان در حال حاضر چگونه است؟ طي30 سال آينده از هر سه نفر ايراني يک نفر سالمند خواهد بود. اولين اتفاق جمعيتي اين است که جمعيت ايران در حال پير شدن است. سالمندي پديده‌اي با جنبه‌هاي زيستي، رواني و اجتماعي مختلف است و به دليل بهبود شرايط اقتصادي و اجتماعي، بهبود شرايط بهداشتي و پيشگيري از بيماري‌هاي واگير، پيشرفت دانش و فناوري‌هاي پزشکي، افزايش اميد به زندگي درکنار سياست کنترل و کاهش زاد و ولدها، افزايش سن ازدواج، نداشتن تمايل به ازدواج، افزايش موارد طلاق، ناباروري اوليه و ثانويه(در کشور19- 11درصد) منجر به افزايش جمعيت سالمندان نسبت به کل جمعيت در ايران و جهان گرديده است. ميزان جواني به شدت کاهش يافته و بر نسبت سالخوردگي جمعيت افزوده شده است.

سالمند شدن جمعيت هم فرصت است و هم تهديد. اگر براي سالمند شدن جامعه و سالمندي سالم و فعال برنامه‌ريزي شده باشد(از قبل از تولد با رعايت سبک و شيوه زندگي سالم اسلامي ايراني و کنترل عوامل خطر بيماري‌ها مانند: کم‌تحرکي، رژيم غذايي ناسالم، مصرف مشروبات الکلي و دخانيات، استرس و رفتارهاي پرخطر و افزايش آگاهي مردم و توانمند‌سازي آنان براي خودمراقبتي) فرصت تلقي شده در غير اين صورت مي‌تواند براي کشورها تهديد باشد. سلامت بيشتر در سنين سالمندي در گرو سلامت در سال‌هاي پيشين زندگي فرد است که شامل دوران جنيني، کودکي، نوجواني، جواني و ميانسالي مي‌شود. طبق آمار سال 1395حدود 9. 3درصد جمعيت کشور بالاي60 سال سن دارند و پيش بيني مي‌شود که اين ميزان تا30 سال آينده به حدود 30 درصد افزايش يابد. دركليه استان‌هاي كشور جمعيت سالمندان از سال 1385 تا 1400 همواره روندي افزايشي خواهد داشت. پيش‌بيني مي‌شود تا سال 1400 شمسي تعداد سالمندان کشور به ده ميليون نفر يعني حدود10درصد جمعيت کل کشور برسد و تا سال 1429 به 25 درصد مي‌رسد يعني از هر سه نفر ايراني يک نفر سالمند خواهد بود. دومين اتفاق جمعيتي اين است که جمعيت زنان سالخورده از مردان سالخورده درحال پيشي گرفتن است. غالباً پيشرفت بيماري‌هاي مزمن در ميانسالي و سنين پيري حاصل تجمع مشکلات در طول زمان است. در دوران سالمندي علاوه بر بيماري‌هايي که از دوره‌هاي قبلي زندگي برجاي مانده اند، خطر ابتلا به افزايش فشارخون، کلسترول بالا، ديابت، آب مرواريد، آرتروز، افسردگي، سکته مغزي، سرطان‌ها، کم‌کاري تيروئيد، پوکي استخوان، مشکلات ادراري و تغذيه‌اي، اختلال خواب، کاهش تعادل و آلزايمر نيز بيشتر ديده مي‌شود که اغلب درمان قطعي نداشته، فقط قابل کنترل هستند و نياز به مراقبت مادام‌العمر دارند. سير صعودي افزايش جمعيت سالمندان، بيانگر نياز به توجه ويژه و برنامه‌ريزي چند‌جانبه و بلند‌مدت براي تامين نيازهاي اين قشر از جامعه است. اما مساله‌اي كه بايد به آن توجه نمود، افزايش هزينه‌هاي مربوط به سلامت براي اين گروه سني است كه چنانچه برنامه‌ريزي‌هاي لازم در راستاي كاهش هزينه‌ها از طريق بهبود شيوه زندگي سالم، كشف و شناسايي بيماري‌ها در مراحل اوليه بيماري از هم اكنون صورت نگيرد، منجر به بار مالي بسياري بر اقتصاد كشور خواهد بود.

ابتلاي اغلب سالمندان به چندين بيماري زمينه‌اي، نياز به تسلط کامل براي تشخيص بيماري‌ها و لزوم آشنايي با موارد تداخل دارويي از مواردي است که در ارزيابي همه‌جانبه يک فرد سالمند اهميت ويژه‌اي داشته و توجه به آنها نقش موثري در روند بهبودي و بازتواني و ارتقاي کيفيت زندگي سالمندان دارد. در بررسي کامل يک بيمار سالمند، مي‌بايست بيمار را نه تنها از نظر ابتلا به اختلالات همه‌ي ارگان‌ها، مشکلات حرکتي، افسردگي، اختلال عملکرد حافظه و اضطراب مورد بررسي قرار داد، بلکه مي‌بايست شرايط زندگي بيمار، ارتباطات خانوادگي و اجتماعي او وحتي مخاطراتي که در محيط منزل براي سلامت سالمند عامل تهديد و حادثه محسوب مي‌شود را نيز مورد توجه قرار داد مثلاً ايمني سرويس بهداشتي، ايمني آشپزخانه، ايمني اتاق‌ها و ايمني راه پله‌ها. ارتقاي کيفيت خدمات ارائه شده به سالمندان در زمينه‌هاي پيشگيري، ارزيابي، تشخيص ودرمان بيماري‌هاي سالمندان منوط به ارتقاي دانش کارکنان رشته‌هاي مختلف علوم پزشکي در زمينه سلامت سالمندان و ارائه برنامه‌هاي علمي آموزشي جديد توسط دانشگاه‌هاي علوم پزشکي مي‌باشد.

طب سالمندان يک رشته تخصصي باليني پزشکي است که دانش‌آموختگان اين رشته با کسب دانش و مهارت، نگرش لازم درجهت پيشگيري و درمان بيماري‌هاي سالمندان را پيدا مي‌کنند. با توجه به محدوديت‌هاي موجود و پيش‌بيني" انفجار سالمندي"طي سال‌هاي آينده به نظر مي‌آيد در جهت ارتقاي دانش و نگرش دانشجويان و اعضاء هيات علمي دانشگاه‌ها در امور مرتبط با سالمندان لازم است اقدام عاجلي کرد تا توانايي خدمت‌رساني به اين قشر آسيب‌پذير را داشته باشند.

هر چند افراد بالاتر از60 سال به عنوان سالمند معرفي مي‌شوند، اما سن تقويمي لزوماً تعيين‌کننده سطح توانايي يا ناتواني افراد نيست و بسياري از افرادي که سن60 سال و بالاتر دارند به خوبي قادرند فعاليت‌هاي فيزيکي و شناختي موثري در جامعه داشته باشند، حتي افرادي که درگروه‌هاي سني بالاتر سالمندي قرار دارند نيز علي‌رغم برخي محدوديت‌‌ها مي‌توانند در جامعه نقش‌آفرين باشند. درصد زيادي از افراد مسن مبتلا به سوء تغذيه هستند زيرا تهيه غذا و تغذيه مناسب براي بسياري از افراد مسن ساده نيست مثلاً براي افرادي که حوصله آشپزي يا آماده کردن غذا را ندارند، داشتن يک برنامه غذايي متعادل و مناسب مشکل است. برخي از عوامل از جمله فقر و کمي درآمد، مصرف داروهاي متعدد، زندگي در خانه سالمندان، فوت همسر، تنهايي و انزواي اجتماعي، مشکلات دهان ودندان، بي‌اشتهايي، ضعف جسماني در بروز مشکلات تغذيه‌اي افراد مسن موثرند و موجب تسريع تغييرات دوران پيري و پيدايش بيماري‌ها و ناتواني مي‌شوند.

اما سوال اصلي اينجاست، ما براي اين جمعيت سالمند چگونه برنامه‌ريزي کرده‌ايم؟ تا همه افراد جامعه در سنين سالمندي از سلامت، نشاط و فعاليت مناسب برخوردار باشند. ما با سالمنداني روبرو خواهيم شد که جواني نکرده پير شده‌اند"من جلوه شباب نديدم به عمرخويش، ازديگران حديث جواني شنيده‌‌ام". جمعيت سالمند افسرده‌اي که در زمان جواني مي‌توانست نيروي مولد باشد، امروز احساس سرباري مي‌کند. همان افرادي که در سن جواني به دليل نبود زيرساخت‌هاي لازم براي اشتغال و خلق ثروت، هميشه احساس سرباري داشته‌اند. سالمند افسرده، سالمندي است که به دنبال آزمايشات و معاينات دوره‌اي نمي‌رود، داروها را به صورت منظم مصرف نکرده و فعاليت بدني را جدي نمي‌گيرد. اين افراد زودتر به پوکي استخوان و شکستگي‌هاي خودبه خودي و ساير آسيب‌ها دچار مي‌شوند. يکي از واقعيت‌هاي اجتماعي ما اين است که درصد سالخوردگان افسرده و نااميد درکشور زياد است. بنابراين، اگر بخواهيم براي رسيدگي به سالمندان راهکاري پيدا کنيم، اولين راه ايجاد نشاط اجتماعي است، تا هم زمان با افزايش طول عمر، کيفيت زندگي اين افراد نيز ارتقا پيدا کند. چرا که، کيفيت زندگي يعني عمر مفيد و با برکت و زندگي کردن نه فقط زنده بودن، مقدم بر طول عمر است. بايد به دنبال ايجاد انس و الفت ميان دو نسل کودکان و سالمندان باشيم. اين فاصله‌‌اي که ايجاد شده بايد جبران شود و اولين گام، بازگشت به سنت‌هاي فرهنگي و ديني و صله رحم است. وجود سالمند درهرخانه اي، همانند سرچشمه نور است. اگر هر دو(پدر و مادر) يا يکي از آنها در كنار تو پير و سالخورده شدند به آنها حتّي"اوف"مگو(سوره اسراء، آيه 3)سالمندان را احترام کنيد تا در قيامت همنشين من باشيد. رسول اکرم (ص) سالخوردگان خود را بزرگ بداريد و صله ارحام به جاي آوريد. امام صادق‏ (ع). وجود پيران سالخورده بين شما، باعث افزايش نعمت‌هاي الهي است. رسول اکرم(ص)

اهکارهاي پيشنهاد شده و در حال اجرا شامل موارد زير است: يکي از راهکارهاي مطرح شده ايجاد خانه‌‌هاي محله ‌ويژه سالمندان با کمک شهرداري‌ها و ساير سازمان‌هاي مرتبط و مردم‌نهاد است تا به جاي آسايشگاه‌‌هاي سالمندان در هر منطقه‌اي، مجموعه‌هايي را براي سالمندان ايجاد کنيم تا در طول روز درکنار همسالان خود بوده و به گفت وگو و فعاليت بپردازند و شب هنگام درکنار خانواده‌شان زندگي کنند.

وزارت بهداشت طرحي را تحت عنوان "هر خانه يک پايگاه سلامت"دنبال مي‌کند که از نيمه دوم سال جاري اجرايي خواهد شد. در اين طرح، سه خدمت پيشگيري، درمان وبازتواني را درون خانواده توسط خانم خانه تحت عنوان"سلامت‌يار"يا "سفير سلامت"اجرا خواهندکرد. سلامت‌ياران ياد مي‌گيرند که به بهترين نحو از سالمند مراقبت کنند. اين طرح در يک شهر از هر استان به شکل پايلوت اجرا خواهد شد. راهکار ديگر بازديد معاونين، مديران، کارشناسان سازمان‌هاي مرتبط از مراکز نگهداري سالمندان، منازل سالمندان و ملاقات با سالمندان بيمار.

برگزاري همايش‌هاي فرهنگي، آموزشي و ورزشي براي بازنشستگان و خانواده‌هاي آنان و شناسايي و تقدير از بازنشستگان موفق، فعال و نخبه در حوزه‌هاي سلامت، حقوقي، قانوني، ارزشي و ديني، اجتماعي، فرهنگي، هنري، ورزشي و اقتصادي.

اطلاع‌رساني و ترويج فرهنگ تکريم منزلت سالمندان در جمع نمازگزاران در مساجد و ساير اماکن عمومي.

برگزاري جلسات استاندار، فرماندار و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي جهت رفع نواقص و چالش‌هاي حوزه سالمندي.

برگزاري جلسات شوراي ساماندهي سالمندان توسط بهزيستي و کميته سالمندان توسط دانشگاه علوم پزشکي با حضور استاندار، فرماندار و ساير مسئولين ذيربط در استان‌ها و شهرستان‌هاي سراسرکشور.

برگزاري کارگاه‌هاي علمي در خصوص مباحث بهداشتي، درماني، رفاه اجتماعي، اقتصادي در راستاي بررسي چالش‌هاي حوزه سالمندي، سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي در راستاي اهداف سند ملي سالمندان کشور.

برگزاري دوره‌هاي آموزشي درحوزه سلامت، پيشگيري، رفاه اجتماعي، سبک زندگي سالم، مراقبت و خودمراقبتي براي سالمندان و خانواده‌هاي آنان. اجراي برنامه‌هاي ورزشي و تفريحي در راستاي ترويج فرهنگ سالمندي فعال وتشويق سالمندان جهت حضوردر پياده‌روي، ورزش‌هاي ويژه سالمندان، شعرخواني، خاطره‌نويسي، خطاطي، شطرنج، آشپزي، نقاشي، طراحي، موسيقي، خواندن و حفظ آيات کلام الله مجيد. برگزاري تورهاي سياحتي و زيارتي سالمندان، برپايي نمايشگاه‌هاي دستاوردهاي سالمندان در سطح محلات، معرفي واحدهاي خدمات‌رساني به سالمندان، معرفي واحدهاي توليد‌کننده و فروشنده کالاهاي مرتبط با حوزه سالمندي.

برپايي ايستگاه‌هاي سلامت سالمندان در نقاط مختلف شهرو اماکن عمومي با سنجش قند و فشارخون، توزيع ويتامين د و مکمل کلسيم، مشاوره تغذيه و روان، برگزاري جشنواره‌هاي هنري، فرهنگي، ورزشي، مذهبي، با حضور اقشار مختلف جامعه از جمله سالمندان وکودکان با تاکيد بر پيوند و ارتباط نسل‌ها و تکريم شأن و منزلت سالمندان توسط آحاد مختلف جامعه.

بازنگري، پيگيري و هماهنگي جهت رفع نواقص فيزيکي و فرايندي موجود در ادارات در راستاي دستيابي به محيط دوستدار سالمند و توزيع بسته‌هاي رفاهي، تغذيه‌اي، درماني، دارويي، بهداشتي در سالمندان قشر ضعيف به خصوص درسطح محلات.

به منظور ارتقاي خدمات رساني به سالمندان کشور و تحقق شعار «فرصت‌هاي برابر براي تمام سنين» سند ملي سالمندي و ارتقاي کيفيت زندگي سالمندان، نوشته شده است که در آن موارد پيشگيري، درمان و بازتواني سالمندان جزو برنامه‌هاي ملي است که دنبال خواهد شد.

خدمات سلامت سالمندان شامل دوره‌هاي آموزشي بهبود شيوه زندگي سالم در سالمندي و ارزيابي دوره‌اي سلامت سالمندان در مراکز، پايگاه‌هاي سلامت و خانه‌هاي بهداشت است درحال حاضر مشکلات سالمندان تنها به حوزه سلامت ختم نمي‌شود، بلکه درحوزه اشتغال، آرامش رواني و حمايت‌هاي اجتماعي نياز به توجه دارند.

براساس منشور حقوقي سالمندان خانواده و اطرافيان بايد حق سالمند را در انتخاب محل زندگي رعايت نمايند. محيط زندگي سالمند بايد با نيازهاي خاص وي مطابقت داشته باشد. ارتقاء کيفيت زندگي و آسايش جسم و روح سالمند بايد هدف نهايي خدمت‌رساني به او باشد. عليرغم محدوديت‌هاي مشارکت سالمند، زندگي اجتماعي داشته باشد. حفظ روابط اجتماعي با خانواده و دوستان حق طبيعي سالمندان است. سالمند مالک تمامي درآمد‌ها و دارايي‌هاي خود مي‌باشد. مشارکت فعال سالمندان از احساس پوچي و بي‌ارزشي آنان پيشگيري مي‌کند. حفظ و تکريم سالمند با هر دين و مذهب مورد تاکيد است.

بياييد حضور سالمندان را در خانواده گرامي بداريم. سالمندي زيباست اگرشيوه‌هاي زندگي سالم را در اين دوران بياموزيم. سالم پيرشدن هنر است. دنيا به همت جوانان و تجربه پيران اداره مي‌شود. سالمند شدن يک موفقيت است به آن افتخار کنيد. داشتن نگاه مثبت به زندگي، پذيرش واقعيت‌ها و تحولات زندگي، مراجعه به پزشک به منظور پيشگيري و تشخيص زودرس بيماري‌ها و انجام دستورات پزشک، کم کردن توقعات خود از ديگران و به خود تکيه کردن و توکل بر خدا از راهکارهاي سالم پير شدن است. برنامه‌ريزي مناسب براي استفاده از توان سالمندان در جامعه هم از جهت سلامت سالمندان و هم از جهت برخورداري جامعه از تجربه و مشارکت آنها حائز اهميت است. سالمندان ذخاير معنوي و تجربه بوده و مي‌توانند مشاورين کارآزموده براي جوانان، مديران و مسئولين باشند.

تدوين: فاطمه صرفي،

کارشناس ارشد آموزش بهداشت، دامغان


نسخه چاپي ارسال به دوستان