تاریخ 1398/03/22 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
فرصت‌ها و تهديدهاي برجام
   نويسنده : مهرداد عمادي

تنشي که در حال حاضر ميان ايران و آمريکا وجود دارد دست‌کم از زمان جنگ ايران و عراق (که به مدت سه هفته اين تنش بسيار بالا بود) سابقه نداشته است. در چنين شرايطي انرژي اروپا نيز براي پيگيري حفظ توافق هسته‌اي و تسکين اين تنش مقدار زيادي کاهش پيدا کرده است.

حتي در چنين شرايطي نيز مي‌توان به بقاي برجام اميدوار بود اما توافق باقيمانده، برجامي است که بسيار کوچک‌تر، کم‌توان‌تر و کم‌ثمرتر از نسخه اوليه‌اش خواهد بود. در شرايط فعلي اين انتظار وجود ندارد که سه کشور اصلي اروپا (آلمان، فرانسه و بريتانيا) از برجام خارج شوند ولي اينکه انتظار برود آن کوشش و تلاشي که 18 ماه پيش از سوي اين سه کشور شاهد آن بوديم، پابرجا بماند، نيز دور از ذهن است. به‌طور کلي در فضاي فعلي مي‌توان ابراز داشت که اتحاديه اروپا نسبت به ايران بسيار کم‌اميدتر شده است. برجام براي اينکه تبديل به يک دستاورد عملي شود به همراهي و همسويي نيروهاي درگير با اين موضوع نياز دارد. اين در حالي است که به نظر مي‌رسد چنين هماهنگي‌ ميان بازيگران برجام چه در داخل و چه در خارج از کشور وجود ندارد.

چين و روسيه اعلام کرده‌اند که برجام بايد تاييد شود. چين به خاطر مسائل ژئوپولتيک غرب آسيا از يک‌سو و از طرف ديگر به دليل نيازهاي مربوط به انرژي و بالا بودن حجم تجارت خود با ايران مخالف تحريم‌هاست. روسيه اما به ايران به عنوان يک کارت چانه‌زني با اروپا در چارچوب انرژي و امنيت قاره سبز و ايالات‌متحده در مسائل جغرافياي سياسي و مسائل خاورميانه نگاه مي‌کند. روسيه ايران را يک همسايه توانمند با اقتصاد شکوفا نمي‌خواهد بلکه مي‌خواهد ايران اقتصادي لرزان داشته باشد تا بتواند از آن در جهت منافع بين‌المللي خود استفاده کند.

در ارزيابي اخير يک انديشکده اروپايي، شاخص اهميت ترکيه و ايران براي روسيه به ترتيب 85 و 35 محاسبه شده است در حالي که سه ماه پس از برجام اين شاخص براي ترکيه و ايران به ترتيب 82 و 78 بود. به همين دليل مي‌توان استناد کرد که روسيه انگيزه‌اي براي دفاع از ايران در برابر ايالات‌متحده و اروپا ندارد.

فرصت نجات برجام از بين رفته است. زماني مي‌توانستيم از اين پنجره استفاده کنيم که بلافاصله پس از برجام روابط تجاري، صنعتي و سرمايه‌اي با اروپا و شرکت‌هاي آمريکايي را توسعه مي‌داديم. در داخل کشور اين تفکر جا افتاده بود که برجام تنها يک توافق سياسي نيست و انگيزه ايران از اين توافق اقتصادي است اما روح برجام بر اين اصل استوار بود که چگونه مي‌توان تنش‌زدايي را ميان ايران و جامعه جهاني ممکن کرد. اگر ايران در اين مدت قراردادهاي بزرگي با شرکت‌هايي نظير بوئينگ، کرايسلر و جنرال‌الکتريک و شرکت‌هاي اروپايي بزرگ امضا مي‌کرد، مي‌توانست تا حدي برجام را بيمه کند.

بر اساس گفت‌وگوهايي که ميان ايالات‌متحده، اتحاديه اروپا و هند در جريان است، قرار است نهادهاي جديد و بخش‌هاي جديدي را هدف تحريم‌هاي بين‌المللي قرار دهند. در حال حاضر خزانه‌داري ايالات‌متحده پذيرفته که بايد پيش از اعمال تحريم‌هاي جديد مذاکراتي را با ديگر قدرت‌ها انجام دهد و زماني که توافق نسبي به دست آمد، آن را معرفي کند.

شايد مهم‌ترين اتفاقي که مي‌تواند برجام را از ريشه بخشکاند اين است که شاهد جنگ در منطقه باشيم، هرگونه تنشي در منطقه مي‌تواند بهانه‌اي به دست مخالفان ايران بدهد و ايران را در افکار عمومي دنيا تخريب کند. در چنين شرايطي مي‌توانيم انتظار داشته باشيم که سه کشور اروپايي بزرگ نيز به اين نتيجه برسند که ديگر لزومي به پابرجايي برجام وجود ندارد.

نابودي برجام در داخل کشور به نفع کساني خواهد بود که به دنبال فساد گسترده در کشور هستند. چراکه در سال‌هاي اخير پيگيري‌هاي بسيار خوبي در مورد فسادهاي مالي صورت ‌گرفته و به جاهاي خوبي نيز رسيده است و با نابودي برجام، توجه از آنها کاسته شده و آنها راحت‌تر مي‌توانند به فساد مالي خود ادامه دهند.

در صورت نابودي برجام اتحاديه اروپا در کنار ايالات‌متحده خواهد ايستاد و سناريوي محدود نظامي در منطقه محتمل خواهد بود. پس از آن ايران به سمت انزواي بيشتر رفته و وابستگي ايران به روسيه بيشتر خواهد شد. در چنين شرايطي ايران براي فروش محدود نفت خود در ازاي کالا به کشورهايي نظير چين و ترکيه و برخي شرکت‌هاي هندي ثبت‌شده در خارج هند مجبور خواهد شد تا امتيازات زيادي بدهد.

صندوق بين‌المللي پول در آخرين گزارش خود چشم‌انداز رشد اقتصادي ايران را تغيير داده و انتظار دارد که اقتصاد کشور رشد منفي شش‌درصدي را به ثبت برساند. شبيه‌سازي رياضي انجام‌شده نشان مي‌دهد رشد اقتصادي ايران بين منفي 9 تا منفي 10 درصد خواهد بود و انتظار آن مي‌رود معادل 850 تا 900 هزار شغل در ايران نابود شود.


نسخه چاپي ارسال به دوستان