تاریخ 1398/02/26 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
بحران کاغذ
   نويسنده : محمود صدري

اين روزها، کاغذ کمياب است و قيمت آن فزاينده. تعدادي از نشريات کشور براي تنظيم دخل و خرج خود از تعداد صفحات کاسته‌اند . عمده خبرها درباره بحران کاغذ، بر همين خبرها متمرکز شده است و درباره دو نکته کليدي کمتر سخن گفته مي‌شود.

1- نکته کليدي اول اين است که مطبوعات فقط يکي از مصرف‌کنندگان کاغذ و مقوا هستند و بحران کاغذ، دامن هزاران واحد بسته‌بندي، دفاتر کپي و خدمات فني، واحدهاي صنعتي و کانون‌هاي تبليغاتي را نيز گرفته است و طبعا با افزايش قيمت‌تمام‌شده کالاها و خدمات در اين بخش‌ها، هزاران توليدکننده و ميليون‌ها مصرف‌کننده، که بسيار فراتر از مخاطبان نشريات هستند، تحت‌تاثير قرار گرفته‌اند. بحران کاغذ به سه شکل بر صنوف گوناگون مصرف‌کننده کاغذ و مقوا تاثير مي‌گذارد. ابتدا با افزايش هزينه توليد، درآمد توليدکنندگان کالاها و خدماتِ وابسته به کاغذ، پايين مي‌آيد. در وهله بعدي، به علت افزايش قيمت نهايي، از تقاضاي کالاها و خدمات کاسته مي‌شود که دوباره به کاهش درآمد مي‌انجامد. و سرانجام، سرمايه‌گذاري مجدد پايين مي‌آيد و بر اثر کاهش عرضه، قيمت محصولات نهايي بالا مي‌رود. فرجام ناگزيرِ چنين وضعي، کاهش فعاليت و تعطيلي بنگاه‌ها و افزايش بيکاري و کاهش مصرف است که اين چرخه را تشديد مي‌کند. روند تاثيرپذيري نشريات از بحران کاغذ، سريع است و صدايش زودتر شنيده مي‌شود؛ اما روند تاثيرپذيري بنگاه‌هاي غيرمطبوعاتي کُند و نامحسوس است و زماني صداي آن شنيده خواهد شد که اعاده وضع پيشين، ناممکن يا بسيار دشوار خواهد شد.

2- نکته کليدي ديگر، علت اقتصادي بحران کاغذ است که درباره آن کمتر حرف زده مي‌شود يا حرف‌هاي نادرست زده مي‌شود. اين روزها، گناه افزايش سرسام‌آور قيمت کاغذ و مقوا يکسره به گردن نرخ ارز و تحريم‌ها افتاده است. حال آن‌که درباره تاثير هر دو بر قيمت‌هاي کنوني کاغذ و مقوا (و حتي در مورد کاغذ و مقواي وارداتي) مبالغه مي‌شود. محاسبه قيمت متعارف تقريبي کاغذ در بازارهاي جهاني و بازار ايران، کار چندان دشواري نيست. امروز که اين يادداشت نوشته مي‌شود، قيمت هر تن کاغذ تحرير سفيد که غالب ناشران و دفاتر خدمات فني و کانون‌هاي تبليغاتي استفاده مي‌کنند، در بازار جهاني کمتر از 900 دلار است و حتي 850 دلار هم يافت مي‌شود. با افزودن همه هزينه‌هاي حمل و بيمه و گمرک و سود تاجر عمده‌فروش و خرده‌فروش و حتي هزينه‌هاي ريسک تحريم و واسطه‌هاي خارجي، بهاي تمام‌شده در تهران کمتر از 1000 دلار در هر تن است. به اين ترتيب و به فرض دلار آزاد 15 هزار توماني، قيمت هر بند کاغذ تحرير 100 در 70 (5/24 کيلوگرم) بايد حدود 367 هزار تومان و قيمت هر بند کاغذ تحرير 60 در 90 (9/18 کيلوگرم)، حدود 283 هزار تومان باشد. اما قيمت هر بند اين دو نوع کاغذ اکنون بالاي 500 هزار تومان و مدام در حال تغيير است. اگر آن‌طور که مقام‌هاي دولتي مي‌گويند، اين کاغذها با دلار 4200 توماني وارد شده باشند که قيمت هر بند آنها بايد به ترتيب حدود 103 و 79 هزار تومان باشد!

داستان چيست؟ داستان از اين قرار است که دولت محترم مبالغ هنگفتي دلار 4200 توماني در اختيار تعدادي اندک‌شمار مي‌گذارد که با آن کاغذ دولتي وارد کنند. اين کار، ابتدا معدود توليدکنندگان داخلي کاغذ و تاجراني را که به چنين دلاري دسترسي ندارند از گردونه رقابت و فعاليت خارج مي‌کند و خود‌به‌خود، توليد و واردات و عرضه کاهش مي‌يابد. در مرحله بعدي، مکانيزم‌هاي نظارتي دولت توان رصد کردن دقيق مسير رفت و برگشت دلار 4200 توماني را ندارند و کسي به‌درستي نمي‌داند چه بخشي از اين دلارهاي ارزان صرف خريد و واردات کاغذ مي‌شود و چه بخشي در اين رفت و برگشت، دود مي‌شود. در مرحله‌اي ديگر که شماري از دريافت‌کنندگانِ درستکار دلار 4200 توماني، همه يا تقريبا همه ارز دريافتي را صرف واردات کاغذ مي‌کنند، نزاع براي تصاحب تفاضل قيمت کاغذ صد و چند توماني و کاغذ 500 توماني آغاز مي‌شود و بخش بزرگي از کاغذهاي وارداتي از انبارهاي انحصار و احتکار سر در مي‌آورند و از آنجا راهي بازار تشنه و پرتقاضا مي‌شوند. اينجا ديگر همان قيمت آزاد هم، به علت عرضه شبه‌انحصاري، کمر خم مي‌کند و قيمت انحصاري با پوشش قيمت آزاد رخ مي‌نماياند.

نتيجه منطقي اين بحث اين مي‌شود که اگر دولت محترم، متولي کاغذ نمي‌شد در بدترين حالت و با بالاترين نرخ دلار تا امروز، قيمت کاغذ در بازار ايران 40 درصد کمتر از نرخ‌هاي کنوني بود. کمااين‌که اگر همين امروز متقاضيان پرمصرف کاغذ اجازه داشته باشند خودشان با ارز آزاد و بي‌حضور واسطه‌هاي دلار دولتي، کاغذ وارد کنند و بخشي از تاجران ناگزير به رقابت با دارندگان دلار دولتي نباشند، واردات و عرضه افزايش مي‌يابد و قيمت‌ها پايين مي‌آيد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان