تاریخ 1397/09/21 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
آب درياي خزر چگونه «رايگان» به دست مصرف‌کننده مي‌رسد؟

اشاره:

به دنبال سفر رياست جمهوري به سمنان در سيزدهم آذرماه و طرح موضوع انتقال آب درياي خزر به استان سمنان و به عنوان مطالبه اصلي مردم استان، بار ديگر ابهامات و پرسش‌هايي در افکار عمومي در خصوص اجراي اين طرح مطرح شد و اين امر با چالش‌هايي همراه بود.

از آن‌جا که برخي از جريان‌ها در مخالفت با اجراي اين طرح، ابهاماتي را در فضاي رسانه‌اي و سياسي کشور ايجاد کرده‌اند، دکتر احمد ربيعي، مديرعامل بنياد آب خزر، به برخي از اشکالات مطرح‌شده در اين حوزه پرداخته است.

متن پرسش و پاسخ خبرنگاران با مديرعامل بنياد آب خزر در ادامه منتشر مي‌شود.

مطالعات اجراي طرح انتقال آب خزر به استان سمنان از چه سالي آغاز شد و آيا در حال حاضر مطالعاتي جامع براي اجراي آن صورت گرفته است؟

اين طرح يک‌بار در سال‌هاي 88 تا 90 توسط قرارگاه سازندگي خاتم‌الانبياء(ص) مورد مطالعه قرار گرفت و بر اساس آن در سال‌هاي 91 و 92 عمليات اجرايي آن انجام شد ليکن به دلايل سياسي و به بهانه ناکافي بودن مطالعات و کم‌اطلاعي مديران ذيربط از جزئيات طرح و به تعبير پروفسور کردواني لجبازي برخي از عناصر محيط‌زيست به تعطيلي کشانده شد و مجددا در سال 93 توسط شرکت مشاورين مهاب قدس وابسته به وزارت نيرو بازنگري و در سير مراحل تصويب در وزارتخانه قرار گرفت؛ ولي همچنان به قول پروفسور کردواني اين لجبازي‌ها ادامه دارد و اميد است با تأکيد رياست محترم جمهور و قول مساعد ايشان در سفر اخير به سمنان، اين پروژه وارد مراحل اجرايي شود.

آيا در دنيا از آب‌هاي غيرمتعارف(آب‌هاي درياها و درياچه‌ها) برداشت و استفاده مي‌شود؟ و شيرين‌سازي آب در حوزه درياي خزر سابقه دارد؟

در حوزه خليج فارس، عربستان 6 ميليارد مترمکعب و امارات 2. 8 ميليارد مترمکعب و کويت 1 ميليارد مترمکعب ساليانه از آب دريا برداشت و آن را شيرين‌سازي و استفاده مي‌کنند و پساب داراي چندين برابر شوري را به خليج فارس برمي‌گردانند. در حوزه درياي خزر، ترکمنستان و قزاقستان ساليانه بيش از نيم ميليون متر مکعب از آب دريا را شيرين‌سازي نموده و متأسفانه پساب آن را که داراي شوري 5/2 برابري است به اين دريا برمي‌گردانند.

کشورهاي آمريکا و اسپانيا به ترتيب 6 و 8/3 ميليارد مترمکعب از آب دريا را برداشت و شيرين‌سازي مي‌کنند. استراليا و بسياري ازکشورهاي اروپايي نيز چنين رويه‌اي را دنبال مي‌کنند.

ميزان آب برداشتي از درياي خزر در اين طرح چقدر خواهد بود و اين برداشت چه اثراتي بر سطح آب اين دريا خواهد داشت؟

وزارت نيرو قصد دارد ساليانه 200 ميليون مترمکعب از آب درياي خزر را به منتقل نمايد. اين ميزان برداشت ساليانه از 78 هزار ميليارد مترمکعب آب درياي خزر، معادل 00025/0 درصد از اين آب و يا معادل برداشت 2 سي‌سي آب از يک منبع 780 ليتري در طول يک سال و يا برداشت نيم ميلي‌متر آب به مدت هزار سال از سطح 386 هزار کيلومتر مربع مساحت اين درياچه مي‌باشد. در حالي که ساليانه 275 ميليارد مترمکعب آب شيرين به جز نزولات آسماني از طريق 130 رودخانه وارد درياي خزر مي‌شود.

هيچ پسابي به دريا بازنمي‌گردد

پساب ناشي از شيرين‌سازي آب درياي خزر چه سرنوشتي خواهد داشت و آلودگي محيط‌زيستي ناشي از برگشت آن به دريا و به خصوص تالاب‌ها را چگونه توجيه مي‌کنيد؟

اولا فاصله محل آب‌گيري و آب‌شيرين‌کن‌ها با تالاب‌هاي حفاظت‌شده مثل تالاب راغمرز 16 کيلومتر و تا تالاب ميانکاله 25 کيلومتر و تالاب گرگان(آشوراده) 108 کيلومتر است. ثانيا نمک حاصل از 200 ميليون مترمکعب شيرين‌سازي که معادل است با 00025/0 درصد از 78 هزار ميليارد مترمکعب حجم مخزن خزر، مقداري نيست که آب دريا را شور نمايد؛ در حالي که ساليانه 275 ميليارد مترمکعب آب شيرين از طريق 130 رودخانه(به جز نزولات آسماني) وارد دريا مي‌شود. اما بايد توجه کرد که در اين طرح، هيچ‌گونه پسابي به دريا بازگردانده نمي‌شود. بلکه با استفاده از تکنولوژي‌هاي جديد به روش E. C. R. O اين پساب فرآوري شده و عناصر ارزشمندي مثل سديم، پتاسيم، کلسيم، منيزيم و ده‌ها عنصر مفيد ديگر از آن استحصال مي‌گردد و به توليد ارزش افزوده در کشور کمک کرده و نزديک به هزار شغل پايدار براي ساحل‌نشينان شمال کشور ايجاد مي‌کند.

در اين روش با تصفيه 200 ميليون متر مکعب آب، سالانه نزديک به 2. 5 ميليون تن سديم، کلسيم، پتاسيم، منيزيم، برم و. . . استحصال مي‌شود. روش کار بدين صورت است که پس از تصفيه تمامي عناصر محلول در آب به صورت خشت خشک يا به تعبير غربي‌ها کيک قهوه‌اي، به دست آمده و سپس در تأسيسات مجزا اين محصولات فراوري شده و عناصر موجود در آن جداسازي و محصولات جديدي به دست مي‌آيد.

از سديم به دست آمده، نمک خوراکي و صنعتي به دست مي‌آيد و در توليد کلر که مصرف بالايي در کشور دارد نيز از اين عنصر استفاده مي‌شود. سديم در ترکيب با پتاسيم، کود پتاس را به دست مي‌دهد که بيش‌ترين نياز کشور براي بارورسازي خاک به اين ماده است،

نکته قابل توجه اين که با استحصال 2. 5 ميليون تن محصولات يادشده، نه تنها نياز استان و کشور تأمين خواهد شد، بلکه عمده اين محصول بايد از طريق بنادر شمالي کشور صادر شود؛ بنابراين حتما بايد نسبت به توسعه بنادر شمالي کشور اقدام کنيم و ظرفيت آن را بالا ببريم و بر همين اساس، هزاران شغل پايدار براي هموطنان عزيز ما در شمال کشور به وجود مي‌آيد.

با اجراي اين طرح مي‌توان از ورود پساب ساير کشورهاي حوزه خزر به آب دريا نيز جلوگيري کرد.

مزاياي اجراي طرح انتقال آب درياي خزر براي هموطنان شمالي

استان مازندران امروز با 30 درصد کمبود آب روبروست. پيشنهاد ما اين است که ظرفيت شيرين‌سازي آب دريا را به دو برابر افزايش دهيم تا بخشي از کم‌آبي و نياز استان در مسير انتقال آب مرتفع شود و اراضي حاصلخيز شهرها و روستاهاي شرق مازندران منتفع شوند.

آيا آب تهيه شده از طريق اين طرح براي مصارف شرب، صنعت و کشاورزي به ويژه در استان مازندران توجيه اقتصادي دارد؟

بله به دليل وجود دشت‌هاي پست و کاهش هزينه‌هاي پمپاژ و نيز نزديکي به دريا، قطعا هزينه بهره‌برداري بالا نخواهد بود و هموطنان عزيز ما صرفا هزينه شيرين‌سازي را متحمل خواهند شد؛ در حالي که سرمايه‌گذار مي‌تواند به واسطه سود حاصله از فراوري عناصر گران‌قيمت آب دريا، آب موردنياز براي مصرف هموطنان ما را رايگان تأمين کند.

از طرفي هزينه شيرين‌سازي آب خزر يک‌سوم هزينه شيرين‌سازي آب خليج فارس است. هزينه انتقال آب از خليج فارس به فلات مرکزي استان‌هاي کرمان و يزد و اصفهان به طول 900 کيلومتردر برآورد اوليه توسط شرکت‌هاي سرمايه‌گذار حدود 20 هزار تومان براي هر متر مکعب است در حالي که هزينه انتقال آب از درياچه خزر به استان‌ سمنان با طول مسير 180 کيلومتر، 8 هزار تومان برآورد شده است.

لذا اين آب صرفا براي مصارف شرب و صنعت توجيه دارد و نه براي کشاورزي سنتي و غرقابي و البته براي کشاورزي به شيوه مدرن توجيه دارد.

تشديد 11 برابري خشکسالي تا سال 2050

بر اساس برآوردهاي سازمان فضايي آمريکا(ناسا) کشورهايي همانند ايران تا سال 2050 ميلادي، يازده‌ برابر وضع موجود دچار خشکسالي خواهند شد. به علاوه کمبود شديد منابع آبي در استان سمنان و افت شديد سفره‌هاي آب‌هاي زير زميني سبب نشست دشت‌ها و اراضي استان به ميزان 20 تا 70 سانتي‌متر شده که خطر وقوع زلزله را تشديد مي‌نمايد.

مهاجرت از نيمه شرقي کشور به بخش کوچک شمالي و نيمه غربي واقعيت ناخوشايند و بحراني خواهد بود که کشور عزيز ما را تهديد مي‌کند. از طرفي موضوع اشتغال در کشور ما که به دليل فقدان آب با بن‌بستي در توسعه صنعتي مواجه گرديده و نزديکي استان سمنان به پايتخت که حاشيه‌نشيني و جمعيت زياد يکي از تهديدهاي آن است، اين جمع‌بندي را به دنبال مي‌آورد که با انتقال آب درياي خزر به استان سمنان مي‌توان بخش اعظمي از مشکلات استان‌هاي هم‌جوار سمنان، مازندران و تهران و حتي کشور را حل کرد.

استان سمنان طي سال‌هاي اخير به عنوان يک استان مهاجرپذير مطرح بوده و تاکنون بيش از 30 هزار هموطن ما از استان مازندران به سمنان آمده‌اند. برآوردهاي صورت‌گرفته نشان مي‌دهد که به واسطه انتقال آب درياي خزر، براي 500 هزار نفر شغل پايدار ايجاد خواهد شد.

لذا اين طرح علاوه بر توجيه اقتصادي، حلال بسياري از معضلات کشور نيز خواهد بود.

هيچ کانالي براي اجراي اين طرح حفر نمي‌شود

آيا حفر کانال براي انتقال آب درياي خزر ممکن است و اتصال اين کانال به خليج‌فارس مشکلاتي را براي کشور ايجاد نمي‌کند؟

در اين طرح هيچ‌گونه کانالي حفر نمي‌شود. بلکه آب از طريق نصب دو رشته لوله 140 سانتي‌متري منتقل خواهد شد.

آيا اجراي اين لوله‌هاي انتقال در مسيرهاي دسترسي موردنياز، باعث از بين رفتن جنگل‌هاي مسير و قطع درخت‌ها نمي‌شود؟

اين رشته لوله‌هاي انتقال در واقع از مسير لوله نفت که در اميرآباد نکاء تا پالايشگاه ري در تهران قرار گرفته اجرا خواهد شد. هموطنان ما در مازندران اطلاع دارند که در سال‌هاي 75 تا 80 هزاران هکتار از جنگل‌هاي هيرکاني براي اجراي خط نفت نابود شده‌اند. در اين مسير قديمي که به عرض 15 متر اجرا شده و ساليان طولاني توسط روستاييان منطقه براي رفت و آمد مورد استفاده قرار مي‌گيرد، فاقد جنگل و گياه است. از نزديکي نيروگاه نکا تا دوآب در مسيري به طول 81 کيلومتر و در کنار خط لوله نفت، خطوط انتقال آب نيز اجراء خواهند شد.

در اين مسير مقدار محدودي پوشش گياهي (حدود 24 هکتار) موجود است که پس از اجراي خط لوله نفت رويش نموده است. از دو آب تا خطيرکوه به طول 30 کيلومتر اصلا جنگلي وجود ندارد و مجري نيز موظف است که حداقل آسيب به بوته‌زارها و مزارع مردم وارد شود و متعهد است که پنج برابر آسيب‌هاي احتمالي و جزئي وارده را در نقاطي که سازمان محيط زيست اعلام مي‌نمايد، جبران کند.

اين مسير انتقال آب 30 کيلومتري از حاشيه جاده تعريض‌شده موجود، عبور خواهد نمود. در ادامه مسير تا سمنان نيز خط انتقال در حال حاضر موجود است(تونل چشمه روزيه). ادامه مسير از سمنان به گرمسار و از سمنان به دامغان، شاهرود و ميامي نيز که عاري از جنگل است و خط انتقال در کنار خط گاز سراسري اجرا خواهد شد.

با برداشت آب از درياي خزر، آينده اين دريا به خطر نخواهد افتاد؟

آب درياي خزر هرقدر برداشت شود، روسيه با باز و بسته کردن دريچه‌هاي کانال ولگا-دن که به آب‌هاي آزاد(درياي سياه) متصل است خواسته يا ناخواسته، برداشت‌ها را جبران مي‌کند. سالانه 246 ميليارد متر مکعب آب شيرين که ناشي از ذوب کوه‌هاي يخي در سيبري است وارد درياي خزر مي‌شود. جالب است که در مصب رود ولگا به خزر تا شعاع بيش از يکصد کيلومتر آب دريا شيرين است؛ لذا هرچه آب برداشت شود، آب دريا به سمت شيريني ميل مي‌کند.

بنابراين هيچ نگراني براي کم شدن آب دريا وجود ندارد. اين نکته نيز قابل توجه است که چنان‌که تغييرات جوي در سطح درياي خزر به وجود آيد، بيش از 150 ميليون انسان ساحل‌نشين، در کشورهاي اطراف درياي خزر آسيب خواهند ديد؛ لذا روس‌ها همواره سطح آب را از طريق دريچه‌هاي ولگا-دن کنترل مي‌کنند؛ لذا مي‌بينيم ترکمنستان و قزاقستان، مطالعه انتقال آب درياي خزر به درياچه آرال که توسط اسرائيلي‌ها در حال انجام است را با اطلاع روس‌ها انجام مي‌دهند و روس‌ها در اين زمينه ممانعتي به عمل نياورده‌اند.

اين دو کشور اقدامات ديگري نيز در اين راستا به انجام رسانده‌اند و روس‌ها واکنشي نشان نداده‌اند؛ همچنان‌که ترکمنستان و قزاقستان با نصب آب‌شيرين‌کن‌ها سال‌هاست که آب خزر را با انتقال به شهرهاي خود مصرف مي‌کنند. قزاقستان انتقال آب درياي خزر را جزو مسائل استراتژيک کشور خود مي‌داند. ترکمنستان يک کارخانه شيرين‌کننده را در نزديکي منطقه آزاد گردشگري آواره در خزر نصب کرده است و آب شيرين را به اين منطقه انتقال مي‌دهد. براي منطقه گردشگري آواره در کنار خزر 2 ميليارد دلار صرف شده است.

احداث جزيره مصنوعي خزر و احداث مجتمع گردشگري آواره در طول 26 کيلومتر از سواحل جنوب شرقي خزر در ارديبهشت‌ماه 1386 آغاز شده است. فعالان محيط‌زيست مي‌گويند ساخت اين جزيره دريا را آلوده خواهد کرد. مقامات اين کشور مدعي هستند که پروژه‌هاي ساختماني به ارزش 44 ميليارد دلار در اين منطقه در دست احداث است. ترکمنستان درنظر دارد که يک رودخانه مصنوعي قابل کشتيراني، يک آکواريوم بزرگ دريايي، مرکز تفريحي براي اسکي و ... در اين منطقه ايجاد کند.

از اين رو چنان‌چه ايران اقدام به نصب آب‌شيرين‌کن‌‌هايي کند که پساب نداشته باشد، مي‌تواند در اجلاس‌ها و کنوانسيون‌ها با قدرت و مدعي حاضر شود و از اجراي طرح‌هاي سنتي و نصب آب‌شيرين‌کن‌هاي داراي پساب جلوگيري کند.


نسخه چاپي ارسال به دوستان