تاریخ 1397/06/22 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
نگاه اديان آسماني و دين اسلام به جايگاه مادر

تمامي مکاتب و اديان، نظر خاصي به مادر و احترام به مقام او دارند و به اين امر تأکيد داشته‌اند. انبياي الهي نيز توصيه‌هاي فراواني درباره تکريم مادر کرده‌اند.

در اين نوشتار به اختصار به بررسي جايگاه مادر در دين حضرت موسي، حضرت ابراهيم، حضرت عيسي و حضرت محمد(صلي الله عليه و آله و سلم) و سپس جايگاه مادر در قرآن و سنت معصومين(عليهم‌السلام) خواهيم پرداخت.بي‌ترديد در همه اديان، مادر مقام رفيع و ارجمندي داشته و همگان به عظمت و بزرگي از او ياد مي‌کنند. همانگونه که دين، نسبت به همه پديده‌هاي عالم اظهار نظر مي‌کند، جهان را آنگونه که هست به ما معرفي مي‌کند و ارزش‌ها را مي‌آموزد، عنوان مادري را نيز جايگاه ارزشمندي دانسته و مقام او را گرامي مي‌دارد. اديان مختلف با همه اختلافاتي که با يکديگر دارند در اين زمينه اتفاق نظر دارند و همه با ديد احترام به مادر مي‌نگرند.

جايگاه مادر در اديان گذشته

انبياء الهي و پيشوايان ديني ضمن آن که به احترام نهادن به مادر توصيه مي‌کردند، قبل از همه خود در مقابل مادر تکريم نموده و برايش طلب رحمت و مغفرت مي‌کردند.

1- حضرت ابراهيم(عليه‌السلام)

براي پدر و مادرش دعا مي‌کند و از خدا مي‌خواهد که آن‌ها را مورد غفران و آمرزش قرار دهد: «ربنا اغفرلي و لوالديّ و للمومنين يوم يقوم الحساب؛ پروردگارا! من وپدر و مادرم و همه مومنان را، در آن روز که حساب بر پا مي‌شود، بيامرز»

اين دعا نه تنها نشان دهنده بزرگي‌شان و مقام مادر است، بلکه جنبه تربيتي نيز دارد و به پيروان مکتب توحيد مي‌آموزد که براي پدر و مادرشان چگونه دعا کنند.

2- حضرت موسي(عليه‌السلام)

آن حضرت، هنگام مناجات با خدا، درخواست کرد که همنشين وي در بهشت را معرفي کند تا او را بشناسد. خطاب آمد،‌اي موسي! در فلان ناحيه، فلان مغازه برو، کسي که در آنجا مشغول کار است رفيق تو در بهشت خواهد بود.حضرت موسي(عليه‌السلام) سراغ او رفت، ديد جواني است قصاب. از دور مراقب بود تا ببيند او چه عمل شايسته‌اي دارد. اما چيز فوق‌العاده‌اي از او مشاهده نکرد.

شب هنگام که جوان محل کار را ترک مي‌کرد، موسي بدون آن که خود را معرفي کند، نزد جوان آمد و از او خواست تا شب را مهمانش باشد. حضرت موسي مي‌خواست بدين طريق راز و رمز کار او را بشناسد و ببيند آن جوان چه عبادت‌هايي انجام مي‌دهد که اين قدر درجه پيدا کرده و همنشين پيامبر خدا شده است.

جوان وارد منزل شد، قبل از هر چيز غذايي آماده کرد، آن گاه سراغ پيرزني از کار افتاده رفت که دست و پايش فلج بود و قدرت حرکت نداشت. با صبر و حوصله غذا را لقمه لقمه به دهانش گذاشت، او را شست و شو داد و لباسش را عوض کرد. موسي هنگام خداحافظي خود را معرفي کرد و پرسيد اين زن کيست. پس از آن که به وي غذا مي‌دادي نگاهي به سوي آسمان مي‌انداخت و کلماتي بر زبان جاري مي‌کرد، چه بود؟

گفت: اين زن مادرم است و هر بار که به او غذا مي‌دهم و او را سير مي‌کنم درباره من دعا مي‌کند و مي‌گويد: خدايا او را همنشين موسي بن عمران در بهشت برين قرار بده.

موسي به جوان مژده داد که دعاي مادر درباره تو به اجابت رسيده است.

3- حضرت عيسي(عليه‌السلام)

مقام مادر در آيين عيسي روح الله، به حدي است که حضرت در آغاز زندگي شکر خدا مي‌گويد و نخستين بار اين نکته را يادآور مي‌شود و از خدا تشکر مي‌کند که او را نسبت به مادرش نيکو کار قرار داده است؛ چون او مي‌داند که نيکي به مادر بالاترين ارزش را دارد: «و برّاً بوالدتي و لم يجعلني جبّارا شقيا؛ مرا نسبت به مادرم نيکوکار قرار داده و جبار و شقي قرار نداده است».

حضرت مسيح نيکي به مادر را از امتيازات خود بر مي‌شمارد و اين دليل روشني است بر اهميت مقام مادر در نزد وي، و گرنه عيسي به عنوان فرستاده خدا افتخارات بسياري داشت و مي‌توانست آن‌ها را در مقام شکر‌گذاري متذکر شود.

جايگاه مادر در دين اسلام

هر چند همه اديان الهي مقام ارزشمندي براي مادر قائل بوده و به او احترام مي‌گذارند، اما اسلام بيش از ديگر مکاتب به اين مسئله توجه نموده و به مادر عظمت بخشيده است.

حقوقي را که اسلام براي مادران مشخص کرده، بسيار فراتر ازحقوقي است که براي ديگران حتي پدر قايل شده است، چرا که مادر، مربي و پرورش دهنده انسان و جامعه است و اوست که مي‌تواند فرد و جامعه را به سعادت رسانده، يا به شقاوت و بد بختي بکشاند.

جايگاه مادر از منظر قرآن و حديث

1- قرآن کريم

کلمه مادر، به صورت جمع و مفرد مانند: «ام» و «والدتي»، «امّ موسي»، «والدات» و «امهات» و امثال آن در قرآن آمده است.

ام: «قال ابن امّ اِن القوم استضعفوني؛ گفت فرزند مادرم اين گروه مرا در فشار‌گذاردند».

والدتي: « و براًبوالدتي؛ مرا نسبت به مادرم نيکوکار قرار داده است».

ام موسي: «و اوحينا الي ‌امّ موسي؛ ما به مادر موسي الهام کرديم».

والدات: « والوالدات يرضعن اولادهن حولين کاملين؛ مادران فرزندان خود را دو سال کامل شير مي‌دهند».

امهات: «و امهات نسائکم؛ مادران زنان شما».

هم چنين مادر و پدر به شکل‌هاي «والدين» و «ابوي» مکرر در قرآن کريم به کار رفته است.

اگر به اين موارد دقت کنيم، مي‌بينيم که خداوند در هر يک از آن آيات، با عظمت از مادر ياد کرده و به نوعي از مقام او تمجيد نموده است. چرا که وحي و الهام مستقيم خدا به مادر موسي، اظهار ارادت و نيکويي عيسي به مادر، بيان زحمات و رنج‌‌هاي مادر در قرآن کريم و همچنين دستور حق تعالي به احسان و نيکي نسبت به پدر و مادر، همه گواه بر رفعت جايگاه مادر است.

خداي متعال در آيه 14 از سوره لقمان و هم چنين سوره احقاف پس از توصيه به احسان والدين، در بيان تحمل رنج و زحمت‌هاي مادر را مي‌فرمايد: «مادرش او(فرزند) را با ناراحتي حمل مي‌کند و با ناراحتي بر زمين مي‌گذارد و دوران حمل و از شير بازگرفتنش سي ماه است تا زماني که به کمال و رشد برسد و به چهل سالگي بالغ گردد».

بيان رنج و تلاش مادر با اين که پدر نيز در اغلب سختي‌هاي تربيت فرزند شريک است، خود دليل بر اهميت و ارزش کار مادر است. چرا که کسي نزد حق تعالي مقام بالاتر دارد که کار ارزشمند‌تري انجام دهد.

پروردگار متعال در آيات قرآن، ابتدا به نيکي کردن نسبت به پدر و مادر هر دو دستور مي‌دهد، سپس بدون ذکر زحمات پدر، مشکلات و ناراحتي‌هاي مادر را بيان مي‌کند. گويي، مادر عامل اصلي در لزوم نيکي به والدين بوده و کار او آن قدر ارزشمند است که احسان به پدر را نيز بر فرزند واجب مي‌سازد. صبر و پايداري مادر در برابر سختي‌هاي دوران بارداري و پذيرش ناگواري‌هاي طاقت فرساي دوره شير‌دهي و تربيت فرزند، موجب شده تا به احسان والدين به صورت مطلق حکم شود. تا آن جا که مسئله نيکي به پدر و مادر در قرآن کريم هم طراز با عبادت خداي متعال به حساب آمده است.

2- سنت نبوي(صلي الله عليه و آله و سلم)

سنت پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) همان گفتار و سيره آن حضرت مي‌باشد که در قالب کلام و رفتار از ايشان به يادگار مانده است. شخصيت، مقام و رعايت حقوق مادر در احاديث و سيره نبوي(صلي الله عليه و آله و سلم) به خوبي بيان شده است. در مذهب تشيع به لحاظ حجيت و سنديت هيچ تفاوتي ميان سنت پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) و قول و سيره ائمه اطهار(عليهم‌السلام) وجود ندارد،

پيامبر اکرم(صلي الله عليه و آله و سلم) در تبيين مقام مادر مي‌فرمايد: «الجنه تحت اقدام الامهات؛ بهشت زير پاي مادران است».

اين حديث حاکي از اين است که بدون رضايت مادر نمي‌توان به بهشت و نعمت‌هاي بهشتي دست يافت. اگر کسي بخواهد به درجات عاليه نايل گردد، بايد به مادر احترام بگذارد و به او خدمت کند. خداوند در قبال صبر و بردباري مادر، اجر و مزد بي‌پايان به او عنايت مي‌کند.

امام صادق(عليه‌السلام) مي‌فرمايد: جواني خدمت پيامبر اکرم(صلي الله عليه و آله و سلم) رسيد، عرض کرد: يا رسول الله! به چه کسي نيکي کنم؟ فرمود: به مادرت. دوباره سوال کرد، فرمود: به مادرت. مرتبه‌ سوم پرسيد. فرمود: به مادرت. مرتبه‌ چهارم سوال نمود پس از آن به کي نيکي کنم؟ فرمود به پدرت.

جايگاه مادر و ارزش نقش مهم مادري از اين گفتار پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) به خوبي قابل درک و فهم است و اين که حضرت سه بار به نيکي کردن مادر دستور مي‌دهد و نوبت چهارم به احسان پدر سفارش مي‌کند، بهترين دليل بر عظمت‌شان مادر است.

سيره و رفتار نبي مکرم اسلام(صلي الله عليه و آله و سلم) نسبت به مادر و دايه‌هاي‌شان که به نوعي حق مادري به عهده آن حضرت داشتند، نيز نشان دهنده‌ احترام ويژه ايشان از مقام مادر است.

به نوشته مورخين، پيامبر بيش از سه روز از شير مادر ننوشيد و پس از آن طبق سنت عرب به دايه سپرده شد و در دامن دايه‌هايي چون ثوبيه(کنيز ابوجهل) و حليمه سعديه پرورش يافت. حضرت در طول زندگي هميشه به ياد مادران رضاعي خود بود و از هر جهت به آنان کمک مي‌کرد. پس از بعثت پيامبر کسي را فرستاد تا ثوبيه را از ابوجهل بخرد، ولي او حاضر به فروش وي نشد. اما او تا آخر عمر از کمک‌هاي حضرت بهره مند بود. زماني که پيامبر خبر مرگ ثوبيه را شنيد، آثار تألم و اندوه در چهره مبارکش نمايان شد.

سيره پيامبر در احترام نسبت به مادرش آمنه و احترام فوق‌العاده نسبت به وي، بهترين دليل بر عظمت مقام مادر است. هنگامي که پيامبر همراه مادر جهت زيارت تربت پدرش عبدالله به سفر يثرب رفتند، در سرزمين ابواء- نزديک مدينه-، آمنه بيمار شد و به تدريج وضعش رو به وخامت نهاد و کم کم آثار مرگ در وي پديدار گشت. پيامبر در آخرين لحظات زندگي مادر، صورت خود را به صورت او گذاشت و با غم و اندوه به چهره‌ مادر نگاه مي‌کرد و مي‌گريست.

3- سيره و گفتار اهل بيت(عليهم‌السلام)

امام سجاد(عليه‌السلام) در باب حق مادر و عظمت و منزلت او مي‌فرمايد: «حق مادر بر تو اين است که بداني او تو را حمل نمود، آن گونه که هيچ کس، ديگري را حمل نمي‌کند واز ميوه‌ قلبش به تو داد که احدي به ديگري نمي‌دهد؛ تو را با جميع اعضا و جوارحش در آغوش گرفت و… و خواب را به خاطر تو ترک نمود و تو را از سرما و گرما محافظت نمود و تو در برابر اين همه خدمت، کجا مي‌تواني شکر‌گزار او باشي، مگر به کمک و ياري و توفيق پروردگار».

اين کلام امام سجاد(عليه‌السلام) نشان دهنده عظمت و بزرگي مقام مادر است. چرا که حضرت با بيان اين نکته که فرزند بدون استعانت وکمک از خداي متعال قادر به اداي حقوق مادر نخواهد بود، در حقيقت خواسته به نوعي رفعت مقام مادر را براي فرزند تبيين کند و آنان را در خدمت کردن به مادر ترغيب نمايد. چرا که مادر، فرزند را به مراتب بيش از جانش دوست مي‌دارد و تمام مشکلات را به جان مي‌خرد تا او در آسايش باشد. طبيعي است که اين همه عشق و علاقه به فرزند و تحمل سختي‌هاي فراوان براي تربيت فرزند حق بزرگي به عهده فرزند مي‌گذارد که مي‌بايست در جهت اداي آن تلاش کرد. از اين جاست که خداوند مي‌فر مايد: «فلا تقل لهما اف؛ در برابر آن‌ها(پدر و مادر) اف مگو»

جايگاه مادر در اديان الهي به ويژه دين مقدس اسلام بيان شد. مقام مادر در بينش ديني مقامي است رفيع که در آيات قرآن هم رديف اطاعت و عبادت خدا ذکر شده است. بر اين اساس بر فرزندان و همه نسل جوان لازم است که به اين امر مهم توجه کنند و تا آن جا که مي‌توانند به مادر احترام بگذارند و به او خدمت نمايند. به خصوص در دوران پيري که نياز به کمک بيشتري دارند، وظيفه عقلي و ديني فرزندان است که به والدين در هر شرايطي ياري رسانند.


نسخه چاپي ارسال به دوستان