تاریخ 1397/06/22 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
تاثيرات اجتماعي – فرهنگي سينما بر جامعه

بيست و يکم شهريور در تقويم جمهوري اسلامي روز سينما نامگذاري شده است به همين مناسبت اندکي از تاثير سينما بر جامعه در اينجا مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

گفته‌اند و به حق هم گفته‌اند كه سينما سه ضلع دارد: هنر، صنعت و تجارت، از اين سه ضلع، ضلع اول با فرهنگ به طور كلي و با فرهنگ هر قوم به نحو اخص سر و كار دارد. صنعت و تجارت سينما نيز زير مجموعه‌اي از كل ساختارهاي صنعتي و تجاري هستند كه فرهنگ در نحوه عمل، تعبير و تفسير و شيوه ارتباط نهادهاي آنها با هم تاثير مي‌گذارد. بنابراين براي فهم سينما به طور كلي و سينماي يك كشور به نحو خاص نمي‌توان از عناصر و وي‍ژگي‌هاي فرهنگي غفلت كرد.براي فهم بهتر چيستي‌ها و چگونگي‌هاي سينماي امروز ايران نيز مي‌بايست سينما را به عنوان يكي از عناصر فرهنگي در اين كشور در نظر‌آورد و بعد در چارچوب فرهنگ ايران، به فهم مولفه‌ها و وي‍ژگي‌هاي سينماي اين كشور دست يافت.

تكنولوژي سينما در ايران از آغاز كاملاً وارداتي بوده و هنوز هم اين چنين است.بدين ترتيب بسياري از مشخصه‌هاي فرهنگي ناشي از تكنيك و صنعت سينما در سينماي ايران نيز به همان طريق وارداتي بروز كرده است. محدوديت‌ها و امكانات دوربين‌هاي گوناگون، عدسي‌ها، فيلم خام، لابراتوار و...در اينجا نيز همان است كه در ديگر كشورها، البته با اين تفاوت كه ما هنوز توان بهره‌گيري درست و بهينه از همين امكانات موجود را كمتر داريم.

تاثير سينما بر زندگي مردم

روزانه صد‌ها فيلم در سينماهاي مختلف دنيا به روي پرده مي‌رود و حاصل آن ميلياردها دلار درآمد براي شرکت‌هاي فيلم‌سازي و سرگرمي ميليون‌ها انسان در سراسر اين کره خاکي است.ديگر امروزه فيلم و سينما جزء جدايي ناپذيري از زندگي آدمي است وبه عبارت ديگر بشر را وابسته خود کرده است.در دنياي امروز خيلي از ماها شايد تصور يک روز بدون فيلم وسينما بودن را هم نتوانيم بکنيم.در کشورهاي توسعه‌يافته که مردم برنامه مشخصي براي سينما رفتن و فيلم ديدن دارند اين وابستگي بيشتر مشهود و ملموس است.در کشور ما نيز به تبع سينما مخاطبان خاص خود را دارد اگر چه نسبت به گذشته و همچنين نسبت به سايرکشورها مخاطبان بسيار کمتري دارد ولي به هيچ وجه نمي‌توان تاثير عميق سينما را بر زندگي مردم و روابط اجتماعي ناديده گرفت.

کافي است کمي در اطراف خود دقت کنيم آن وقت تاثير رسانه به ويژه سينما و تلوزيون را بر زندگي و اجتماع خود خواهيم ديد.مثلا در هنگام پخش طنز شب‌هاي برره اصطلاحات و الگو‌هاي اين سريال به وضوح در جامعه ديده مي‌شد يا مثلا بسياري از مدها و مدل‌ها ابتدا در سينما نمايش داده مي‌شوند و سپس مردم از آنها الگوبرداري مي‌کنند. البته اين موضوع به کشور ما محدود نمي‌شود در همه جاي دنيا نشانه‌هايي از اين تاثير وجود دارد. کافي است کمي به تاثير انيميشن‌هايي مانند شرک، عصر يخبندان و بن‌تن بر روي بچه‌ها فکر کنيد آن وقت متوجه عمق اين تاثير مي‌شويد. پس از گذشت چند سال از پايان فيلم مرد عنکبوتي هنوز هم لباس مرد عنکبوتي در اسباب بازي فروشي‌ها يافت مي‌شود. يا عروسک شخصيت‌هاي اين فيلم‌ها از پرطرفدارترين و پر‌فروش‌ترين عروسک‌ها به شمار مي‌آيد.

نقش رسانه‌ها در تغيير تفکرات جوامع بشري

يکي از موارد و محورهاي اصلي مطالعات جامعه شناسان وسايل ارتباط جمعي (رسانه‌هاي گروهي) بررسي آثار و کارکرد اين وسايل در دو سطح خرد و کلان مي‌باشد.

در مورد تاثير رسانه‌هاي گروهي بر زندگي فردي و اجتماعي انسان‌ها به طور عمده سه نظريه‌ي جامعه شناختي وجود دارد که عبارتند از:

1 - برخي بر اين باورند که ميزان تاثيرگذاري رسانه بر زندگي انسان نامحدود است.

2 - گروهي ديگر کارکرد رسانه‌هاي گروهي را بي‌تاثير مي‌دانند.

3 - عده‌اي معتقدند که تاثير رسانه‌هاي گروهي مشروط است و ميزان تاثيرگذاري آن را در محدوده‌ي شرايط محيطي ارزيابي مي‌کنند.

البته ديدگاهي افراطي در برخورد با رسانه‌هاي گروهي مطرح بوده است که از زمينه‌ي خاص فکري و تجربه‌هاي اجتماعي ويژه منبعث مي‌شود.برخي بر اين باورند که وسايل ارتباط جمعي داراي چنان قدرتي هستند که مي‌توانند نسلي تازه را براي اولين بار در تاريخ انسان پديد‌آورند. نسلي که با نسل‌هاي پيشين بسيار متفاوت است.

« لازار سفلد» در تبيين اين ديدگاه مي‌نويسد: «بسياري تحت تاثير همه جايي بودن وسايل ارتباط جمعي و قدرت بالقوه‌ي آنان به سختي هراسان شده‌اند. در سمپوزيومي، يکي از شرکت‌کنندگان نوشت: قدرت راديو را مي‌توان با قدرت بمب اتم مقايسه کرد».

برخي ديگر بر اين عقيده‌اند که وسايل ارتباط جمعي تاثير چنداني بر مخاطبين خود ندارد. به نظر اين دسته از انديشمندان «دوران سبع » وسايل ارتباطي و با آن دوران رواج عقايد تند و اسناد اثرات جادويي و خارق‌العاده به وسايل ارتباط جمعي پايان يافته است.

برآيند نهايي و دوري از افراط‌گرايي اين است که وسايل ارتباط جمعي و ابزار اجتماعي - فرهنگي به معناي عالي آن است و از اين جهت اثرات چشمگيري بر جاي مي‌گذارند، اما اين آثار نه آن چنان است که هيچ محدويتي نشناسد، يا آن که چنان ناچيز است که هيچ اعتنايي را شايسته نباشد، بايد ديد حدود تاثير اين وسايل چيست و در چه شرايطي اين تاثيرات محدوديت مي‌يابند يا قوي‌شدني هستند؟

با تمام اين اقوال، آن چه بديهي به نظر مي‌رسد، آن است که به دور از آثار مثبت و منفي آن بايد اذعان داشت که پيدايش دگرگوني‌هاي اجتماعي و تغيير ارزش‌هاي اجتماعي از مواردي است که در نتيجه‌ي کارکرد رسانه‌ها صورت تحقق به خود مي‌گيرند.از سوي ديگر اين وسايل در فرايند تهاجم فرهنگي و مقابله با آن، جنگ رواني، استعمار ملت‌ها در امر باز‌سازي و دستيابي به توسعه يافتگي، تحقق هدف‌هاي آموزشي به سرگرمي و غيره کاربرد مؤثري دارند.

امروزه در عصر انفجار اطلاعات ديگر اين حقيقت به خوبي اثبات شده است که از نظر کارکردهاي آموزشي، رسانه‌ها سهم و نقش قابل ملاحظه‌اي در انتقال ميراث فرهنگي و فکري بشري در ميان ملل و انسان‌ها دارا هستند.

در واقع با ظهور وسايل ارتباط جمعي پيشرفته، فرايند آموزش از انحصار مدرسه و آموزش گاه‌ها خارج شده و جهان پهناور به عرصه‌ي آموزش تبديل گرديده است.در اين فرايند وسايل ارتباط جمعي، محدوديت‌هايي از قبيل مکان و زمان، محدوديت سني، محدوديت‌هاي اقليمي و...از ميان برداشته شده و در زمينه‌ي سياست و حکومت، همان گونه که رسانه‌ها بر تصميمات سياست‌مداران و هيات حاکمه اثر مي‌گذارند، به منزله‌ي ابزاري در دست حکومت‌ها داراي کاربرد و کارآمدي محوري هستند.

با مراعات و لحاظ کردن جنبه‌هاي مثبت و منفي کارکرد رسانه‌هاي گروهي، اين پديده مي‌تواند از يک سو سبب وحدت، همبستگي و وفاق ملي شود و از سوي ديگر حکومت‌ها مي‌توانند از اين پديده در ايجاد همگوني، جهت‌دهي افکار عمومي و هماهنگ‌سازي نظريات توده‌ي مردم و جامعه نسبت به نظام سياسي و کارکردهاي آن استفاده کنند، به طوري که در نظام‌هاي استکباري، صدا و سيما و مطبوعات، ابزاري قوي و مؤثر براي بيعت گرفتن از مردم و جامعه مي‌باشند تا آن جا که از مطبوعات که مهم‌ترين و بارزترين وسايل ارتباط جمعي است به عنوان « رکن چهارم » ياد مي‌شود.

بنابراين در تقسيم سه‌گانه مي‌توان کارآمدي اين پديده‌ها را در موارد ذيل مشاهده کرد:

1 - عامل انتقال ارزش‌ها و هنجارهاي فرهنگي

2 - ساماندهي ارتباط خانواده و فرد با دنياي خارجي

3 - تاثيرگذاري بر نهادهاي سياسي اجتماعي جامعه

بر اين اساس حيات سياسي اجتماعي بشر امروز به شدت تحت تاثير رسانه‌هاي گروهي قرار دارد. با در نظر گرفتن اين واقعيت مسلم که پيام‌هاي رسانه‌ها هرگز از جنبه‌هاي سازنده و مخرب خالي نبوده، ضروري است به مطالعه و بررسي پديده‌ي ارتباطات و آثار و کارکردهاي آن بيش از پيش پرداخته شود.

اهميت اين کار از آن جهت است که رسانه‌هاي گروهي با کارکرد خود، و با استقاده از دو عنصر اطلاعات و پيام، به صورت امواج صوتي تصويري و غيره با هم در نورديدن مرزها بر افکار و اذهان انسان‌ها اثر نهاده و به کنش‌ها و رفتارهاي فردي و اجتماعي آن‌ها جهت مي‌دهند. پيام‌هايي که در قالب امواج صوتي، تصويري و يا کتاب و يا مجله در جهان امروز انتشار مي‌يابد در برخي موارد سبب ظهور و شکل‌گيري حوادث، رخدادها و رويدادهاي سياسي مهمي در واحدهاي سياسي و در عرصه‌ي کشورها و حتي جهاني مي‌گردند. به عنوان مثال توليد و نمايش يک فيلم سينمايي، يا يک مقاله و يا يک کتاب که جنبه‌ي توهين به اعتقادات و باورهاي ديني يک آيين را دارد، در فاصله‌ي کوتاهي به يک پديده‌ي سياسي مهم تبديل مي‌گردد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان