تاریخ 1397/06/22 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
آنچه بايد درباره ارث و ميراث بدانيد

ارث از حقوق مالي و اقتصادي است که زن در مواقعي از مرد کمتر يا حتي نصف بهره‌مند مي‌شود و شايد اين امر دليلي جز اين که مديريت و خرج و مخارج زندگي برعهده مرد بوده و جايي براي پس انداز شخصي باقي نمي‌ماند، نداشته باشد، البته هميشه اين گونه نيست؛ در جايي نيز ممکن است زن به طور مساوي با مرد ارث برده يا حتي در مقاطعي صاحب ارث بيشتري از مرد شود. در اين نوشتار به بحث ارث پرداخته و اين که آگاهي کافي نسبت به قوانين و مقررات، چه بسا که نصيب بيشتري را شامل حال زنان کرده که همان حق واقعي آنان است.

سهم ارث زن پس از فوت شوهر

ماده 861 قانون مدني موجبات ارث بردن از متوفي را دو امر بيان کرده است که نسبت و سبب است. زن پس از آن که به عقد دائم مرد درآمد سببيت آن که همان زوجيت است حاصل مي‌شود، البته ماده 864 بيان مي‌دارد که «از جمله اشخاصي که به موجب سبب ارث مي‌برند هر يک از زوجين است که هنگام فوت ديگري زنده باشد».

قسمت دوم، شرط زنده بودن زن را هنگام فوت همسر بيان مي‌دارد که اگر چنين نباشد هيچ ارثي از بابت سهم زن به فرزندان و بستگان وي از مال شوهر تعلق نمي‌گيرد.

شرط عمومي بعدي براي ارث بردن زن که براي ديگر وراث بايد رعايت شود ماده 941 قانون مدني است که اعلام مي‌دارد: «زن نبايد ممنوع از ارث باشد.» ماده 880 قانون مدني قتل را از موانع ارث دانسته است، يعني اگر زن، شوهر را که مورث آن است عمدا بکشد از ارث او ممنوع مي‌شود.

ديگر محروميت آن است که در ماده 881 مکرر قانون مدني آمده که کافر شدن زن (همسر مسلمان) پيش از مرگ شوهر مسلمان خود است.

در مقدار سهم ارث زن از اموال همسرش ماده 913 قانون مدني مي‌گويد: «هر يک از زوجين که زنده باشند فرض خود را مي‌برد و اين فرض عبارت است نصف ترکه براي زوج و ربع آن براي زوجه در صورتي که ميت اولاد يا اولاد اولاد نداشته باشد. و از ربع ترکه براي زوج و ثمن آن براي زوجه، در صورتي که ميت اولاد يا اولاد اولاد داشته باشد. مابقي ترکه بر طبق مقررات بين ساير وراث تقسيم مي‌شود.پس مي‌توان گفت که اگر شوهر در زمان فوت هيچ فرزندي چه از اين زن و چه در صورت ازدواج قبلي از زن قبلي نداشته باشد و همين طور نوه (اولاد اولاد) نيز نداشته باشد، زن از اموال مرد يک چهارم ارث مي‌برد ولي اگر اين شرط محقق نشود و مرد در هنگام مرگ فرزندي داشته باشد، زن يک هشتم از اموال مرد ارث مي‌برد.

زن چه اموالي را به ارث مي‌برد؟

دانستيم که زن به عنوان همسر متوفي مستحق يک چهارم يا يک هشتم از اموال مرد است.حال اين که چه مالي را مي‌تواند به ارث ببرد بسيار مهم است، زيرا که در مقدار سهم زن موثر است. در گذشته يعني قبل از بهمن 87 ماده 946 قانون مدني چنين بيان مي‌کرد که زوجه فقط از اموال منقوله (از هر قبيل که باشد) و دوم از ابنيه و اشجار ارث مي‌برد، يعني در اين ماده هيچ حقي از اموال غيرمنقول که همان زمين (به طورمعمول) است براي زن فرض نشده بود و به قول معروف فقط از هوايي يک چهارم يا يک هشتم ارث مي‌برد. اما اين رأي پس از 70 سال در مجلس هشتم تغيير کرد و بدين صورت شد که زوجه در صورت فرزنددار بودن زوج، يک هشتم از عين اموال منقول و يک هشتم از قيمت اموال غيرمنقول اعم از عرصه و اعيان، ارث مي‌برد. در صورتي که زوج هيچ فرزندي نداشته باشد سهم زن يک چهارم از همه اموال است. در اينجا قيمت اموال غيرمنقول اعم از عرصه (که در قبل نيز همين طور بوده) و نيز اعيان (که زمين است و قبلا چنين نبود) به اين ماده افزوده شد.

پس بايد بعد از مرگ شوهر علاوه بر اموال منقول که تقسيم مي‌شود، اموال غيرمنقول قيمت گذاري شده و يک چهارم يا يک هشتم از اين قيمت به زن داده شود.

نکته: اگر شوهر در زمان فوت هيچ فرزندي چه از اين زن و چه در صورت ازدواج قبلي نداشته باشد و همين طور نوه نيز نداشته باشد، زن از اموال مرديک چهارم ارث مي‌برد.‏در مواقعي امکان دارد که ورثه ديگر متوفي از قيمت گذاري مال غيرمنقول امتناع بکنند، ماده 948 قانون مدني اين امکان را به زن داده است که حق خود را از عين اموال استيفا کند، پس وي مي‌تواند در مرحله اول، ورثه را از طريق دادگاه اجبار به قيمت گذاري و دريافت سهم خود کرده؛ در غير اين صورت و ادامه امتناع ورثه، براساس رويه قضايي موجود، زن مي‌تواند سهم مشاع خود را از عين يعني خود زمين و خانه تملک کند.

ازدواج موقت بدون هيچ ارثي

همان‌طور که بيان شد شرط اصلي براي ارث بردن زن از همسرش وجود زوجيت دائمي بين آنها است. از مفهوم ماده 940 قانون مدني که قيد زوجيت دائمي را ذکر کرده مي‌توان چنين فهميد که در نکاح منقطه (متعه) هيچ ارثي براي زن راه ندارد؛ حتي زن مثل مورد نفقه که مي‌توانست آن را در عقد شرط کند، ديگر نمي‌تواند شرط توارث را در نکاح منقطع (موقت) بگنجاند و اگر چنين شود شرط باطل است.

ارث بردن زن حتي در طلاق

اگر شوهر، زن خود را به صورت رجعي (طلاقي که به طور معمول انجام مي‌يابد) مطلقه کرده و در زمان عده فوت کند، زن از اموال شوهر ارث مي‌برد ولي اگر فوت شوهر بعد از انقضاي مدت عده بوده يا طلاق بائن باشد يعني طلاقي که قبل از نزديکي بوده يا طلاق زن يائسه، طلاق خلع و مبارات (مهرم حلال.... جونم آزاد) يا همان سه طلاقه باشد، ديگر زن از مرد در صورت فوت هيچ ارثي نمي‌برد. ماده 943 قانون مدني اين امر را ابراز داشته است.

البته در ماده 944 همين قانون آمده که اگر شوهر در حال اين که به مرضي مبتلا است زن را طلاق دهد و در ظرف يک سال از تاريخ طلاق به علت همان مريضي بميرد، زن از او ارث مي‌برد حتي اگر طلاق به صورت بائن باشد به شرط آن که زن در طول اين يک سال شوهر نکرده باشد.

ارث مرد چند زنه...؟

همان طور که مي‌دانيم قانون به مرد اين اجازه را داده است که تا چهارزن را به عقد دائم خود درآورد؛ پس هر يک از اين چهار زن در صورت وجود، از اموال شوهر ارث مي‌برند زيرا که عقد آنان دائمي و قانوني بوده است.

ارث بري فرزندان

به طور کلي براساس قانون بايد رابطه ورثه با متوفي که در اين مورد فرزندان هستند به صورت پدري يا مادري يا پدر و مادري باشد. هر فرزندي که رابطه نسبي با ميت داشته باشد، از او ارث مي‌برد، مثلا اگر شوهر فوت کند عملا چيزي به فرزند زن که از مرد ديگر است نمي‌رسد يا برعکس.

اگر مرد همسر دومي اختيار کند، همسر دوم براي فرزندان فقط زن پدر آنها بوده و در صورت فوتش فقط فرزندان خود او و شوهرش به واسطه سببيتي که دارد، به مقدار يک چهارم ارث مي‌برد. همچنين در صورت به نام کردن اموال به اسم زن، اگر مرد در قيد حيات باشد، عملي است قانوني حتي اگر تمام اموال باشد و بعد از مرگ وي کسي نمي‌تواند اعتراضي به مالکيت زن بکند.‏ولي اگر مرد پس از مرگ و در وصيت نامه خود، وصيت کند که خانه‌اي از آن زن شود موضوع متفاوت است.

قانون براساس ماده 843 به موصي (وصيت‌کننده) اجازه داده است که فقط تا ثلث اموال را وصيت کند و اگر وصيت بيش از اين مقدار باشد ورثه بايد اجازه دهند در غير اين صورت از مورد وصيت تا مقدار ثلث حذف مي‌شود.پس اگر در خانه‌اي که از سوي شوهر متوفي براي زن وصيت شده از لحاظ قيمتي بيش از يک سوم ترکه متوفي نباشد، وصيت صحيح است در غير اين صورت در مورد زياده از ثلث بايد ورثه متوفي اجازه دهند.

س معلميان


نسخه چاپي ارسال به دوستان