تاریخ 1396/08/24 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
سياست‌ورزي دکتر حسين فاطمي
   نويسنده : مرتضي دهرويه

دکتر فاطمي قبل از اعدام گفته بود: ما سه سال در اين کشور حکومت کرديم و يک نفر از مخالفان خود را نکشتيم براي آن‌که ما نيامده بوديم برادرکشي کنيم. ما براي آن قيام کرديم که ايران را متحد کرده و دست خارجي را از کشور کوتاه کرده و معتقد بوديم اگر در گذشته بعضي از هم وطنان ما در اثر فشار اجانب تحت نفوذ آنها قرار گرفته‌اند و منويات آنها را اجرا کرده‌اند، بعد از آ‌ که به نهضت استقلال نائل شديم رويه سابق را ترک خواهند گفت ولي افسوس که عاقبت گرگ‌زاده گرگ شود.

دکتر مصدق بعد از مرگ وي چنين گفت: اگر ملي شدن نفت خدمت بزرگي است از آن کسي که اول اين پيشنهاد را نمود بايد سپاسگزاري کرد و آن کس شهيد راه وطن دکتر حسين فاطمي است. در تمام مدت همکاري با اين جانب حتي يک ترک اولي هم از آن بزرگوار ديده نشد.

نخست بررسي اجمالي زندگي‌نامه دکتر فاطمي

فاطمي از مدافعان سرسخت ملي‌شدن نفت و نخستين کسي بود که ملي شدن نفت را در منزل محمود نرميان از اعضاي اوليه و جزو مؤسسين و بنيانگذاران جبهه ملي به دکتر مصدق پيشنهاد داد که مورد موافقت اعضاي جبهه ملي قرار گرفت.در 29 اسفند 1329 تلاش‌هاي فاطمي و مصدق به بار نشست و طرح ملي‌شدن نفت در مجلس سنا تصويب شد.بنا به شهادت صريح مصدق، ابتکار پيشنهاد ملي کردن نفت از سوي فاطمي بود.اين پيشنهاد انفجاري عظيم در ايران و جهان آفريد. وي در 26 بهمن 1330 هنگام سخنراني در مزار محمد مسعود روزنامه‌نگار و رمان‌نويس، توسط محمدمهدي عبدخدايي يکي از اعضاي جمعيت فدائيان اسلام هدف قرار گرفت و زخمي شد و از اين درد تا پايان عمر رنج کشيد.

آن زمان، جمعيت فدائيان اسلام تشکيلات اسلام‌گراي زيرزميني در ايران در دهه 1320، به رهبري مجتبي نواب‌صفوي با هدف برقراري حکومت اسلامي تشکيل شد و عامل ترور چندين مقام دولتي از جمله حسنعلي منصور (نخست وزير)، احمد كسروي (وزير دادگستري)، و.... همچنين ترور شخص محمدرضا شاه پهلوي بود. عبدخدايي از اعضاي اين تشکيلات هم‌اکنون دبير کل اين جمعيت است. پس از مدتي از شروع به کار دولت مصدق در بهار 1330با تلاش فاطمي اسناد جاسوسي فراواني از دخالت‌ها و جاسوسي‌هاي انگليس در ايران در خانه مستر سدان کشف شد و بزرگترين رسوايي جاسوسي تا آن تاريخ را براي انگليس پس از شکايت انگليس از ايران به شوراي امنيت، فاطمي به همراه مصدق به نيويورک سفر کرد و با تمام قوا از حقوق ملت ايران دفاع نمود.او در اين زمان هر روز تعدادي روزنامه‌نگار را از کشورهاي مختلف مي‌پذيرفت و از حقوق ملت ايران دفاع مي‌کرد.در مهر ماه 1331 فاطمي عهده‌دار وزارت امور خارجه شد.

در اجراي سياست خارجي دولت قاطعانه عمل کرد.از جمله کارهاي اساسي او در اين وزارتخانه، قطع رابطه سياسي با انگلستان و بستن سفارت و کنسولگري‌هاي اين کشور در تهران و شهرستان‌ها بود.در 30 مهر فاطمي وزير خارجه ضمن يادداشتي خطاب به سفارت انگليس، تصميم دولت ايران را به قطع رابطه سياسي با دولت انگلستان اعلام و دليل اخذ اين تصميم را خودداري انگلستان از کمک به حل اختلاف فيمابين و حمايت غيرقانوني از شرکت سابق و مداخلات مأمورين رسمي آن دولت در ايجاد تحرکات و اخلال در نظم و آرامش کشور اعلام کرد.

عصر 25 مرداد 1332 در ميدان بهارستان سخنراني تندي بر ضد شاه نمود و حملاتش را در روزنامه باختر امروز منعکس داد و لزوم تغيير حکومت پهلوي را تکرار کرد.شب 25 مرداد فاطمي که تازه به منزل آمده بود ناگهان با هجوم وحشيانه ماموران به منزلش روبرو شد.وي به گونه‌اي اهانت آميزي چند ساعت بازداشت شد.دکتر فاطمي پس از شکست کودتاي اول و مراجعه به منزلش و اطلاع از بدرفتاري‌هاي شديد ماموران با همسر و فرزندش شديدا خشمناک شد.در اين هنگام از مصدق ‌خواست تا او را وزير دفاع کند تا قاطعانه با دشمنان برخورد کند.به مصدق پيشنهاد اعلام جمهوري داد اما مصدق که مي‌ديد همه چيز با آرامش به نفع او خاتمه يافته است او را دعوت به آرامش و ميانه روي کرد.پس از خروج شاه از ايران، فاطمي خواستار لغو نظام سلطنتي در ايران شد.به دنبال کودتاي 28 مرداد 1332 فاطمي از مصدق خواست طي بيانيه‌اي مردم را به کمک بخواهد اما هنگامي که نوار ضبط شده سخن مصدق را به راديو رساند آنجا را در تصرف کودتاچيان ديد و با زحمت به منزل مصدق بازگشت.پس از کودتا فاطمي هفت ماه در مخفيگاه به سر برد و سرانجام دستگير شد. وي در حال خروج از شهرباني در 6 اسفند 1332 مورد سوء قصد شعبان جعفري (بي‌مخ) و چاقوکشان دولتي قرار گرفت اما با حمايت خواهرش نجات يافت.

در روز دادگاه نظامي و غيرعلني فاطمي و در حالي که از درد به خود مي‌پيچيد روي برانکارد به دادگاه نظامي منتقل شد.حکم اعدام فاطمي صادر شد.در آخرين ساعت زندگي درخواست او براي ديدار با خانواده‌اش و مصدق بي‌جواب ماند. فاطمي، مصدق را وصي خود قرار داد.او در 19 آبان 1333 با چشمان باز در برابر جلادان ايستاد. هشت گلوله از لوله‌هاي تفنگ چهار سرباز شليک شد. طبق وصيت‌اش در کنار شهداي 30 تير به خاک سپرده شد.

لزوم بررسي نحوه سياست ورزي دکتر فاطمي

امروزه بعد ازچند دهه هنوز آنگونه که شايسته شخصيت حسين فاطمي است به ابعاد مبارزات اين مرد پرداخته نشده است. مردي که با ابزار و سلاح قلم و نطق‌هاي آتشين مي‌توانست ملتي را به حرکت و مبارزه وا دارد و به سر منشاء اصلي همه مشکلات ملت يعني دربار و سفارت انگليس اشاره نمايد و عملا مبارزات ملت را در اين راستا هدايت نمايد. فاطمي به عنوان يک مبارز و نه سياستمدار به باور من با اينکه پست وزارت امور خارجه را برعهده داشت هيچگاه درگير پارامترهاي يک شخصيت سياسي نشد و تا آخرين دم حيات تنها و تنها يک مبارز باقي ماند. دراين باره شايد عده اي خرده بگيرند که يک مبارز مي‌تواند سياستمدار هم باشد اما حقيقت اين است که نگاه يک مبارز و يک سياستمدار دو نگاه متفاوت به مقوله آزادي و آزادي‌خواهي، ميهن و ملت است.

فاطمي توانست درهمگامي با ملت و شفاف بودن و در ميان گذاشتن حقايق با ملتش و ارائه راهکارها و بيان مشکلات ملت را به صحنه مبارزات ميداني بکشاند و اکثريت خاموش را از بي‌تفاوتي به تاثيرگذاري در سرنوشت کشور هدايت نمايد. تئوري مبارزاتي او يعني بيان مشکلات با ملت و پرداختن به سر منشاء اصلي دشواري‌هاي کشور و رو‌در‌رو شدن با دربار و آگاهي ملي ايرانيان بگذارد.فاطمي را به جرات مي‌توان در حوزه مبارزات مدني يک تئوريسين تمام عيار دانست که با هوشمندي اين توانايي را داشت که از تمامي ابزارهاي مدني براي اهداف ملي بهره‌برداري کند. فاطمي حتي در حوزه روزنامه‌نگاري نيز مبدع روش نويني بود. روزنامه که درآن دوران و در جامعه کم‌سواد و دانش ملت جايگاهي نداشت به يک‌باره توانست به عنوان مهمترين رکن مبارزات ملت ايران در بيايد. او اين ابزار دموکراسي را به اعماق جامعه ايراني برد و هر روز با نوشتن سر مقاله‌هاي تند وآتشين و افشاگرايانه در روزنامه باختر امروز ضمير ناخودآگاه ملت تحت ستم را بيدار مي‌نمود و آنها را وارد ميدان مبارزه مي‌کرد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان