تاریخ 1396/04/11 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره برو جستجو جستجوی پیشرفته  
بيابان‌زايي پديده‌اي خاموش و بحران‌زا

پديده بيابان‌زايي خاموش و خزنده در مناطق حاشيه بيابان رو به حرکت است و در ايران نيز با وجود مناطق بياباني قابل توجه، بيابان‌زايي به پديده‌اي تبديل شده که اگر به آن توجهي نشود، مناطق بياباني و معضلات آن را چند برابر خواهد کرد.

سطح بيابان‌هاي دنيا 1.4 ميليارد هکتار است و 32 ميليون هکتار از 165 ميليون هکتار مساحت ايران مناطق بياباني است و نواحي بياباني استان سمنان با پنج ميليون 274 هزار هکتار 16 درصد از بيابان‌هاي کشور را تشکيل مي‌دهد.

ايران در کمربند خشک و فراخشک کره زمين قرار دارد و نواحي بياباني در مناطق مرکز، فلات شرق و جنوب کشور در حال گسترش است؛ مرزهاي استان سمنان نيز از بخش مرکزي تا شرق کشور به صورت عمده در نواحي بياباني قرار دارد و مناطق بياباني و خشک و نيمه خشک 55 درصد از اين استان را شامل مي‌شود.

استان سمنان 22 کانون بحران فرسايش بادي دارد که حدود يک ميليون و 263 هزار هکتار از اراضي اين استان را تشکيل داده است، از سويي ديگر، ميانگين بارندگي سالانه در استان سمنان کمتر از 150 ميليمتر است و بايد برنامه ريزي وي‍‍ژه‌اي اتخاذ شود تا بهترين بهره از آب در اين استان انجام شود تا از رشد پديده بيابان‌زايي کاسته شود.

بياباني بودن و پديده بيابان‌زايي به يکي از مشکلات اصلي استان سمنان تبديل شده است که لزوم مديريت مصرف بهينه آب، معضلات توليد و کاهش محصولات کشاورزي، خالي شدن روستاها از سکنه، مهاجرت روستائيان به شهر، از بين رفتن پوشش گياهي مناطق کويري و رخداد پديده گرد و غبار، برخي از مشکلات براي استان سمنان در عرصه برنامه ريزي ايجاد کرده است.

يکي از روستا نشينان اعلاي سمنان گفت: برداشت بي‌رويه آب موجب فرونشست زمين شده است، تغذيه زمين‌هاي کشاورزي با آب شور باعث خشک شدن اراضي به وي‍ژه درختان پسته شده است.

وي با بيان اينکه افزايش تعداد چاه‌هاي غيرمجاز در استان سمنان به بيابان‌زايي افزوده است که بايد با نظارت بيشتري کنترل شود، بيان داشت: چراي بي‌رويه شترها در اين منطقه در تمام فصل‌ها نيز باعث از بين رفتن پوشش گياهي در منطقه اعلا مي‌شود.

حسن ميراج که باغدار سمنان در منطقه چهار‌راه صاحب است، گفت: مجوزهاي غيرقانوني باعث تغيير کاربري و ورود ساختمان‌ها تا مرز باغ‌هاي اين منطقه شده است که پوشش گياهي را کاسته است.

وي به ساختمان‌هاي مجتمعي در اين منطقه که قبلا زمين زراعي بوده اشاره کرد و گفت: تا کنون چند مجوز ديگر براي ساخت و از بين رفتن منابع طبيعي و ريه‌هاي تنفسي شهر در اين منطقه صادر شده است.

هادي مومن آبادي ساکن روستاي مومن آباد گفت: گسترش بيابان‌ها تنها به استفاده از منابع طبيعي و چراي بي‌رويه دام بستگي ندارد، بلکه گسترش معادن در اين منطقه منجر به گسترش مناطق بياباني شده است.

وي خاطرنشان کرد: معادن به ويژه معادن گچ در اين منطقه همه روزه منازل مسکوني ما را سفيد پوش کرده به طوري که هر روز شاهد گسترش اين معادن هستيم.

وي گفت: بياباني شدن مناطق روستايي باعث مهاجرت روستائيان به شهرها براي جستجوي کار براي امرار معاش مي‌شود که علاوه بر از بين رفتن ساختار روستاها، با پديده‌هاي اجتماعي در شهرها همراه است.

يکي از روستا نشينان منطقه صوفي آباد سرخه گفت: قاچاق تاغ به ويژه براي تهيه ذغال تاغ به صورت گسترده افزايش يافته است که اين مساله با از بين بردن پوشش گياهي همراه شده و پديده گرد و غبار را براي روستائيان رقم مي‌زند.

وي با اشاره به هماهنگي خوب نيروي انتظامي و منابع طبيعي و آبخيزداري براي مقابله با پديده قاچاق تاغ و زغال اين گياه، تصريح کرد: مدتي در مغازه‌هاي استان سمنان شاهد فروش زغال تاغ بوديم که اکنون نيز کاهش يافته است و براي مقابله با پديده بيابان‌زايي اميدوارکننده است.

معاون فني اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان گفت: مساحت بيابان‌هاي ايران بر اساس داده‌هاي سازمان جنگل‌ها، شامل تپه‌هاي کوير، ماسه‌ها و اراضي شور، 32 ميليون هکتار است که بيش از 20 درصد مساحت کشور را تشکيل مي‌دهد.

علي اصغر جلالي با اشاره به اينکه سرانه ايران از بيابان نيم هکتار است در حالي که سرانه جهاني 22 صدم هکتار است، تصريح کرد: بيابان‌هاي ايران در 18 استان و در 98 شهرستان واقع شده که 20 ميليون از اين اراضي در فرسايش بادي و 6 ميليون هکتار کانون‌هاي بحراني را تشکيل مي‌دهد.

وي با اشاره به اين که وسعت استان سمنان 9 ميليون 700 هزار هکتار است، بيان داشت: سمنان با پنج ميليون و 274 هزار هکتار بعد از استان کرمان و زاهدان، سومين استان بياباني کشور است.

معاون فني اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان خاطرنشان کرد: اغلب مناطق کويري استان به دليل دوري از مناطق رطوبتي، داراي منابع خشک و نيمه خشک هستند و نيمي از اراضي استان سمنان فاقد پوشش گياهي است.

وي، مناطق کويري استان سمنان را کوير مرکزي، کوير حاج علي قلي دامغان، کوير بيارجمند برشمرد و گفت: سمنان با 746 هزار هکتار، شاهرود با 2 ميليون و 448 هزار هکتار، سرخه با 750 هزار هکتار ، دامغان با 672 هزار هکتار، ميامي با 630 هزار هکتار، آرادان با 308 هزار هکتار، و گرمسار با 284 هزار هکتار، مناطق عمده بياباني استان سمنان را تشکيل مي‌دهند.

وي در تعريف بيابان، به مناطقي که بارش باران درآن منطقه کمتر از 150 ميلي متر و يا تبخير آن 2 برابر ميزان بارش باشد اشاره کرد و گفت: متوسط بارندگي سالانه در استان سمنان 145 ميلي متر و در مناطق کويري استان کمتر از 50 ميلي متر است.

جلالي با اشاره به 22 منطقه فرسايش بادي استان سمنان در هفت شهرستان سمنان، افزود: کانون‌هاي بحراني استان سمنان شامل بکران، جيلان، خارتوران، طرود و چاه‌جام، در فرسايش بادي قرار دارند که مساحت آن به يک ميليون 270 هزار هکتار مي‌رسد.

جلالي با اشاره به اين که فرسايش بادي به سه دسته برداشت، حمل و رسوب تقسيم مي‌شود، خاطرنشان کرد: از کانون‌هاي فرسايش بادي استان سمنان 852 هزار و 915 هکتار مربوط به بخش برداشت، 160 هزار هکتار مربوط به بخش حمل و 258 هزار هکتار مربوط به بخش رسوبي است و 20 منطقه استان سمنان به مساحت 477 هزار هکتار کانون‌هاي بحراني فرسايش بادي تعريف شده است.

معاون فني اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان، روستاهاي اعلا و دلازيان را به عنوان کانون بحراني سمنان معرفي کرد و گفت: بزرگترين چالش پيش روي استان سمنان در بحث منابع طبيعي، گسترش بيابان و برداشت بي‌رويه آب از منابع زيرزميني استان سمنان است و در سال 96 مصوب شده هفت هزار و 950 هکتار از اراضي بياباني استان سمنان تاغ کاري شود.

جلالي، به اقداماتي مانند توزيع تنورگازي و آبگرمکن‌هاي خورشيدي براي بهبود معيشت روستانشينان مناطق کويري و کاهش مصرف گياهان بياباني اشاره کرد و گفت: اجراي تثبيت تپه‌هاي ماسه‌اي مانند رضاآباد و خارتوران، بذر کاري تاغ نيز ديگر اقدام‌ها براي کمک به بهبود زندگي روستائيان در مناطق کويري استان سمنان است.

وي با اشاره به تهيه 400 هزار هکتار طرح بيابان زدايي در استان سمنان و اينکه از اين مقدار 140 هزار هکتار در کانون‌هاي بحراني استان است، بيان داشت: 100 هزار هکتار کشت گياه تاغ دستي در استان انجام شده که از اين مقدار 56 هزار هکتار در کانون بحراني بوده است.

معاون فني اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان، با بيان اينکه تاغ زارهاي دست کاشت استان در شهرستان دامغان 28 هزار هکتار، در شهرستان ميامي 25 هزار هکتار، در سمنان 13 هزار و 500 هکتار، در شاهرود هشت هزار و در شهرستان سرخه هفت هزار هکتار در 2 دهه گذشته انجام شده است، به بودجه 43 ميليارد توماني در سال 96 از صندوق توسعه ملي براي بيابان‌زدايي در استان سمنان اشاره کرد و گفت: با اين بودجه نهال کاري گونه‌هاي مقاوم هفت هزار و 550 هکتار، کنترل هرز آب به همراه بذرپاشي 12 هزار هکتار، بادشکن زنده در قالب نهال کاري 80 کيلومتر، بادشکن غيرزنده 52 کيلومتر و مالچ پاشي در سطح هزار هکتار انجام خواهد شد.

وي، از دلايل اصلي گسترش بيابان را برداشت بي‌رويه آب زيرزميني استان سمنان از عمق 200 متري عنوان و خاطرنشان کرد: برداشت آب از عمق 200 متري منجر به شورشدن زمين‌هاي حاصلخيز و از بين رفتن مراتع مي‌شود.

جلالي، بودجه سال 95 را 2 ميليارد و 500 ميليون تومان از محل صندوق توسعه ملي و يک ميليارد 120 ميليون تومان اعتباراستاني براي اين امر دانست و گفت: 100 درصد بودجه ملي تخصيص پيدا کرد اما اعتبار استاني تنها 32 درصد پرداخت شد.

معاون فني اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان گفت: طرح توانمندسازي جوامع محلي در سال 96 براي 104 روستا اجرا مي‌شود که از اين تعداد 70 روستا بالاي 20 خانوار جمعيت دارد و براي سه شهرستان شاهرود، ميامي و دامغان در نظر گرفته شده است.

کارشناس ارشد مديريت بيابان و رييس اداره بيابان زدايي منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان گفت: متوسط بارندگي ايران با 250 ميلي متر، يک سوم ميزان بارندگي دنيا است و متوسط بارندگي استان سمنان نيز نصف متوسط بارندگي ايران، به ميزان 140 ميلي متر است.

علي ترابي تصريج کرد: علاوه بر يک ميليون و 247 هزار هکتار عرصه‌هاي بياني در استان سمنان، مناطقي نيز با مشکلاتي مانند فقر زميني براي کاشت وجود دارد که بايد به اين مقدار اضافه شود.

وي با تاکيد بر اينکه 16 درصد عرصه‌هاي بياباني ايران در استان سمنان وجود دارد و بکران در شهرستان ميامي بحراني‌ترين کانون بياباني استان است، با اشاره به اين که در صورت تخصيص اعتبار در سال 96 به ميزان 20 هزار هکتار عمليات بيابان‌زدايي اجرا خواهد شد، بيان داشت: فرهنگ سازي بهره برداران و جلوگيري از برداشت آب بايد در کنار عمليات بيابان‌زدايي در اين استان نهادينه شود.

رييس اداره بيابان زدايي منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان، 28 درصد عامل گسترش بيابان را بهره برداران به وي‍‍‍ژه چراي بي‌رويه دام، برداشت غيرمجاز آب زير زميني، بهره‌برداري از معادن از بين رفتن پوشش گياهي اعلام کرد و با اشاره به جاده سنگفرش جنوب شهرستان گرمسار در دوران گذشته، گفت: اين جاده براي عبور از باتلاق‌ها سنگ فرش شده بود اما در حال حاضر بخش زيادي از آن خشک شده است.

رييس اداره بيابان زدايي منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان گفت: روند بيابان‌زايي به کندي حرکت مي‌کند و براي جلوگيري از تبديل شدن استان به کانون بحران ريزگردها بايد تدابيري اتخاذ شود.

کارشناس گياه پزشکي اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان با اشاره به برخي پديده‌هاي جانوري در بحث بيابان استان، گفت : به طور ميانگين سالانه 6 هزار هکتار از اراضي اين استان مورد 2 موج هجوم ملخ‌هاي شکم‌بادمجاني و ملخ تاغ قرار مي‌گيرد.

ماشاءالله مرادي حقيقي افزود: هر سال طرح مبارزه و پيش آگاهي از اين ملخ‌ها در اين مقدار اراضي با صرف بيش از يک ميليارد ريال اعتبار اجرايي مي‌شود.

وي با بيان اين که در زمان حاضر بيش از 2 هزار هکتار از اراضي شرق ورامين و غرب گرمسار و ايستگاه کوير جاده قم آلوده به ملخ تاغ است، گفت : مبارزه در 500 هکتار از اين اراضي براي جلوگيري از آسيب به گياهان تاغ انجام شده است.

وي با اشاره به اين که در سال 95 بيش از 400 هکتار از اراضي صوفي آباد سرخه با اين نوع حشرات مبارزه شده است، يادآور شد: بيشتر مناطق مورد هجوم اين 2 نوع ملخ، شمال آرادان، رامه، قاليباف، منطقه امام زاده عبدالله در شمال شهرستان سرخه، منطقه خينگ در شمال شهرستان مهديشهر، منطقه ديباج در شمال دامغان و خارتوران است.

مرادي حقيقي، يکي ديگر از آفت‌هاي گياه تاغ را شپشک سفيد عنوان و خاطرنشان کرد: در سال گذشته شاخه‌هاي آلوده به اين آفت در سطح 200 هکتار از نواحي روستاهاي مرزي ميامي با خراسان رضوي سوزانده شد و در سال 96 بيش از 500 هکتار عوامل کنترل کننده اين آفت اجرا شده است.

وي تصريح کرد : تخم ريزي ملخ‌هاي تاغ تا اواخر شهريور و ملخ‌هاي شکم بادمجاني از اوايل خرداد تا اواخر تير ادامه دارد.

کارشناس گياه پزشکي اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان، يکي از راه‌هاي کنترل با اين نوع آفات استفاده نکردن از سموم شيميايي و روش‌هاي پيش آگاهي برشمرد و گفت : در گذشته استفاده از سموم شيميايي منجر به از بين رفتن گونه‌هاي ضعيف اين نوع حشرات و قوي‌تر شدن برخي ديگر و توليد و تکثير آنها شده است.

رييس اداره منابع طبيعي و آبخيزداري شهرستان سمنان گفت: بيش از 70 درصد قاچاقچيان تاغ در اين شهرستان با برنامه‌هاي مقابله اي، متواري شده و قاچاق تاغ در استان سمنان بيش از 70 درصد در سال 96 کاهش يافته است و 30 درصد از قاچاقچيان خرد در شهرستان سمنان باقي مانده اند که مبارزه با آنان در دستور کار قرار دارد.

وي تصريح کرد: حداقل شرايط مطلوب براي رهايي از کانون بحران در شهرستان سمنان عملياتي کردن سالانه هزار هکتار طرح بيابان‌زدايي است.

رئيس اداره منابع طبيعي و آبخير داري شهرستان سمنان با اشاره به اينکه در سال 95 قاچاق چوب تاغ بيش از هفت تن و يک تن زغال تاغ نيز از سودجويان کشف شد، گفت: در زمينه مقابله با قاچاق تاغ و فروش زغال اين گونه گياهي، با مشارکت نيروي انتظامي، تعزيرات حکومتي و همکاري دادستان اين شهرستان، 90 درصد قاچاق تاغ در 95 کاهش يافت.

وي با بيان اينکه عملکرد منابع طبيعي شهرستان سمنان در کنترل و مبارزه با قاچاق گياه تاغ سال 95 حدود 2 برابر در مجموع پنج سال گذشته بوده است، گفت: گروهي با ارسال تاغ‌هاي بيابان جنوب سمنان به خارج از استان به ويژه به استان گلستان و گروهي ديگر نيز براي کسب درآمد روزانه به تبديل چوب تاغ به زغال با حفر گودال اقدام مي‌کردند که زغال توليدي را در بازارمي فروختند. رييس اداره منابع طبيعي و آبخيزداري شهرستان سمنان خاطرنشان کرد: پيشگيري و جلوگيري از قاچاق کالا فقط در شهرستان سمنان صورت نگرفته و در بقيه شهرستان‌ها به ويژه در شهرستان ميامي هم به ويژه با قاچاق چوب و زغال تاغ برخورد شده است.

از 9.7 ميليون هکتار وسعت استان سمنان، 55 درصد نواحي بيابان و خشک، 38.5 درصد مراتع، 2 درصد اراضي کشاورزي و 3.6 درصد جنگل است.

عليرضا عربي خبرنگار روزنامه پيام استان سمنان


نسخه چاپي ارسال به دوستان