تاریخ 1399/06/26 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره 5416 برو جستجو جستجوی پیشرفته  



 جمعي از کارشناسان استان سمنان هشدار دادند؛
 عواقب جبران‌ناپذير بي‌توجهي به خطر جدي فرونشست دشت‌هاي استان 

اشاره:

بي‌توجهي به خطر جدي فرونشست دشت‌هاي استان سمنان ناشي از بهره‌برداري نادرست و بي‌رويه از منابع آبي دشت‌ها، عواقب جبران‌ناپذيري به همراه دارد، در آينده نزديک به طور قطع کوير دهان مي‌گشايد و پيامدهاي بعدي آن شايد ديگر قابل پيش‌بيني نباشد.

فرونشست زمين يک پديده زيست محيطي، به ‌معني نشست تدريجي و يا پايين رفتن ناگهاني سطح زمين به ‌دليل کم شدن تراکم مواد زيرسطحي است، برداشت بيش از حد از سفره‌هاي آب‌ زيرزميني، نشات گرفته از نياز روزافزون به منابع آبي، يکي از دلايل اصلي رخداد اين پديده محسوب مي‌شود.

پديده‌اي که از آن به عنوان زلزله خاموش در سال‌هاي اخير نام برده مي‌شود، حادثه‌اي تدريجي در اثر پديده‌هاي طبيعي زمين‌شناسي يا فعاليت‌هاي انساني است که بي‌توجهي به آن خسارت‌هاي جبران‌ناپذيري را در سطوح مختلف به همراه دارد اما با اين اوصاف روند اين پديده قابل کنترل و پيشگيري است.

صاحب‌نظران علوم زمين، معتقدند کاهش شديد سطح آب‌هاي زيرزميني در اثر برداشت بي‌رويه از اين منابع، مهمترين دليل فرونشست زمين در ايران است.

سال‌هاي گذشته تغييرات اقليمي و خشکسالي‌هاي پياپي و بلندمدت، نبود مديريت مصرف آب در بخش‌هاي مختلف شهري و صنعت و استفاده از روش‌هاي سنتي آبياري در بخش کشاورزي باعث خشکي بخش قابل توجهي از منابع آبي کشور شد و تنزل سطح سفره‌هاي زيرزميني را در بسياري از مناطق به همراه داشت.

فرونشست گريبانگير افزون بر 150 کشور جهان از جمله ايران است، بنا بر گفته رييس سازمان زمين‌شناسي و اکتشافات معدني، 420 دشت کشور ممنوعه و درصد فرونشست آنها بسيار زياد است، همچنين 150 دشت حوزه آبخوان ندارند و به طور کلي 90 درصد دشت‌هاي کشور از حالت تعادل خارج شده است و نيز کسري مخازن آب‌هاي زيرزميني نيز از 130 ميليارد مترمکعب در حال عبور است.

حدود يک ميليارد و 184 ميليون مترمکعب آب در سال از منابع زيرزميني و سطحي در استان سمنان توليد مي‌شود که 87 درصد در بخش کشاورزي، حدود 4 درصد در بخش صنعت و خدمات و حدود 9 درصد در بخش آب آشاميدني مصرف مي‌شود.

سهم آب‌هاي زيرزميني از تامين آب در استان سمنان حدود 75 درصد است در شرايطي که اگر اين ميزان 40 درصد باشد، بحران محسوب مي‌شود.

با توجه به اعلام جهاني اگر دشتي 4 ميليمتر فرونشست داشته باشد، مخاطره محسوب مي‌شود و اين در حالي است که بيشتر دشت‌هاي ايران روزي 1 ميليمتر فرونشست دارند.

دشت‌هاي استان سمنان نيز از اين امر مستثني نيست، به طور ميانگين سالانه 10 تا 12 سانتي‌متر در دشت سمنان، در دشت گرمسار 8 سانتي‌متر و 12 سانتي‌متر در دشت ايوانکي نشست زمين رخ مي‌دهد که آمار بسيار نگران‌کننده‌اي است.

متوسط کاهش شديد سطح آب‌هاي زيرزميني به عنوان مهم‌ترين دليل زلزله خاموش در کشور سالانه 50 سانتي‌متر است، متاسفانه اين رقم در استان سمنان 16 سانتي‌متر بيشتر است که بيانگر عميق‌تر بودن اثر خشکسالي در اين خطه نسبت به متوسط کشوري است، همچنين مخازن ذخيره آب در استان 150 ميليون مترمکعب کسري دارد.

دشت‌هاي رُسي استان سمنان

مستعد فرونشست است

رييس گروه تلفيق و بيلان دفتر مطالعات پايه منابع آب شرکت آب منطقه‌اي سمنان گفت: پديده‌ فرونشست در مناطق داراي جنس خاک رسي بيشتر اتفاق مي‌افتد.

محمدابراهيم ذاکري بيان کرد: کم شدن رطوبت خاک به واسطه استفاده بيش از حد از سفره‌هاي آب زيرزميني سبب از بين رفتن شناوري خاک و زمينه‌ساز فرونشست زمين مي‌شود.

وي ادامه داد: بخش بزرگي از دشت‌هاي استان سمنان و ديگر دشت‌هاي کشور از جنس رس است و بروز فرونشست در اين مناطق با توجه به خشکسالي و افت سطح سفره آب‌هاي زيرزميني دور از انتظار نبوده و حتي در اين مناطق بروز پديده فرونشست شدت دارد.

رييس گروه تلفيق و بيلان دفتر مطالعات پايه منابع آب شرکت آب منطقه‌اي سمنان تصريح کرد: کاهش رطوبت خاک موجب فشرده شدن آن مي‌شود و پيامد فشرده شدن خاک به دليل کاهش رطوبت و برداشت بي‌رويه از آب زيرزميني، فرونشست است.

برداشت بي‌رويه آب

و روند افزايشي نرخ فرونشست

رييس سازمان زمين‌شناسي و اکتشافات معدني استان سمنان، گفت: در دهه‌هاي اخير رشد روزافزون جمعيت استان همراه با گسترش برداشت بي‌رويه از منابع آب‌هاي زيرزميني به منظور مصرف در بخش‌هاي کشاورزي، صنعت و آشاميدني در کنار تغييرات اقليمي و خشکسالي‌هاي فزاينده، پيامدهاي نامطلوبي را در جنبه‌هاي کمي و کيفي منابع آب به همراه داشت که يکي از اين پيامدها فرونشست زمين در دشت‌هاي استان سمنان است. ياسر وکيل‌زاده افزود: افزايش روزافزون بهره‌برداري از منابع آب‌هاي زيرزميني با توجه به ويژگي‌هاي زمين‌شناسي دشت‌هاي استان پديده فروريزش سطح زمين را توسعه داد که با در نظر گرفتن شرايط موجود و پيش‌بيني‌ها، نرخ فرونشست روندي افزايشي به خود مي‌گيرد.

وکيل‌زاده ادامه داد: ميزان نرخ فرونشست دشت‌ها با استفاده از سامانه‌هاي پايش اندازه گيري و سپس با در نظر گرفتن آن، درجه خطرپذيري اين رخداد در منطقه مطالعه و علاوه بر انجام بررسي‌هاي گسترده‌تر، راهکاري مناسب با توجه به وضعيت و شرايط هر کدام از دشت‌ها و حوضه‌هاي فرونشست زمين اتخاذ مي‌شود.

دشت‌هاي سمنان، ميامي و دامغان

داراي بيشترين نشست زمين

رييس سازمان زمين‌شناسي و اکتشاف معدني استان سمنان گفت: بررسي‌هاي اوليه، بيشترين تغييرات نرخ فرونشست زمين در دشت‌هاي سمنان، ميامي و دامغان در اين استان وجود دارد. وي ابراز داشت: سال 98، اداره کل زمين‌شناسي و اکتشافات معدني استان سمنان به منظور تعيين نرخ فرونشست و جلوگيري از پيشرفت آن مطالعات و بررسي‌هاي خطر اين مساله را در دشت سمنان آغاز کرد.

وي بيان کرد: مطالعه و بررسي نرخ فرونشست در دشت سمنان به طور کامل در دست بررسي قرار گرفت و تاکنون بررسي‌ها بيانگر بيشترين نرخ فرونشست در منطقه اعلا در دشت سمنان است.

ضرورت مشارکت مردم در مقابله با فرونشست

دانشيار حوزه اقليم‌شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد سمنان افزود: سطح ايستابي آب‌هاي زيرزميني سطحي ثابت بود، اما زماني که ميزان برداشت آب‌هاي زيرزميني بيش از حد باشد، تراز سطح ايستابي کاهش يافته و فضاي به وجود آمده باعث نشست زمين مي‌شود.

سعيد کاميابي مهمترين عامل بازدارنده تشديد فرونشست زمين را جلوگيري از برداشت بي‌رويه آب برشمرد و تصريح کرد: کنترل چاه‌هاي حفرشده، جلوگيري از حفر چاه‌هاي جديد، اقدامات لازم براي کاهش تاثير فرآيند خشکسالي است، خشکسالي‌هاي سال‌هاي اخير اثر قابل توجهي بر اين موضوع گذاشته و مي‌تواند روند بروز اين پديده را کند کرد. وي ادامه داد: عمده‌ترين راهکار براي جلوگيري از نشست زمين در دشت‌هاي بحراني، تغذيه مصنوعي منابع آب‌هاي زيرزميني با احداث بندها و کنترل و هدايت آب‌هاي سطحي و سيلاب‌ها است.

دانشيار حوزه اقليم‌شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد سمنان مشارکت مردم در مديريت منابع آب‌هاي زيرزميني را در کنار دستگاه‌هاي اجرايي مهم برشمرد و گفت: صرفه‌جويي و کنترل ميزان مصرف، منجر به کاهش کاستي‌ها و ذخيره‌سازي منابع آب مي‌شود.

کاميابي تاکيد کرد که با فرهنگ‌سازي در مصرف بهينه آب‌هاي زيرزميني، بازتاب پيامدهاي منفي فرونشست زمين، اقدامات مستمر و موثر متوليان امر و مشارکت مردم مي‌توان پيامدهاي اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي اين مساله را کاهش داد.

سرانه مصرف آب اصلاح شود

مديرکل دفتر مديريت بحران استانداري سمنان گفت: سرانه مصرف آب کشور 155 ليتر در شبانه‌روز است، ولي در سمنان با توجه به کم‌آبي، سرانه مصرف بيشتر از شاخص کشوري و در حدود 163 ليتر در شبانه‌روز است.

ايرج رئيسيان افزود: استان سمنان با کمبود آب مواجه است و حداقل بايد مصرف سرانه به شاخص کشوري نزديک شود. وي بر لزوم فرهنگ‌سازي براي کاهش سرانه مصرف و استفاده درست و بهينه از منابع آبي استان سمنان تاکيد کرد.

رئيسيان با اشاره به درگير بودن کشور با تغييرات اقليمي و خشکسالي، اظهار داشت: آب به منزله کالايي است که جايگزين ندارد و مصرف بهينه اين مايع حيات‌بخش در درازمدت نقشي مهم در جلوگيري از افزايش فرونشست دارد.

وي با اشاره به درصد بالاي مصرف منابع آبي استان سمنان در کشاورزي، بيان کرد: اين بخش در استان بايد به سمت علمي شدن پيش برود و مديريت‌ها کارشناسي باشد.

مديرکل دفتر مديريت بحران استانداري سمنان خاطرنشان کرد: محدودسازي برداشت منابع آب زيرزميني، اجراي طرح‌هاي آبخيزداري و تغيير الگوي کشت از جمله راهکارهاي کاهش نرخ فرونشست در استان سمنان است.

خسارت ناشي از فرونشست

در شهرهاي استان سمنان گزارش نشد

معاون مديرکل دفتر مديريت بحران استانداري سمنان گفت: شواهدي از خسارت ناشي از فرونشست مانند تخريب تاسيسات زيربنايي يا واژگوني دکل‌هاي برق در سکونت‌گاه‌هاي شهري و روستايي اين استان گزارش نشد.

علي خداداد افزود: پديده فرونشست در شهرها مخاطراتي مانند شکسته شدن پل‌ها، شکستگي لوله‌هاي انتقالي گاز و آب به خصوص لوله‌هاي فرسوده و از بين رفتن خانه‌ها قديمي و بافت فرسوده را به همراه دارد.

وي خاطرنشان کرد: تاسيسات راه‌آهن، جاده، فرودگاه شهر سمنان، اراضي کشاورزي، کانال انتقال آب و قنات‌ها از جمله مناطق مستعد و تاثيرپذير از پديده فرونشست در استان سمنان است که احتمال خسارت بر آنها وجود دارد.

خداداد، با اشاره به عبور خط راه‌آهن تهران- مشهد از استان سمنان به عنوان يکي از خطوط ريلي مهم کشور، اضافه کرد: گذر شريان‌هاي حياتي مهم مانند خطوط گاز و نفت، باند فرودگاه و بسياري از سازه‌هاي انتقالي ديگر، ايجاب مي‌کند که علاوه بر تهيه نقشه نرخ فرونشست زمين در اين استان، عوامل موثر در ايجاد آن مورد بررسي قرار گيرد.

خطر فرونشست زمين در اثر استفاده بي‌رويه از سفره‌هاي آب زيرزميني خطري جدي است که بي‌توجهي به آن عواقب جبران‌ناپذيري به همراه خواهد داشت، در صورت ادامه اين روند در آينده نزديک به طور قطع کوير دهان مي‌گشايد و اهالي‌اش را خواهد بلعيد.

جبران کسري آب‌ سفره‌هاي زيرزميني و افزايش رطوبت خاک تنها راه مهار فرونشست است که اجراي طرح‌هاي آبخوان‌داري، طرح‌هاي الزام‌آور افزايش پوشش گياهي به ويژه تاغ، سامانه‌هاي نوين آبياري در کشاورزي و مسدودسازي چاه‌هاي برداشت غيرمجاز آب، در اين بخش مي‌تواند از پيشرفت زلزله خاموش در استان سمنان جلوگيري کند.