تاریخ 1398/08/21 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره 5179 برو جستجو جستجوی پیشرفته  



 فرونشست‌هاي گسترده؛ تهديدي بيخ گوش پايتخت 

فرونشست‌هاي گسترده زمين که اين روزها در حاشيه شهرهاي مرکزي ايران هر روز بيش از قبل رخ مي‌دهد، حاصل بي‌تدبيري در تأمين منابع آبي پايدار است؛ امري که بيخ گوش پايتخت، زيرساخت‌هاي اساسي کشور و جان مردم را تهديد مي‌کند.

هميشه خوانده‌ايد که استان سمنان به خاطر موقعيت جغرافيايي خاصي که دارد، عموماً داراي اقليم بياباني و نيمه‌بياباني است و در اين استان، محدوديت‌هاي آب و خاک همواره سد راه توسعه محسوب مي‌شود.

کمي که دقيق‌تر شويد و بخش‌هاي مختلف اقتصادي استان سمنان را بررسي کنيد، درمي‌يابيد که اين استان از موقعيت آبي مطلوبي هم برخوردار نيست و به همين خاطر، تنها دو درصد از کل مساحت استان زير کشت آبي و ديم قرار دارد.

اما مسأله کمبود منابع آبي فقط به بخش کشاورزي خلاصه نمي‌شود، محدوديت‌هاي آبي سال‌هاست گريبان بخش‌هاي صنعت و حتي شرب را هم گرفته و در اين شرايط، ساده‌ترين راه‌حلي که براي رفع مشکل، آن‌هم به‌صورت مقطعي به ذهن مديران مرتبط مي‌رسد، تنها يک چيز است: «حفر چاه آب».

مطالعات زمين‌شناسي که در استان سمنان از ديرباز انجام شده هم نشان مي‌دهد که راه‌حل ساده مدنظر مسؤولان در اين سال‌ها، نه البته در درازمدت بلکه در کوتاه‌مدت، اين استان را دچار مشکلات عديده ساخته و اثرات سوء‌برنامه‌ريزي‌ها اين روزها روي زمين و پيش چشمان همگان قابل مشاهده است.

ساده‌ترين کاري که به ذهن رسيده تا مشکل کم‌آبي استان سمنان را به‌ويژه در بخش شرب براي مقطعي رفع سازد و از تنش‌هاي اجتماعي بکاهد، يعني حفر چاه، البته براي هميشه يک راه‌حل ساده نيست؛ کارشناسان مي‌گويند عمق حفر چاه براي رسيدن به آب‌هاي زيرزميني در ساليان اخير افزايش قابل‌ملاحظه‌اي يافته است.

البته کارشناسان، فرونشست زمين را که اين روزها بخش عمده‌اي از پهنه استان سمنان را تحت تأثير خود دارد، نتيجه کاهش و تخليه آب‌هاي زيرزميني مي‌دانند و وقوع آن را به‌مثابه مرگ يک سرزمين توصيف مي‌کنند.

بر اساس، بررسي‌هاي صورت گرفته کارشناسان امر، نخستين فرونشست در ايران در سال 1346 رخ داده که در دشت رفسنجان بوده است؛ اما امروز بسياري از استان‌ها و دشت‌هاي کشور ازجمله استان سمنان و مناطق حياتي و راهبردي اين استان درگير اين پديده هستند.

تخليه آبخوان‌هاي استان سمنان امروز تا جايي پيش رفته که براي بسياري از بخش‌ها ازجمله خطوط شبکه ريلي تهديدي جدي به حساب مي‌آيد.

فرونشست کجا و چطور رخ مي‌دهد؟

تصاوير بخش‌هاي مختلف استان سمنان نشان مي‌دهد اين روزها فرونشست زمين را بايد بيش از هر تغيير ديگري در طبيعت جدي گرفت؛ اما فرونشست زمين کجا و چطور رخ مي‌دهد؟

ايرج حيدريان، مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان درباره پديده فرونشست زمين در اين استان و تهديدهاي آن مي‌گويد: اين پديده شامل ريزش يا نشست رو به پايين سطح زمين است. اين حرکت از نظر شدت، وسعت و ميزان مناطق درگيرکننده محدود نيست.

او ادامه مي‌دهد: فرونشست زمين بر اثر پديده‌هاي طبيعي زمين‌شناختي مانند انحلال و آب شدن يخ‌ها و حرکات آرام و پيوسته گدازه از پوسته زمين يا فعاليت‌هاي انساني نظير معدن‌کاوي و برداشت آب‌هاي زيرزميني يا نفت ايجاد مي‌شود.

مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان با بيان اينکه از نظر يونسکو فروريزش يا نشست سطح زمين به علل متفاوتي در مقياس‌هاي بزرگ روي مي‌دهد، افزود: حرکت زمين‌لرزه‌ها داراي بردار افقي قابل‌توجهي است و همچنين نشست در خاک‌هاي دستي را شامل نمي‌شود و فرونشست در دو محيط و سازوکار مختلف امکان‌پذير است.

حيدريان در تشريح اين محيط‌ها در پديده فرونشست زمين بيان کرد: سنگ‌هاي انحلال‌پذير (سنگ آهک، دولوميت، گچ و نمک) که توسط نهشته‌هاي تحکيم‌نيافته مدفون شده‌اند يا چاله‌هاي کهن پرشده با نهشته‌هاي تحکيم‌نيافته که فشار هيدرواستاتيکي رو به بالاي آب زيرزميني در نگهداري آنها مؤثر است، از اين دست محيط‌ها هستند.

وي نهشته‌هاي جوان تحکيم‌نيافته و رسوب آواري نيمه تحکيم‌يافته با تخلخل بالا که در زير نهشته‌هاي آبرفتي و درياچه‌اي و دريايي کم‌عمق واقع شده‌اند، را از ديگر محيط‌ها دانست و افزود: اين محيط‌ها به‌طور معمول شامل بسته يا نيمه‌بسته ماسه‌اي يا شني همراه با ميان لايه‌هاي رسي است که تحت تنش‌هاي بکر قرار دارد.

مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان در بيان مکانيسم فرونشست در آبرفت اضافه کرد: فرونشست در آبخوان‌هاي آبرفتي غالباً در بخش‌هايي با بافت ريزدانه و معمولاً رسي اتفاق مي‌افتد.

حيدريان ادامه داد: فرونشست و شکاف‌هاي زمين که به آهستگي و به‌تدريج گسترش مي‌يابند، شايد همان تأثير خطرهاي ناگهاني و فاجعه‌بار مانند سيل و زلزله را نداشته باشد.

از مباحث فني و تخصصي پديده فرونشست زمين که بگذريم، دليل ساده اين پديده از زبان مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان شنيدني است.

علي‌نقي حيدريان با اشاره به فرونشست زمين در برخي از مناطق جنوب سمنان اظهار کرد: فرونشست يا شکاف‌هايي که در زمين رخ مي‌دهد، به علت خالي شدن سفره‌هاي زيرزميني از آب است.

وي گفت: سطح آب وقتي پايين مي‌آيد، اين اتفاق براي زمين رخ مي‌دهد و سفره‌هاي آب زيرزميني به علت خشک‌سالي، سال‌ها تغذيه خوبي نمي‌شوند.

مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان ادامه داد: چاه‌هاي نيمه عميق امروز ديگر در بسياري از نقاط استان سمنان پاسخگو نيست و بايد چاه‌هاي عميق حفر شود.

حيدريان بيان کرد: پوشش گياهي باعث شکاف يا فرونشست در زمين نمي‌شود و تاکنون چنين چيزي ديده نشده است و اين سخنان قابل اعتنايي با توجه به مقالات معتبر نيست.

شايد زماني که به‌وفور چاه آب در زمين‌هاي عموماً جنوب سمنان حفر مي‌شد، مسؤولان امر هرگز فکر نمي‌کردند چنين روزي زمين تا اين حد دهان باز کند و دستکاري انسان در طبيعت اثر وضعي خود را اين‌طور واضح نشان دهد.

مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان در تشريح آثار فرونشست زمين در استان سمنان تأکيد کرد: آثار فرونشست در دشت‌هاي استان سمنان از سال‌هاي گذشته ديده شده است.

حيدريان اظهار کرد: اين آثار غالباً به‌صورت ايجاد شکاف‌هاي عميق و نيمه‌عميق، رشد چاه‌ها و ايجاد ترک در سازه‌هاي راه‌ها و پل‌ها و تا حدودي خطوط آهن در جنوب دشت‌هاي گرمسار، سمنان، دامغان، شاهرود و شمال دشت ميامي بوده است.

وي با اشاره به افت سطح آب در آبخورهاي استان سمنان گفت: به دليل برداشت‌هاي بيش از حد از توان آبخوان و کاهش ضخامت لايه‌هاي آبدار، شرايط نشست زمين در رسوبات دانه‌ريز يا رسي فراهم شده است.

مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان افزود: به‌مرور زمان آثار اين نشست در سطح زمين پديدار شده و در دشت‌هاي استان سمنان با اين شرايط، احتمال وجود نشست در بدنه آبخوان‌هايي از جنس رس و رسوبات دانه‌ريز از ميان تا پايان دشت‌ها بيشتر است.

حيدريان با اشاره به افت سطح آبخوان‌هاي استان سمنان اضافه کرد: با احتساب 20 سال، درمجموع 12.4 متر افت در سفره‌هاي آب زيرزميني که معادل کاهش ضخامت آبخوان است، اتفاق افتاده و اين افت از پايين دشت‌ها به سمت بالا ايجاد مي‌شود.

نشست زمين چه زماني

بحراني مي‌شود؟

بحران بيخ گوش دشت‌ها و مناطق جنوبي استان سمنان کمين کرده است. مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان هم با اشاره به نتايج مطالعات انجام‌شده در شرکت آب منطقه‌اي سمنان و سازمان زمين‌شناسي کشور توسط مشاوران افزود: نشست زمين بيش از چهار ميلي‌متر در سال در جهان بحران ناميده مي‌شود و به ازاي هر 10 سانتي‌متر فرونشست، حدود يک تا دو متر آبخوان از دست مي‌رود.

وي با تأکيد بر اينکه در دشت سمنان به‌طور ميانگين سالانه 10 تا 12 سانتي‌متر نشست اتفاق مي‌افتد، تصريح کرد: سالانه هشت سانتي‌متر نشست در دشت گرمسار و 12 سانتي‌متر نشست در دشت ايوانکي اتفاق مي‌افتد و احتمال بازيابي آبخوان به دليل کاهش تخلخل مؤثر تا حد زيادي کاهش مي‌يابد.

حيدريان با بيان اينکه از آنجا که افت سطح آبخوان‌ها در دشت‌هاي استان سمنان به دليل برداشت‌هاي بيش از توان آبخورها به‌ويژه در بخش کشاورزي از دلايل اصلي فرونشست دشت‌ها است، بر اجراي طرح احياي آبخوان‌هاي آبرفتي تأکيد کرد.

مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان با اشاره به اينکه جلوگيري از تداوم افت آبخوان‌ها از طريق جلوگيري از اضافه برداشت‌هاي چاه‌هاي کشاورزي بايد انجام شود، افزود: کاهش آبدهي و اصلاح پروانه بهره‌برداري بر اساس آب قابل برنامه‌ريزي دشت‌ها بايد اعمال شود.

حيدريان با بيان اينکه تدوين و اجراي برنامه عملياتي احياي آبخوان‌ها در بازه 20 ساله بايد صورت گيرد، خاطرنشان کرد: تعيين و پهنه‌بندي مناطق در معرض فرونشست به‌منظور مقابله با خسارات احتمالي زيرساخت‌هاي عمراني مانند راه‌آهن، جاده‌ها، فرودگاه‌ها، مناطق شهري، پل‌ها، خطوط انتقال آب، برق، گاز، نفت، مخابرات و ساير زيرساخت‌ها و ارائه راهکارهاي لازم توسط دستگاه‌هاي متولي بايد انجام شود.

مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان اما تأکيد مي‌کند: در منطقه در حال فرونشست شايد خرابي به ميزان گسترده مشاهده نشود و حتي آثار سطحي آن‌هم به‌راحتي قابل‌تشخيص نباشد؛ اما خسارت‌هاي ناشي از فرونشست ترميم‌ناپذير، پرهزينه و مخرب است.

وي تخريب سامانه‌هاي آبياري و خاک‌هاي حاصلخيز کشاورزي را از پيامدهاي فرونشست زمين دانست و وارد آمدن خسارت به چاه‌ها در مناطق فرونشست روستايي و شهري را به‌عنوان آثار متداول اين پديده عنوان کرد.

مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان تصريح کرد: اين پديده به‌اصطلاح رشد چاه‌ها نام دارد و لوله چاه بالا آمده و در اصل سطح زمين پايين رفته است.

حيدريان با اشاره به اينکه مناطق شهري به دليل تراکم جمعيت و ساختمان‌ها و شريان‌هاي حياتي به‌طور ويژه آسيب‌پذير هستند، عنوان کرد: اين پديده مي‌تواند به خيابان‌ها، پل‌ها و بزرگراه‌ها آسيب وارد کند و خطوط آب‌رساني، گازرساني و فاضلاب را مختل کند و به پي ساختمان‌ها آسيب بزند.

مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي سمنان با بيان اينکه در اين حالت سازه‌هايي که وسعت بالاتر و ارتفاع بيشتري دارند، آسيب‌پذيرتر هستند، افزود: خطوط راه‌آهن، سدهاي خاکي و تصفيه‌خانه‌ها آسيب‌پذير هستند و هر سازه‌اي در مسير شکاف يا فروچاله، آسيب‌پذيري زيادي دارد.

حيدريان پديده فرونشست زمين را با ايجاد تغيير در وضع توپوگرافي منطقه سبب بروز تغييرات هيدرولوژي منطقه دانست و تصريح کرد: ممکن است سيلاب‌هاي عظيم و مخربي به وقوع بپيوندد؛ در حالي که قبل از ايجاد فرونشست از هيچ سابقه‌اي برخوردار نبوده است.وي ادامه داد: اين پديده مي‌تواند با ايجاد تغيير در وضع زمين‌شناختي منطقه ازجمله جهت و سرعت جريان آب زيرزميني و ... نتايج و ناهنجاري‌هاي بيشتري در پي داشته باشد.

گويا همه مي‌دانند که برداشت بي‌رويه از منابع آبي زيرزميني، استان سمنان را در آينده‌اي نه‌چندان دور با فاجعه‌اي طبيعي مواجه خواهد کرد.

در همين حال، نماينده مردم شهرستان‌هاي سمنان، مهدي‌شهر و سرخه در مجلس از برداشت بيش از 70 تا 80 درصد از منابع آب زيرزميني در برخي مناطق استان سمنان خبر مي‌دهد.

احمد همتي درباره پديده نشست زمين و تهديدهاي آن در اين استان اظهار کرد: بهره‌برداري بي‌رويه از منابع آبي زيرزميني سبب ايجاد بحران مي‌شود.

وي با اشاره به اينکه از نظر استانداردها اگر بيش از 40 درصد منابع آب زيرزميني برداشت شود، بحران تلقي مي‌شود، تصريح کرد: اين امر ازجمله عوامل نشست زمين تلقي مي‌شود.

همتي از برداشت بيش از 70 تا 80 درصد از منابع آب زيرزميني در برخي مناطق استان سمنان خبر داد و اضافه کرد: اين نوع برداشت آب تهديدزاست و مسائلي مانند تهديد نشست زمين را به همراه دارد.

نماينده مردم شهرستان‌هاي سمنان، مهدي‌شهر و سرخه در مجلس با تأکيد بر اينکه اين ميزان برداشت آب، فرونشست زمين را در پي دارد، بيان کرد: پديده نشست زمين مشکلات و تهديد جدي براي تأسيسات و ساختمان‌ها ايجاد مي‌کند و حتي تشديد زلزله را به همراه دارد و نياز است که فکر اساسي براي اين موضوع صورت گيرد.

غلامرضا کاتب، نماينده مردم شهرستان‌هاي گرمسار و آرادان در مجلس هم درباره تهديد نشست زمين اظهار کرد: استان سمنان با معضل کم‌آبي مواجه است که تهديد بزرگي محسوب مي‌شود.

وي با اشاره به اينکه خشکسالي منشأ نشست زمين در استان سمنان است، تصريح کرد: در قانون بودجه اعتبارات خوبي براي بخش آبخيزداري در نظر گرفته شد.

نماينده مردم شهرستان‌هاي گرمسار و آرادان در مجلس اضافه کرد: مسؤولان استان سمنان در بخش آبخيزداري و احياي سفره‌هاي زيرزميني بيشتر کار کنند تا اين سفره‌هاي آب تقويت شوند و بتوانيم مشکل را رفع کنيم.

کاتب با بيان اينکه مطالعات اجراي طرح انتقال آب درياي خزر به استان سمنان در جريان است، تصريح کرد: اجراي اين طرح به رفع مشکلات مردم اين استان کمک مي‌کند.

ترديدي وجود ندارد که استان سمنان هم با معضل کم‌آبي مفرط مواجه است و هم فرونشست را بالاتر از نرم جهاني مشاهده مي‌کند؛ اما راهکار چيست؟

عبدالرحمان رستميان، نماينده مردم دامغان در مجلس نهم مي‌گويد: کم‌آبي به‌عنوان معضل اصلي استان سمنان تنها مختص آب کشاورزي و صنايع نيست.

او با اشاره به اينکه معضل کم‌آبي استان سمنان به حوزه آب آشاميدني هم سرايت کرده است، تصريح کرد: راهکارهاي رفع معضل کم‌آبي استان نبايد سوار بر موج سياسي بررسي شود و رفع معضل کم‌آبي استان يک پروژه ملي و استاني است.

رستميان با تأکيد بر اينکه بخش‌هاي کشاورزي و صنعت در استان سمنان تحت تأثيرات منفي کم‌آبي قرار گرفته است، اضافه کرد: کم‌آبي هم به مشکلاتي مانند کمبود نقدينگي کارخانجات در اين استان اضافه شده است.

وي با بيان اينکه دولت در تأمين و رفع مشکلات مردم در بخش آب آشاميدني تحقق اين امر را وظيفه اصلي خود بداند، تصريح کرد: مسؤولان با اين نگاه اقدامات لازم در اين زمينه را انجام دهند.

نماينده دوره نهم مجلس شوراي اسلامي با اشاره به اينکه معضل کم‌آبي در استان به مرز بحران رسيده است، اظهار کرد: بايد به‌سرعت اقدامات لازم در اين رابطه انجام شود.

حجت‌الاسلام محمد باراني، امام جمعه مهدي‌شهر هم اظهار کرد: اين استان ظرفيت‌هاي خوبي در بخش‌هاي صنعتي و کشاورزي و به‌ويژه گردشگري دارد.

امام جمعه مهدي‌شهر با اشاره به اينکه کم‌آبي معضل جدي استان سمنان است، تصريح کرد: انجام اقدام جدي و مثمري را براي رفع معضل کم‌آبي اين استان شاهد نيستيم و وزارتخانه‌هاي مربوطه اقدام جدي و عملي در اين راستا انجام نداده‌اند.

وي با بيان اينکه دولت براي رفع معضل کم‌آبي استان سمنان وارد عمل شود، عنوان کرد: مسؤولان اين کمبود را در استان جدي بگيرند و راهکاري مناسب براي رفع آن پيدا کنند.باراني با تأکيد بر اينکه معضل کم‌آبي بر حوزه‌هاي ديگر مانند کشاورزي هم تأثير منفي داشته است، اضافه کرد: اين مشکل کشاورزي را هم تا حدودي کم‌رونق کرده است.

امام جمعه مهدي‌شهر با اشاره به اينکه بيکاري و مشکل معيشتي در سراسر کشور وجود دارد، اظهار کرد: دولت در اين راستا اقدامات بيشتري انجام دهد.

پديده فرونشست زمين که اين روزها دامنه اثر آن به نزديکي ريل‌هاي آهن مسير اصلي تهران- مشهد هم کشيده شده، رخدادي نيست که بتوان به‌سادگي از کنارش گذشت.

جداي از تهديد منازل مسکوني و بخش کشاورزي استان سمنان، بسياري از زيرساخت‌هاي استان اين روزها مستعد واقعه تلخ به‌واسطه اين تغيير طبيعي است.

در اين بين، يکي از اقداماتي که مي‌تواند تا حدودي به مشکلات بحراني طبيعت استان سمنان کمک کند، تلاش براي اجراي طرح‌هاي بيابان‌زدايي، تغذيه سفره‌هاي زيرزميني، تلاش براي کاهش برداشت از منابع محدود موجود و... است.

مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان مي‌گويد: بيابان‌زدايي يکي از طرح‌هاي مهمي است که در استان سمنان پيگيري مي‌شود و امسال از محل صندوق توسعه اعتباراتي به استان سمنان در اين بخش اختصاص يافته است.

حيدريان پيش‌بيني کرد: 12 ميليارد تومان اعتبار بيابان‌زدايي به استان سمنان امسال اختصاص يابد که به‌واسطه آن فعاليت‌هايي در حدود سه هزار هکتار از بيابان‌هاي سمنان انجام شود.

يکي از راهکارهايي که به‌زعم بسياري از دانشگاهيان مي‌تواند از مشکلات کنوني در پديده فرونشست‌هاي گسترده زمين در دشت‌ها بکاهد، تأمين آب پايدار از منابعي غير از چاه‌هاست.

به اعتقاد کارشناسان حوزه آب، براي دوري از تلاش‌هاي مقطعي و مسکن‌وار در بحث تأمين آب موردنياز کشور، طرح‌هاي اساسي‌تري نظير انتقال آب درياي خزر به فلات مرکزي ايران در دستور کار قرار گيرد تا بتواند مرهمي بر دل طبيعت باشد.

طرح انتقال آب درياي خزر به کوير مرکزي ايران که اين روزها با موافقت سازمان حفاظت محيط‌زيست همراهي بسياري از متخصصان، کارشناسان، مردم و دلسوزان محيط‌زيست همراه شده است، مي‌تواند از دردهاي بزرگ استان سمنان در زمينه برداشت بي‌رويه از منابع آب زيرزميني بکاهد.

اگر همه جوانب سود و زيان اين طرح از نظر محيط‌زيستي، اقتصادي، اجرايي و سياسي بررسي شود، مشخص خواهد شد که اين طرح مي‌تواند به رشد و توسعه کل ايران کمک کند.


 در آستانه برداشت محصول سيب‌زميني از مزارع شهرستان شاهرود:
 ناديده گرفتن مشکلات بخش کشاورزي از سوي مسئولين درد سيب‌زميني‌کاران شاهرودي را دوچندان کرده است 

هر ساله با فرا رسيدن پاييز و فصل سرما کار برداشت سيب‌زميني از مزارع شهرستان شاهرود به ويژه منطقه مجن آغاز مي‌شود اما آنچه در سال‌هاي اخير براي همه کشاورزان مشترک بوده، ناديده گرفتن مشکلات بخش کشاورزي از سوي مسولين درد سيب‌زميني‌کاران شاهرودي را دوچندان کرده است.

سيب‌زميني به عنوان يکي از مهمترين محصولات زراعي در شهرستان شاهرود در سال‌هاي اخير براي کاشت و همچنين فروش آن که قطب توليد اين محصول در استان سمنان به شمار مي‌رود، با فراز و نشيب‌هاي بسياري روبرو بوده است.

كشاورزي يكي از اصلي‌ترين بخش‌ها در شكوفا شدن اقتصاد كشور است و با توجه به اهميت اين موضوع دولت بايد در اين بخش برنامه‌هاي منسجمي داشته باشد.

در چند سال اخير گام‌هاي مهم و اساسي در بخش كشاورزي برداشته شده ‌اما به دليل ناپايداري اقتصاد كشور و نيز مشكل فروش محصولات، همچنان كشاورزان با كمبود نقدينگي و مشکلات مواجه‌اند.

تأمين وثيقه براي دريافت وام از بانک‌ها، هدر‌رفت آب و نبود ماشين‌آلات کشاورزي متناسب با برداشت برخي محصولات از مهمترين مشکلات کشاورزان استان به ويژه کشاورزان شهرستان شاهرود است.

شهرستان شاهرود با مجموع بيش از دو هزار و پانصد هکتار اراضي تحت کشت سيب‌زميني بزرگترين توليد‌کننده اين محصول در استان سمنان است که حدود 90 درصد از اين اراضي در منطقه مجن قرار دارد و با متوسط برداشت هجده تا بيست تني از هر هکتار، زارعان مجني سالانه بيش از 40 هزار تن در توليد سيب‌زميني استان سهم دارند.

کشاورزان شرق استان معتقدند: با توجه به اين که معيشت اصلي مردم شهر‌هاي شاهرود از طريق کشاورزي تأمين مي‌شود، بايد اين بخش مورد توجه ويژه دولت قرار گيرد.

آنان معتقدند: با وجود وسعت اراضي و حاصلخيزي زمين‌هاي کشاورزي در اين مناطق کشاورزان هميشه بدهکار و هميشه با مشکلات دست و پنجه نرم مي‌کنند.

آنان نامناسب بودن جاده‌هاي دسترسي به مزارع کشاورزي را يکي ديگر از مشکلات خود مطرح نموده و مي‌گويند: راه‌هاي منتهي به مزارع کشاورزي در شهرستان شاهرود قابل تردد نيست و بيشتر کشاورزان در اين زمينه مشکلات فراواني دارند.

آنان به مشکل دريافت وام از بانک‌ها اشاره کرده و مي‌گويند: بانک‌ها براي وثيقه اسناد روستايي را قبول نمي‌کنند، در حالي که اکثر کشاورزان ساکن روستا هستند و براي همه امکان دسترسي به اسناد شهري وجود ندارد.

آنان کمبود کارشناس در شهرستان را يکي ديگر از مشکلات عنوان کرده و مي‌گويند: دولت وسيله نقليه و امکانات مناسب فراهم نمي‌کند تا کارشناسان بتوانند به راحتي در مزارع حضور يابند و در رفع مشکلات به کشاورزي کمک کنند حتي بانک کشاورزي نيز براي بازديد کارشناسان خود وسيله‌اي در اختيار نداشته و کشاورزان خود مجبور به تهيه خودرو جهت بازديد مي‌شوند.

آنان نبود صنف خاص مخصوص کشاورزان براي حمايت از آنان را يکي از مشکلات عنوان کرده و خواستار توجه به تشکيل تعاوني‌هاي روستايي براي حل مشکل بيكاري جوانان شده و مي‌گويند: خانه‌هاي کشاورز براي جوانان و اشتغال‌زايي آنان کاري صورت نمي‌دهند و از طرفي براي بسياري از جوانان امکان فراهم کردن شرايط اشتغال وجود ندارد و مي‌توانند از طريق اين گونه تعاوني‌ها مشکل بيکاري جوانان روستايي را حل کرد.

آنان با بيان اينکه حضور دلالان در زمان فروش محصولات، به خصوص سيب‌زميني موجب متضرر شدن کشاورزان مي‌شود، مي‌گويند: متأسفانه در زمينه فروش محصولات و نرخ‌گذاري آنها در شهرستان مشکل داريم و هم اکنون سيب‌زميني را حتي کيلويي 1000 تومان از ما نمي‌خرند.

يک کشاورز مجني با بيان اينکه کشاورزان بدبخت و بيچاره شده‌اند، مي‌گويد: پايين بودن هرساله قيمت با توجه به اشباع بودن بازار اين محصول که همه‌ساله دامنگير ما کشاورزان مي‌باشد و سيب‌زميني يا بر روي دستان‌مان باد مي‌کند و اگر هم به فروش برسد هزينه‌هاي کاشت داشت و برداشت را کفايت نکرده و نه تنها جوابگوي يک سال زحمات کشاورزان نيست بلکه بازپرداخت وام‌ها را هم در پي خواهد داشت.

امام جمعه مجن با بيان اينکه بحران اقتصادي گريبانگير کشاورزان مجني شده است، مي‌گويد: درآمد اقتصادي مردم مجن از فروش محصولات کشاورزي است و هرساله سرمازدگي موجب خسارات عظيم به کشاورزان شده و آنها را دچار مشکلات اقتصادي کرده است.

حجت‌الاسلام حسين جناتي، با اشاره به اينکه مردم مجن عمدتا کشاورز هستند و دو سال متوالي محصولات کشاورزي آنها دچار سرمازدگي شده و خسارات عظيمي وارد شده است، مي‌گويد: درآمد مردم مجن از محصولات کشاورزي و سردرختي است و عمده محصولات نيز زردآلو مي‌باشد که سرما محصولات را از بين برده است.

وي با بيان اينکه محصولات کشاورزي مجن به ساير استان‌ها صادر و درآمد چندين ميلياردي داشت، افزود: با خساراتي که از سرمازدگي به کشاورزان وارد شده، درآمدشان بسيار محدود شده و دچار مشکلات اقتصادي مي‌باشند.

امام جمعه مجن اضافه کرد: هر چند براي جبران اين خسارات به کشاورزان مشمول تسهيلاتي ارائه شده و با توجه به مصوبه دولت، براي بازپرداخت اين وام‌ها مهلت سه ساله دادند و کمک خوبي به کشاورزان شده ولي ميزان خسارات وارده ناشي از سرمازدگي بسيار زياد است و جوابگوي بهبود اوضاع اقتصادي کشاورزان خسارت‌ديده نيست.

يک کشاور مجني با تاکيد ير اينکه کاشت سيب‌زميني قمار دو سر باخت است، مي‌گويد: کشاورزان شهرستان شاهرود ريسک کشت سيب‌زميني که هزينه تمام شده آن به‌ازاي هر کيلو بيش از 1000 تومان است را به جان مي‌خرند تا شايد سودي بيش از ديگر محصولات در تناوب سيب‌زميني به دست بياورند اما در اين ريسک بيشتر بازنده هستند و حتي خسارات کمرشکني نيز متحمل مي‌شوند.

محمد ارباب مجني مي‌گويد: با وجود ميزان ريسک زياد کشت سيب‎زميني در شهر مجن و بي‎تدبيري در مديريت کشت اين محصول شايد بايد سيب‎زميني‎کاري را يک قمار براي کشاورزان دانست که گاهي با قيمت زياد کشاورز را از اين رو به آن رو مي‎کند و در مواقعي نيز با قيمت‎هايي پايين منجر به ورشکستگي کشاورزان مي‎شود.

کشاورزان مجني مي‌گويند: با توجه به کشت اين محصول نياز است که کارخانه صنايع تبديلي در شهرستان شاهرود وجود داشته باشد تا توليد‌کننده حداقل بتواند محصول خود را در شهرستان به فروش برساند.

آنان با بيان اينکه متاسفانه سود اصلي اين محصول به جيب دلالان و ميدان باري‌ها مي‌رود مي‌گويند: کشاورزي که يک سال زندگي خود را بر روي کشت اين محصول گذاشته پس از برداشت و وقتي براي فروش به ميدان بار مي‌برد با قيمتي بسيار کم از وي خريداري مي‌کنند و در اين ميان سود اصلي به جيب دلالان مي‌رود.

سيب‌زميني‌کاران مجني با ابراز گلايه از قيمت پايين خريد محصول از وضعيت بازار انتقاد کرده و خواستار رسيدگي مسئولان به اين مشکل شده و مي‌گويند: توليد سيب‌زميني امسال نه‌تنها سود نداشت بلکه هزينه‌هاي سنگيني نيز بر دوش ما گذاشته است.

آنان مي‌گويند: مسئولان مربوطه در مورد حل مشکل سيب‌زميني‌کاران استان فقط وعده‌هاي دروغين مي‌دهند و اين وعده‌ها سه سال است که عملي نشده است.

يک کشاورز روستاي تاش مي‌گويد: پايين بودن نرخ تضميني محصولات کشاورزي به ويژه گندم و جو و سيب‌زميني مشکلات را دو چندان کرده و اين در حالي است که واردات بي‌رويه جو و سيب‌زميني از خارج از کشور موجب افت شديد قيمت محصولات داخلي مي‌شود.

عبدا. . اغنامي مي‌گويد: خسارت خشکسالي، سرمازدگي و کم‌آبي کشاورزان منطقه را به تنگ آورده است و در اين شرايط کشاورزي از نظر اقتصادي مقرون به صرفه نيست.

وي با بيان اينکه در حال حاضر باغداري در منطقه رونق گرفته، مي‌گويد: نبود صنايع تبديلي در زمينه محصولات باغي که اصل توليدات باغي اين منطقه و شهر مجن را تشکيل مي‌دهد، موجب هدر‌روي محصولات و متضرر شدن باغداران شده است و انتظار مي‌رود مسئولين با راه‌اندازي کارخانه‌هاي فرآوري و بسته‌بندي سيب‌زميني که از ديگر محصولات عمده منطقه است علاوه بر رفع مشکلات کشاورزي اشتغال‌زايي راهم ايجاد نمايند.

وي در پايان مي‌گويد: مسوولان بايد در جهت رفع مشکلات کشاورزان و باغداران چاره‌انديشي اساسي کنند و جهت حفظ باغات با اختصاص اعتبارات و تسهيلات ويژه گام بردارند.

در اين راستا نماينده مردم شاهرود و ميامي در مجلس شوراي اسلامي با تاکيد بر اينکه بايد حلقه‌هاي مفقوده اقتصادي شهرستان شناسايي شود، مي‌گويد: بايد زنجيره توليد تا بازار مورد حمايت دولت قرار گيرد.

‌سيد‌حسن حسيني شاهرودي با طرح اين سوال که منطقه جنوب شاهرود داراي پتانسيل و امکانات خوب و تنوع بالاي محصولات کشاورزي و باغي است، اما چه شد که نتوانستيم همپاي برخي از شهرهاي کشور در زمينه کشت انگور موفق عمل کنيم؟، مي‌گويد: براي تکميل حلقه‌هاي مزيت‌دار توليد همه بخش‌هاي دولتي و مردمي بايد در کار توليد و کشاورزي همکاري کنند.

وي ضمن بيان اينکه زنجيره مزيت‌دار اقتصادي در حوزه کشاورزي و انگور با راه‌اندازي کنسانتره قيمت بازار را تعيين مي‌کند، مي‌گويد: قيمت انگور در سال 94 به حدود 500 تومان و بعد از آن به دو هزار تومان ر‌سيد‌، لذا سياست‌گذاري‌ها بايد 100ميليارد تومان درآمد را متوجه باغداران شهرستان کند و اگر اين ميزان 10 برابر شود آورده خوبي متوجه مردم منطقه خواهد شد.

وي خشکسالي را يکي از مشکلات کشاورزان شاهرود دانست و مي‌گويد: با ميزان آب موجود و ضمن بهره‌گيري از سيستم‌هاي نوين آبياري مي‌توان سطح زيرکشت را افزايش داد، حال آيا سزاوار است که بعد از گذشت سه دهه از انقلاب نتوانيم کشاورزي نوين را راه‌اندازي کنيم و بار را سالم به مقصد برسانيم؟

نماينده مردم شاهرود و ميامي با انتقاد از اينکه برخي سياست‌ها، شرق استان را از صنعت محروم کردند و گفتند اينجا قطب کشاورزي است، مي‌گويد: در شهرهاي ديگر براي رونق توليد کشاورزي چه اتفاقاتي افتاد و ما کجاي کار هستيم، اين کم‌کاري را مردم بايد مطالبه و مسئولان بايد شتاب کنند.

امام جمعه شاهرود نيز با بيان اينکه بيمه روستايي از عوامل مهم مهاجرت معکوس و ماندگاري بيشتر در روستا است، مي‌گويد: عشاير و روستاها در منظومه کلان توسعه و پيشرفت کشور ديده شوند.

حجت‌الاسلام عباس اميني مي‌گويد: با تحت پوشش قرار دادن مردم در روستاها و عشاير اميد به زندگي در بين آنها افزايش و مسائل و مشکلات درماني رفع مي‌شود و با اينگونه اقدامات علاوه بر ماندگاري مردم در روستاها مي‌توانيم مهاجرت معکوس را احيا کنيم.

امام جمعه شاهرود با بيان اينکه اگر خدمات دولت در حوزه شهرها معطوف شود توسعه نامتوازن در جامعه رخ خواهد داد، مي‌گويد: در شرايط کنوني مهاجرت معکوس را تنها در قالب خوش‌نشيني و آب و هوايي داريم و بايد اين رويه به سمت توليد و اشتغال در روستاها سوق پيدا کند.

وي با يادآوري اينکه توليد در روستاها است و حاکميت بايد با اقدامات همه‌جانبه زمينه ماندگاري روستاهايي‌ها را افزايش دهد، مي‌گويد: در سال‌هاي اخير بحث بيمه در سطح وسيع گسترش پيدا کرده و اين مهم مي‌طلبد تا در راستاي ارائه خدمات به مردم روستاها برنامه‌ريزي‌هاي جامع‌تري صورت گيرد.

هر چند به نظر مي‌رسد خوشبختانه در دولت بخش ترويج جهاد کشاورزي که تعطيل‌شده بود، دوباره ابقا شد و اين عامل محرکي شد تا جهاد کشاورزي شاهرود در راستاي خدمت‌رساني به کشاورزان به‌خصوص در حوزه ترويج اقدامات مؤثري را صورت دهد، اقداماتي که امروز باعث شده‌اند تا حجم قابل‌توجهي از کشاورزي شهرستان هنوز سرپا بماند و اميد مي‌رود با حمايت ويژه مسئولان ارشد استان و با توجه به سرمازدگي و کاهش آب‌هاي زيرزميني و با به کار‌گيري روش‌هاي خاص بهره‌گيري از منابع آبي محدود نسبت به احيا و گسترش امر کشاورزي ودامداري در شرق استان گام برداشت.

به نظر نگارنده بايد هر چه سريع‌تر قبل از نابودي کامل اين قشر زحمتکش، مشکلات اين قشر که نقش مهمي در افزايش توليدات داخلي و تحقق اقتصاد مقاومتي دارند، حل شود و بي‌مهري‌ها از دستان سيب‌زميني‌کاران تلاشگر شهرستان شاهرود رخت بربندد.

عكس و گزارش:

محمدعلي عباس‌نژاد- معصومه بابکي