تاریخ 1398/08/09 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره 5171 برو جستجو جستجوی پیشرفته  



 ضرورت جامع نگري در تقويت هويت ملي 
نويسنده : علي اکبر مختاري

هفتم آبان ماه به عنوان بزرگداشت پادشاه ايراني کوروش کبير، از سوي جمعي از ايرانيان روز کوروش نامگذاري شده است. گرچه اين مناسبت به صورت رسمي در تقويم ايرانيان ثبت نشده است ولي هواداران کوروش به مناسبت اين روز در کنار آرامگاه وي در پاسارگاد دور هم جمع شده و اين روز را جشن مي‌گيرند. در اين ايام جمع شدن در کنار مقبره کوروش و ممانعت نيروهاي انتظامي به چالشي در شبکه‌هاي اجتماعي تبديل مي‌شود. همچنين برجسته شدن دوگانه ايرانيت و اسلاميت موضوع داغ رسانه‌ها است و صاحبان انديشه و قلم به تبيين و بررسي هويت ملي چندگانه ايراني مي‌پردازند. گذشته از رويدادهاي بروني حقيقتا موضوع هويت چندگانه ايرانيان يکي از مباحث بنياديني است که چالش هاي بزرگي در فرهنگ و سياست ايجاد کرده است و بايد به طور قطعي و روشن اين موضوع حياتي حل و فصل شود.

ايرانيان به سبب ويژگي‌هاي ملي همچون خونگرمي، وسعت روحيه و تعامل توانسته‌اند در هجوم و مواجهه با فرهنگ‌هاي بيگانه قدرت تاثير‌پذيري و تاثيرگذاري اعجاب‌آوري را به نمايش بگذارند و در بعضي امور در جذب و دفع مولفه‌هاي فرهنگي افراط و تفريط دارند. به همين سبب فرهنگ ايرانيان از سه‌گانه فرهنگ ايراني، اسلامي و مدرن شکل يافته است و اين سه گانه در هم تنيده جداشدني نيست. در هريک از اين عناصر سه گانه فرهنگ مولفه‌هاي مفيد و متعالي يا سنت‌هاي ناسالم وجود دارد که با درايت و هوشياري بايد به اصلاح و پيرايش آن پرداخت. مقوله فرهنگ و فرهنگ‌سازي امري غامض و پيچيده است و اصلاح امور فرهنگي به برنامه‌هاي درازمدت و کارشناسانه نياز دارد. دولت و حکومت به لحاظ تداخل امور سياسي هرگز نمي‌تواند به تنهايي اصلاح‌گر فرهنگ باشد و تغييرات حوزه فرهنگ بايد توسط نخبگان فرهنگي و نهادهاي تخصصي فرهنگ معماري و هدايت شود.

هويت امري سيال و جاري، فراتر از گرايش، سنت و مذهب است. هويت ملي عامل اصلي زندگي اجتماعي و وحدت ملي است. هويت ملي ملت‌ها بر اثر تحولاتي همچون جنگ، مبادله، توسعه و مهاجرت تغيير مي‌کند. هويت ملي هر اجتماعي به عوامل مختلفي از تاريخ و سنت گذشته و عناصري که در هر دوره زماني بر فرهنگ بومي بار شده پيوند دارد و اين ارزش‌ها و نمادها دايم در حال تغيير و تحول است. لذا چنانچه بخواهيم به موضوع هويت نگاهي سطحي و تک بعدي داشته باشيم و با گرايشات شخصي بخشي از حقايق فرهنگي را ناديده بگيريم در حقيقت به خود سانسوري و تقليل هويت به سنت و رسوم دچار شده‌ايم.

در دوره معاصر هميشه نخبگان و حکومت‌ها براي حل مشکله هويت ايراني يا چندگانگي هويت فرهنگي به تجويزهاي تک‌بعدي و يکتا‌نگري پرداخته‌اند. منورالفکران دوره قاجار که آرزو داشتند سر تا پا غربي شوند تا پادشاهان پهلوي که با ناديده گرفتن گرايشات عميق مذهبي مردم اصرار داشتند فرهنگ ايران باستان را به عنوان ايدئولوژي غالب ترويج دهند تا دوره کنوني که عده‌اي از افراد تلاش مي‌کنند فقط به اسلامي شدن همه امور و در حلقه‌اي تنگ‌تر ترويج حداکثري تشيع‌گرايي در سطح فرو ملي و فراملي مي‌انديشند جملگي از نمونه يکتا‌نگري در مقوله هويت و فرهنگ است.

تعين و تعيين‌کنندگي گرايشات فرهنگي، سليقه‌گرايي و يک جانبه‌گرايي در اين امر مسلما مخالفت‌هايي را به همراه دارد و موجب شکاف اجتماعي شده، وحدت ملي و همبستگي ملي را به مخاطره مي‌اندازد. همچنين برجسته شدن بخشي از مولفه‌هاي فرهنگ و حذف ابعاد ديگر شرايط بي‌تعادلي و نقصان در هويت ايجاد مي‌کند و جامعه را به انفعال و واکنش هدايت کرده، در شرايط ناپايدار به بحران اجتماعي تبديل خواهد شد. لذا شايسته است براي پايداري ايران و افزايش سرمايه اجتماعي، نخبگان فرهنگي و حاکمان سياسي در مقوله هويت ملي جامع‌نگر باشند.