تاریخ 1398/02/26 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره 5040 برو جستجو جستجوی پیشرفته  



 نقش دعا براي فَرَج، در تربيت نسل منتظر  

اَلسَّلام عَلَيکَ يا ناموُسَ الدّهرِ وَ اِمامَ العَصرِ‌‌(عج)

در آموزه‌هاي شيعي، فراوان درمورد دعا براي تعجيل فرج امام زمان‌‌(عج) تأکيد شده است و از فرمايشات خود امام زمان‌‌(ع) است که فرمودند: ‌‌(وَاَکثِرُو الدُّعاءَ بِتَعجيلَ الفَرَجِ فَاِنَّ في ذلکَ فَرَجَکُم – فراوان براي تعجيل در فرج دعا کنيد که در خود دعا براي شما فرج و گشايش است.) ‌‌(کمال‌الدين 2/ 485)

يکي از مباني مهم تربيت ديني نسل منتظر، اظهار محبّت و مودّت و دعا براي سلامتي و اصلاح امر فرج امام زمان‌‌(ع) است. به همين جهت دربسياري از دعاها و زيارت‌هاي طول سال، به مناسبت‌هاي مختلف: شب‌ها و روزهاي جمعه، عيد‌ها و عزاداري‌ها، ماه‌هاي رجب و شعبان و رمضان و شب‌هاي قدر و... به اين مسئله عنايت خاص شده است.

از جمله مواردي که به عنوان زيارت امام زمان‌‌(ع) از جانب ائمّه‌‌(ع) مطرح شده، دعاي شب نيمه‌ي شعبان است که به ترجمه وشرح مختصر آن خواهيم پرداخت:

سيري کوتاه در دعاي شب نيمه شعبان؛ زيارت امام زمان‌‌(عج)

ترجمه‌ي متن دعا:

‌(خدايا به حق اين شبِ ما‌‌(شب نيمه شعبان) و مولود در اين شب و حجّت موعود، آن که فضلي ديگر بر مقام فضيلتش افزودي. پس کلمه‌ي توحيد تو از حجّت صدق و عدالت به حدّ کمال رسيد. تغيير دهنده‌اي براي کلمات تو نيست و آياتت را کسي تعقيب نتواند کرد. آن کلمات آشکار انوار مشعشع و روشني فروزنده‌ي توست پرچم و راهنماي نور معرفتت در اين شب تاريک طولاني عالم مي‌باشد. همان امام غايب پنهان از نظرها که مولدش معظّم و اصل و تبار او با کرامت است و فرشتگان گواهان اويند و خداوند يار و نيروبخش او هنگامي که وعده‌ي ظهورش فرا برسد و فرشتگان ياريش کنند. او شمشير قهر خداست که کند نگردد و نور خداست که خاموش نشود و صاحب مقام حلم است که سبکسر نگردد و مدار روزگار و حافظ و نگهبان زمان است و واليان امرند که آنچه که در شب قدر نازل مي‌گردد بر آن‌ها نزول يابد. صاحبان حشر و نشر خلق و مترجم و مفسران وحي و نگهبان امر و نهي خدا هستند. خداوندا پس تو بر امام خاتم و قائم آن امامان هدايت که پنهان است درود فرست. بارالها ما را به ايّام قيام او و ظهورش برسان و ما را از ياري‌کنندگانش قرار ده و خونخواهي ما را با خونخواهي او قرين گردان و نام ما را در دفتر ياران و خاصّانش ثبت فرما و ما را در دولت او با تنعّم و خوشي زنده بدار و به صحبتش بهره‌مند گردان و به حقّ او استوار ساز و از هر بدي محفوظ دار،‌اي مهربان‌ترين مهربانان و ستايش مخصوص خدا است که پروردگار عالميان است و درود بر آقا و سيّد ما حضرت محمد‌‌(ص) خاتم پيغمبران و رسولان و بر خاندان صادق و عترت ناطق آن بزرگوار و لعنت بر جميع ظالمان جهان و تو ميان ما و ظالمان عالم حکم فرما که بهترين حکم فرمائي)

سيري اجمالي در بعضي عبارات دعا:

1- در عبارات آغازين دعا مي‌خوانيم‌(فَتَمَّت کَلِمَتُکَ صِدقا ً وَ عَدلا ً لا مُبَدِّلُ لِکلِماتِکَ وَ لا مُعَقِّبَ لِآياتِک َ) ‌‌(پس کلمه‌ي تو از جهت صدق و عدالت به حد کمال- رسيد و تغيير دهنده‌اي براي کلمات تو نيست و آياتت را کسي تعقيب نتواند کرد)

مضمون اين تعبير اشاره است به آيه‌‌(115- انعام) که مي‌فرمايد‌‌(وَ تَمَّت کَلِمَة ُ رَبِّکَ صِدقا ً وَ عَدلا ً لا مُبَدِلَ لِکلِماتِه) ‌‌(و کلمه پروردگارت از جهت صدق و عدالت به حد کمال رسيد و تغيير دهنده‌اي براي کلماتش نيست)

در قران‌‌(کلمة و کلمات) در آيات مختلف به معاني گوناگون به کار رفته است معناي لفظ و سخن ايمان و تقوي، حضرت عيسي، همه‌ي مخلوقات خداوند و همه اين‌ها در يک معنا مشترکند و آن‌‌(اثر) است که در معناي اصلي کلمه عنوان شده است.‌(قاموس قرآن 6/141)

در مورد عبارت فوق در زيارت علي‌‌(ع) مي‌خوانيم‌‌(وَ عُروَتُکَ الوُثقي و کَلِمَتُکَ العُليا)

خداوندا، علي‌‌(ع) دستگيره‌ي محکم تو و کلمه‌ي بلند مرتبه توست

و در دعاي بعد از زيارت آل ياسين در مورد امام عصر ارواحنا فداه مي‌خوانيم‌‌ (اَللّهمَ صَل ِ عَلي محمد ٍ حُجَتِکَ... و کَلِمَتُکَ التّامةِ في ارضِکَ) ‌‌(مفاتيح الجنان)

در روايتي از امام صادق‌‌(ع) نقل شده که فرمودند: امام‌‌(ع) در رحم مادرش مي‌شنود و زماني که به دنيا مي‌آيد بين دو کتف او نوشته شده است‌‌(وَ تَمَّت کَلِمَة ُ رَبِّکَ...) پس آن زماني که امر امامت به او واگذار شد. خداوند براي او ستوني از نور قرار مي‌دهد که به وسيله آن اعمال و رفتار اهل همه شهرها را مشاهده مي‌کند) ‌‌(کافي 1/387)

و در روايت مفصلي طارق بن شهاب از علي‌‌(ع) نقل مي‌کند که حضرت فرمودند: ‌(اي طارق، امام‌‌(کلمة ُ الله وَ حُجَّة ُ الله وَ وَجهُ الله ِ و نورُ الله و حجاب ُ الله و آيَة ُ الله) است که خداوند او را برگزيده قرار مي‌دهد در او آنچه را بخواهد و به خاطر همين اطاعت و ولايت او بر تمام مخلوقات واجب مي‌شود، امام وليّ خدا در آسمان‌ها و زمين است کسي که بر امام پيشي بگيرد به خدا کفر ورزيده از وراي عرش او، پس خداوند هر چه بخواهد انجام مي‌دهد و هرگاه خدا بخواهد امام‌‌(ع) هم مي‌خواهد و بر بازوي امام نوشته شده است‌‌(وَ تَمَّت کَلِمَة ُ رَبِّکَ...) پس امام صداقت و عدالت است و براي او ستوني از نور از زمين به آسمان نصب مي‌شود که در آن اعمال و رفتار بندگان را مي‌بيند بر او لباس عظمت و علم باطن پوشانده مي‌شود و از علم غيب اطلاع پيدا مي‌کند بين مشرق و مغرب را مي‌بيند و چيزي از عالم ملک و ملکوت بر او مخفي نمي‌ماند ‌‌(بحار‌الانوار 25/169)

در تفسير آيه 37 بقره که مي‌فرمايد‌‌(فَتلقّي آدَمُ مِن رَبِّه کَلِمات ٍ فَتاب َ عَلَيهِ) ، ‌‌آدم‌(ع) از جانب پروردگارش کلماتي را گرفت و به وسيله‌ي آن‌ها توبه‌اش پذيرفته شد. در مجمع البيان آمده است که: «آدم ديد در عرش اسم‌هائي معظّم و مکرّم نوشته شده است از آن نام‌ها پرسيد گفته شد اين‌ها نام‌هاي کساني است که بهترين خلق در نزد خداوند هستند، نام‌ها عبارت بودند از: محمد، علي، فاطمه، حسن و حسين، آدم با آن‌ها به خدا متوسّل شد تا خدا توبه‌ي او را پذيرفت.

امام صادق‌‌(ع) هم در تفسير آيه‌‌(و اِذا بتلي ابراهيمَ رَبُّهُ بکَلِماتٍ فا َتمَّهُنَ قالَ اِنّي جاعِلُکَ لِلناس ِ اِماما ً- 124 بقره) ‌‌(و هنگامي که خداوند حضرت ابراهيم را با کلماتي آزمود پس آن‌ها را به انجام رسانيد خداوند فرمود تو را پيشواي مردم قرار دادم) مي‌فرمايد: اين کلمات همان کلماتي است که به آدم‌‌(ع) القا گرديد و خداوند توبه او را پذيرفت و آن اين بود که گفت خدايا از تو مي‌خواهم به حق محمد و علي و فاطمه و حسن و حسين عليهم السّلام که توبه ام را بپذيري و خداوند توبه اش را پديرفت که او توبه پذير مهربان است.

مفضّل از حضرت مي‌پرسند: ‌اي پسر رسول خدا: مفهوم‌‌(فا َتمَّهنَ) چيست؟ حضرت فرمودند: ‌حضرت ابراهيم اين کلمات را تا قائم آل محمد به پايان برد. دوازده امام که نه امام از فرزندان امام حسين‌‌(ع) هستند) ‌‌(تفسير کنز الدقايق 10/135)

با اين بيان همه امامان‌‌(ع) و امام عصر‌‌(عج) کلمات‌الله هستند و خداوند به وسيله امام عصر‌‌(عج) کلماتش را به وسيله صدق و عدل کامل مي‌فرمايد.

2- در فراز ديگري از دعاي نيمه شعبان در مورد امام عصر‌‌(عج) مي‌خوانيم‌‌(نُوُرُکَ المُتالِّق ِ وَ ضِيائُکَ المُشرِق) ‌‌ آن کلمه‌ي آشکار نور مشعشع و روشني فروزنده‌ي توست.

نور و ضياء به مفهوم روشني و درخشندگي و روشني بخش بودن است. معمولاً ضياء در مورد نور ذاتي به کار مي‌رود مانند نور خورشيد و نور آن است که بالعرض و اکتسابي باشد مانند نور ماه چنان که قران در آيه 5 سوره يونس مي‌فرمايد‌‌(هوَ الذي جَعَلَ الشَّمسَ ضياءً وَ القمَرَ نورا ً) ‌‌(قاموس قرآن 4 /)

اما با توجّه به استعمال کلمه‌ي نور در قران در مورد خدا، ايمان، عقل، قرآن، پيامبر‌‌(ص) ، امام‌‌(ع) و علم، مسلّماً مقصود از اين نور، نور فيزيکي نيست. نور آن حقيقتي است که همه‌ي هستي در شعاع درخشش و فروزندگي آن است.

در مورد قران، علي‌‌(ع) مي‌فرمايد‌‌(نورا ً لا تُطفَأُ مَصابيحُهُ و سِراجا ً لا يَخبُو تَوَقُدُه ُ) ‌‌قران نوري است که چراغ‌هاي آن خاموش نمي‌شود و چراغي است که شعله‌اش نابود نمي‌گردد.

در روايات، زيارت‌ها و دعا‌ها، در مورد امام عصر فراوان آمده است: اَلنّور، نورُ الباهِر، نورُ ابصارِ الوَري، نُوُر لله ِ الذي لايُطفي، نورُ اللهِ الذي يَهتَدي به ِ المُهتَدون – و در همين دعا در ادامه آن مي‌خوانيم‌‌(وَ نوُرُه الّذي لا يَخبُوا – نور خدايي که خاموش نمي‌شود)

پيامبر عظيم‌الشّان اسلام در جريان شب معراج فرمودند: انوار علي و فرزندانش تا امام دوازدهم را در عرش خدا ديدم و ديدم که امام آن‌ها امام حجة بن الحسن قائم مانند ستاره‌اي فروزان درخشندگي خاصي دارد. ‌‌(احاديث قدسي پيرامون امام مهدي عج)

همچنين امام موسي بن جعفر در تفسير آيه 8 سوره صف که مي‌فرمايد: خواسته‌اند با دهانشان نور خدا را خاموش کنند و خدا تمام کننده‌ي نور خود است هر چند مشرکان را ناخوش آيد. مي‌فرمايد: نور، ولايت امامان‌‌(ع) است و همان امام و اين که خدا تمام‌کننده‌ي نور خود است يعني ولايت قائم را به مرحله‌ي کمال مي‌رساند و مشرکان نمي‌توانند اين نور را با دهانشان خاموش کنند.

(سيماي حضرت مهدي در قرآن 382)

پس امام نور درخشان الهي و روشني فروزنده خدا در هستي است و هستي بدون نور مفهومي ندارد و دوران غيبت او دوران محروميّت ما از بهره‌وري از نور مستقيم اوست.

3- و به همين جهت محروميّت انسان‌ها در عصر غيبت به دنباله‌ي فراز قبلي در مورد حضرت مي‌فرمايد: ‌‌(وَ العَلَمُ النّور في طَخياء ِ الدَّيجور- و پرچم و راهنماي نور هدايت در اين شب تاريک و طولاني عالم است) ‌‌(بحارالانوار89/21)

طَخياء به معناي شب بسيار ظلماني و تاريک و دَيجور شب تاريک و بسيار طولاني را مي‌گويند که به تعبير يکي از شعراي فارسي زبان:

آخر اي ?فتاب روز‌افزون

کي دمد صبح اين شب ديجور

تعبيراتي همچون عَلَمُ الهدي، عَلَمُ المنصوب‌‌ (پرچم و نشانه هدايت، پرچم برافراشته شده) در مورد ائمّه و امام عصر‌‌(عج) در ادعيّه و زيارت فراوان به کار رفته است.

امام صادق ضمن خطابه‌اي در مورد امامت مي‌فرمايد: ‌هرگاه امامي در گذرد خدا براي خلق خود از نسل او امامي مي‌آورد که رهبر و پرچم و‌ هادي و مبين و درخشان و سرپرست و حجّت و عالم است.

دوران طولاني غيبت امام زمان به شب‌هاي فراق، حيرت، فتنه، هجران و ديجور تعبير شده است. در تفسير آيه‌‌(وَاللّيل اِذا يَسر- سوره فجر) امام صادق مي‌فرمايد: «مقصود از اين شب دولت‌هاي باطلي است که در عصر غيبت تا قيام امام عصر‌‌(عج) ادامه دارند» ‌(شرح الايات الباهره 2/ 792)

او پرچم و نشانه‌ي نور در ظلمات طولاني و دوران سرگرداني بشر است.

4- و در تعبير ديگري از اين دعا مي‌خوانيم:

‌(جَلَّ مَولِدُه ُ وَ کَرُمَ مَحتِدُهُ – مولد و محل تولّد او معظّم و اصل و تبار او با کرامت هستند)

مَحتِد به معناي اصل و تبار و ريشه آمده است براساس اعتقاد شيعه و بر مبناي متون اسلامي ائمه‌‌(ع) مُطهّرون و از تبار پاکان و نيکان هستند و ناپاکي‌هاي جاهليت در اصلاب و ارحام پدران و مادران و اجداد آن‌ها تاثيري نداشته است.

در زيارت ائمه مي‌خوانيم:

‌(اَشهَدُ اَنَّکَ کُنتَ نُورا ً في ِ الاَصلاب ِ الشّامِخَة ِ وَ الارحام ِ المُطهَّرَة لَم تُنَجِّسکَ الجاهِليَة بِانجاسِها...)

شهادت مي‌دهم که تو نوري بودي در صلب‌هاي انسان‌هاي با عظمت و رحم‌هاي پاک و مطهّر که جاهليّت با پليدي‌هايش نتوانسته است نور شما را بيالايد.

علي‌‌(ع) در مورد پيامبر اکرم‌‌(ص) مي‌فرمايد: شهادت مي‌دهم که محمد‌‌(ص) بنده و فرستاده‌ي خداست که در بهترين محل استقرار قرار گرفته است. نسخه منحصر به فرد از گرامي‌ترين صلب‌ها و پاک‌ترين رحم‌ها است. از اصل و جايگاه و تبار با کرامت و باارزش‌ترين جايگاه رويش، از ارجمندترين قلّه و ارجمندترين اصل و ريشه به وجود آمده است. ‌(بحارالانوار 4/222)

و در زيارت روز جمعه مي‌خوانيم‌‌(اَنتَ کَريمُ من اَولادِ الکرام)

در حديث ديگري از امام صادق نقل شده که فرمودند: خداوند بود آن‌گاه که هيچ نبود پس خداوند وجود و مکان را آفريد نورالانوار را آفريد که از آن نورهاي ديگر آفريده و نوراني شدند و در آن نور جاري ساخت نوري را که از آن نورهاي ديگر روشني يافتند و آن نوري است که از آن محمد و علي‌‌(ع) را آفريد که اين دو به صورت دائم دو نور اولي بودند آن زمان که هيچ چيزي قبل از آن‌ها خلق نشده بود پس دائماً پاکيزه و مطهّر در صلب‌هاي پاک جريان يافتند تا از يکديگر در صلب دو انسان مطهّر‌‌(عبدالله و ابي طالب) از هم جدا شدند. ‌‌(کافي 1/442)

و حضرت رسول طي خطابه‌اي در مورد خود و اهل بيتشان فرمودند: .... آگاه باشيد که من و اهل بيتم نوري بوديم که دو هزار سال قبل از اين که خداوند آدم را بيافريند در محضر خداوند در رفت و آمد بوديم. آن نور هرگاه تسبيح خدا مي‌گفت فرشتگان با تسبيحش تسبيح مي‌گفتند. پس آنگاه که خداوند آدم را آفريد اين نور را در صلب او قرار داد و اين نور به همراه آدم به زمين فرود آمد. سپس آن نور را پشت به پشت قرار داد تا در کشتي به صلب نوح‌‌(ع) منتقل کرد و سپس در آتش به صلب ابراهيم فرستاد. سپس دائما نور ما را به صلب‌هاي با کرامت منتقل کرد تا اين که ما را در بافضيلت‌ترين اصل و تبار و گرامي‌ترين نهال‌ها در بين پدران و مادران قرار داد که هيچ کدام از آن‌ها را هيچ نوع پستي هرگز فرا نگرفته بود. آگاه باشيد که ما فرزندان عبدالمطلب سروران اهل بهشتيم. من و علي و جعفر و حمزه و حسن و حسين و فاطمه و مهدي‌‌(عج) ‌‌(بحار‌الانوار 22/ 139)

با اين ترتيب امام مهدي و همه امامان از تبار و نسل پاک‌ترين انسان‌ها و از نور، نورالانوار هستي رسول اعظم است که هيچ پليدي و ناپاکي در طول تاريخ اثري نداشته است آن‌ها معصوم هستند.

5- و سپس در فرازي ديگر از دعا در مورد حضرت‌‌(عج) زمزمه مي‌کنيم ‌‌(سَيفُ اللهِ الّذي لا يَنبو) ‌‌(او شمشير خداست که کند‌شدني نيست)

تعبير شمشير خدا بودن حضرت، براساس آنچه از روايات مربوط به ظهور و قيام حضرت بر مي‌آيد آن است که قيام و انقلاب مهدي در کنار تحوّلات و آمادگي‌هايي که در جهان رخ مي‌دهد قيام مسلّحانه خواهد بود.

عبارات سَيفُ الشّاهر‌‌(شمشير آشکار) و ‌‌(السّلامُ عَلي صاحِبِ الصَّمصام و فَلاق الهام) ‌‌(سلام بر شمشير قاطع و برنده و شکافنده‌ي سرها) ‌‌(بحارالانوار 99/101)

و در روايات مختلف نشانگر اين خصوصيت قيام است:

از امام باقر نقل شده که فرمودند: مهدي‌‌(ع) از اين جهت با جدّش شباهت دارد که با شمشير قيام مي‌کند و دشمنان پيامبر و طاغوت و ستمگران و گمراه شدگان را به قتل مي‌رساند. ‌‌(بحارالانوار 52/218)

و از همان حضرت روايت شده که: امام قائم قيامت مي‌کند قيام او بر اعراب سنگين است و شان او جز شمشير نيست. ‌‌(غيبت نعماني 233)

و پيامبر اکرم‌‌(ص) خطاب به علي‌‌(ع) فرمودند: اي علي! قائم ما زماني که قيام مي‌کند سيصد و سيزده نفر با او به تعداد مردان بدر جمع خواهند شد و زماني که وقت ظهورش فرا رسد، شمشيري در غلاف دارد که آن شمشير حضرت را ندا مي‌کند: برخيز‌ اي ولي خدا و دشمنان خدا را نابود کن. ‌‌(بحارالانوار 52/202)

و امام صادق‌‌(ع) در تشريح شرايط قيام حضرت مهدي‌‌(عج) به يارانش فرمودند: چرا در مورد قيام حضرت مهدي عجله مي‌کنيد به خدا قسم لباس او جز لباس خشن و غذاي او جز نان خشک نيست و او قيام نمي‌کند جز تحت قيام با شمشير و کشته شدن زير سايه‌ي شمشير. ‌‌(بحارالانوار 52/254)

آري او شمشير خداست که ريشه ستم و ظلمي را که در تاريخ بشريت بر انسان‌هاي مظلوم رفته است، ريشه‌کن کند و آن‌ها را که جز زبان زور و قدرت نمي‌فهمند از صحنه‌ي روزگار براندازد و عدالت واقعي را در کره‌ي خاکي برقرار سازد.

ادامه دارد...

اسماعيل حاجيان