تاریخ 1397/10/03 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره 4936 برو جستجو جستجوی پیشرفته  



 کاهش بلاياي طبيعي، مستلزم فرهنگ سازي 
نويسنده : روح اله ساعدي

زلزله كه خانه‌شان را ويران كرد، ساكن چادرها و كانكس‌هايي شدند كه هر باد تندي، لرزه بر تنشان مي‌انداخت، با هر باراني آب وارد خانه و زندگي‌شان مي‌شد و همه چيزشان را آب مي‌برد. “

بيش از يک سال از زلزله کرمانشاه و 15 سال از زلزله بم و حدود 30 سال از زلزله رودبار و منجيل مي‌گذرد. اما گويا زلزله‌ قصد ندارد، ريشترهاي خود را در سرزمين ايران نلرزاند. همچنان وقوع زلزله با مشکلات بسياري ازجمله ويراني، آواردگي، مرگ و مير، مصدوميت، سرماي طاقت‌فرسا، بيماري‌هاي واگيردار، مشکلات عفوني، مشکلات زنان باردار و سوختگي ناشي از آتش‌گرفتن چادر و كانکس همراه است و خطر وقوع زلزله همچنان بسياري از شهرها و نقاط کشور از جمله پايتخت و استان سمنان به عنوان استان معين تهران در شرايط اضطراري را فرا گرفته است. سال‌هاست که زنگ ايمني در برابر زلزله و بلاياي طبيعي در مدارس استان به صدا درمي‌آيد و مانورهاي مختلفي نيز در اين راستا در حال برگزاري است و باز اين هفته به 5 دي ماه روز ملي ايمني در برابر زلزله و کاهش اثرات بلاياي طبيعي سالروز وقوع زمين لرزه وحشتناک و تاريخي بم رسيديم.

واقعيت اينکه ايران از نظر لرزه‌خيزي در منطقه فعال جهان قرار دارد و به گواهي اطلاعات مسـتند علمـي و مشـاهدات قـرن بيستم از خطرپذيرترين مناطق جهان در اثر زمين لرزه‌هاي پرقدرت محسوب مي‌شـود. در سـال‌هاي اخيـر بـه طـور متوسط هر پنج سال يک زمين لرزه با صدمات جاني و مالي بسيار بالا در نقطـه‌اي از کشـور رخ داده اسـت و در حـال حاضر ايران در صدر کشورهايي است که وقوع زلزله در آن با تلفات جاني بالا همراه است. گرچـه جلـوگيري کامـل از خسارات ناشي از زلزله‌هاي شديد بسيار دشوار است ليکن با افزايش سطح اطلاعات در رابطـه بـا لـرزه‌خيزي کشـور، آموزش همگاني و ترويج فرهنگ ايمني، شناسايي و مطالعه دقيق وضعيت آسـيب‌پـذيري مسـتحدثات (سـاختمان‌هـا، تاسيسات زيربنايي و شريان‌هاي حياتي) و ايمن‌سازي و مقاوم‌سازي صحيح و اصولي آنها، مي‌تـوان تـا حـد مطلـوب تلفات و خسارات ناشي از زلزله‌هاي آتي را کاهش داد.

شايد به جرات بتوان از بيمه زلزله به عنوان يکي از مهم‌ترين ابزارهاي کشورهاي توسعه‌يافته براي جبران و کاهش خسارت‌هاي ناشي از زلزله ياد کرد. در چنين کشورهايي بيمه زلزله علاوه بر جبران خسارت‌هاي ناشي از زمين لرزه، وسيله‌اي است که از آن در جهت ترغيب و تشويق مهندسان و مالکان به ساخت‌ و‌ساز صحيح و ايمن استفاده مي‌شود. با اين وجود در کشور ايران اين بيمه هرگز با شرايط کنوني نخواهد توانست نقش موثري در کاهش و يا جبران خسارت‌هاي ناشي از اين پديده مخرب و مرگبار داشته باشد.

اما بيمه زلزله در کشورهاي لرزه‌خيز از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است چرا که اين کشورها توانسته‌اند با مطالعات گسترده ريسک و خطر، توسط متخصصان و مهندسان زلزله و سازه، قيمت‌هاي واقع‌گرايانه و حقيقي را براي نرخ‌هاي حق بيمه زلزله تعيين کرده و آن را در مسير صحيح هدايت کنند.

در چنين کشورهايي مالک هر ساختمان بر‌اساس اينکه ساختمان وي تا چه حد در مقابل زلزله آسيب‌پذير است، حق بيمه خود را پرداخت مي‌کند. با در پيش گرفتن چنين روشي مالکاني که سازه‌هاي خود را طبق مقررات و ضوابط آيين‌نامه‌اي احداث کرده‌اند، حق بيمه کمتري نسبت به مالکاني که سازه‌هاي خود را بدون توجه به مقررات و ضوابط احداث کرده‌اند، پرداخت خواهند کرد که اين ساز و کار واقعي استفاده صحيح از دستاوردهاي علم مهندسي زلزله چه در مرحله برآورد خسارت‌هاي وارده و چه در مرحله آسيب‌پذيري لرزه‌اي است. در چنين نظام بيمه‌اي، اينکه ساختمان خود را کجا و چگونه ساخته‌ايم، جايگاه واقعي خود را پيدا خواهد کرد که مهم‌ترين نتيجه آن تشويق مالکان به انتخاب دقيق‌تر ساختمان‌‌هاي ايمن و رعايت هرچه بيشتر مقررات و ضوابط تعيين شده از سوي مراجع ذي‌صلاح خواهد بود، چرا که همانگونه که ذکر کرديم افرادي که سازه‌هاي آنان هزينه مقاوم‌سازي بيشتري را بطلبد، بايد حق بيمه بيشتري را نيز پرداخت کنند.

اما متاسفانه در کشوري مانند ايران که در اثر وقوع زلزله خسارت‌هاي فراواني را متحمل شده است، بيمه‌اي به نام بيمه زلزله وجود خارجي نداشته و آنچه که امروز در کشور تحت عنوان بيمه زلزله به صورت زير‌مجموعه‌اي از بيمه آتش‌سوزي ارائه مي‌شود، تنها نامي از اين بيمه را يدک مي‌کشد. شايد بهتر بود قبل از آنکه بيمه زلزله را به عنوان زيرمجموعه‌اي از بيمه آتش‌سوزي قرار مي‌دادند به اين نکته توجه مي‌کردند که کدام‌يک از اين پديده‌ها خسارت‌هاي بيشتري را در سال‌هاي گذشته بر کشور وارد کرده است. در آن صورت شايد اين بيمه آتش‌سوزي بود که به عنوان زيرمجموعه بيمه زلزله قرار مي‌گرفت. اين برخورد ابتدايي چنان صورت مي‌گيرد که گويي زلزله امري بسيار دور از ذهن است و تاکنون خسارتي را به کشور ما وارد نکرده است. طرح بيمه اجباري زلزله نيز در حالي مطرح مي‌شود که بنيان علمي صنعت بيمه کشور در رابطه با بيمه زلزله بسيار سست بوده و اغلب شاهد اظهارنظرهاي اشتباه و غير‌واقعي در اين زمينه هستيم‌. متاسفانه ما هرگز به اين نکته توجه نکرده‌ايم که رسالت جبران‌کننده بودن بيمه زلزله، در اولويت دوم نسبت به تشويقي بودن آن براي استفاده از آن در مقررات ملي ساختمان‌سازي قرار دارد. شرکت‌هاي بيمه‌اي پس از اين زمين‌لرزه، بازارياب‌هاي خود را به مناطقي که کمتر آسيب‌ديده، اعزام کرده بودند، تا از ترس و هراس ايجاد شده ميان مردم استفاده کرده و بتوانند مشتريان بيشتري را جذب کنند. متاسفانه هم اکنون شاهديم که متوليان صنعت بيمه کشور بدون کوچکترين توجهي به هشدارهاي صادر شده از سوي متخصصان امر زلزله، اقدام به بيمه کردن سازه‌هايي مي‌کنند که محکوم به نابودي است و در اين ميان مالک خوشحال و مسرور از اينکه با قيمت اندکي سازه خود را بيمه کرده است از نوسازي و مقاوم‌سازي ساختمان خود به راحتي خودداري کرده و حتي آن را امري عبث و بيهوده مي‌پندارد. کيفيت سازه در تمامي کشورهاي لرزه‌خيز جهان يکي از مهم‌ترين فاکتورها در تعيين نرخ بيمه زلزله است. حال آن‌که در ايران کيفيت ساختمان و اينکه با چه مصالحي و در کجا ساخته شده است، تاثير مثبتي در تعيين ميزان حق بيمه پرداختي ندارد.

شناخت نداشتن شرکت‌هاي بيمه از ميزان مقاومت ساختمان‌هايي که بيمه مي‌کنند در کنار توان کم مالي اين شرکت‌ها باعث ضعف صنعت بيمه کشور براي پوشش ساختمان‌ها شده است.

چون شرکت‌هاي بيمه در کشور هوشمندانه عمل نمي‌کنند و از ميزان دوام و استحکام ساختمان‌هايي که بيمه خواهند شد به صورت کارشناسي شده آگاهي ندارند، لذا اقدام به بيمه کردن ساختمان‌هايي مي‌کنند که پس از بروز حوادث همچون زلزله با ويراني روبه‌رو شده و هزينه‌هاي بالايي را بر شرکت‌هاي بيمه تحميل مي‌کند که قادر به پرداخت آنها نيستند. شکي نيست که شرکت‌هاي بيمه بايد همانند ساير دستگاه‌هاي نظارت‌کننده بر کيفيت ساختمان، عاملي براي افزايش کيفيت ساخت‌و‌سازها باشند و صنعت بيمه ساختمان را از حالتي رقابتي به سمت‌و‌سويي هدايت کنند که نقشي کنترل‌کننده را نيز بر عهده گيردبيمه ساختمان‌ها بايد از حالت رقابتي خود خارج شده و به صورت کنترلي درآيد، به اين معني که شرکت‌هاي بيمه نبايد فقط براي در اختيار گرفتن بازار بيمه ساختمان اقدام به بيمه ساختمان‌ها کنند و اين بازار نيز نبايد با ايجاد رقابت ناسالم به عاملي در جهت کاهش ريسک و خطرپذيري تبديل شود. براي پوشش بيمه ساختمان در سطح کشور بايد شرايطي از قبيل اجباري شدن بيمه زلزله در کشور به همراه همخواني حق بيمه پرداختي با کيفيت ساختمان‌ها، فراهم شود تا بتوان با استفاده از اين ساز‌و‌کارها ساختمان‌هاي مقاوم در برابر زلزله را ايجاد کنند.

همگي به خوبي مي‌دانيم که نظام ساخت‌و‌ساز امروز کشور نيازمند استفاده از توانايي شرکت‌هاي بيمه است تا بتواند از اين طريق، کيفيت ساخت‌و‌ساز خود را تضمين کند.

فرهنگ‌سازي را فراموش نکنيم

ختم کلام اينکه، کشوري چون ايران و استان ما سمنان که داراي چند گسل متفاوت است و همواره در معرض بلاياي طبيعي بوده، نيازمند تشکيلات گسترده‌اي براي کنترل و کاهش خسارت‌هاي ناشي از بلاياي طبيعي است. در اين زمينه نيازمند نوعي فرهنگ‌سازي هستيم.

هم ستاد حوادث غيرمترقبه و هم شرکت‌هاي بيمه و در راس آن سازمان مديريت بحران استانداري و دستگاه‌هاي خدمات‌رسان و عضو ستاد مديريت بحران همچون شرکت آب و فاضلاب، برق، پخش فرآورده‌هاي نفتي، فناوري و ارتباطات و... به عنوان دستگاه‌هايي که داراي زيرساخت‌هاي قوي خدمات‌رساني هستند و نيز دستگاه‌هاي امدادي همچون هلال احمر، اورژانس و‌‌... بايد اين اطمينان را به مردم بدهند که در جهت کاهش خسارت‌هاي ناشي از زلزله و بلاياي طبيعي اقدامات موثري را انجام داده اند و اين تحرکات و اقدامات همچنان در زمان پيشگيري و حتي در هنگام وقوع زلزله و بعد از آن به مرحله آمادگي و اجرا خواهد بود.

اي کاش در طي اين همه سال زماني را هم براي پيدا کردن راه حل‌ها و آموزش‌هاي لازم اختصاص داده بوديم! بنابراين شايد اکنون، با رسيدن سالگرد زلزله دلخراش بم، وقت آن رسيده که مطالعات، دريافت‌ها و اطلاعات جمع‌آوري شده را به يک نتيجه‌گيري و جمع‌بندي کلي‌رسانده و بيشتر به راه حل‌ها بينديشيم.

با وقوع زلزله‌هاي جديد در تهران و ديگر نقاط کشور، خطراتي که از قبل براي چنين رخدادي پيش‌بيني شده، بايد بدانيم چگونه ساختمان‌هاي خود را مقاوم‌سازي و يا بهسازي کنيم. امسال هم روز ملي ايمني در برابر زلزله و کاهش اثرات بلاياي طبيعي با شعارآگاهي عمومي، مقاوم‌سازي برابر با ايمني در مقابل بلاياي طبيعي هم مي‌گذرد اما باز هم نيازمند فرهنگ‌سازي گسترده‌تري در اين راستا هستيم.