تاریخ 1396/10/11 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره 4664 برو جستجو جستجوی پیشرفته  



 وقتي هنر و صنايع دستي در پياده‌روهاي شاهرود جان مي‌گيرد 

تمدن چند هزار ساله ايران، ميراث ماندگار بسياري را براي ما به يادگار گذاشته که مجموعه اين ميراث، هويت تاريخي و ملي ما را تشکيل مي‌دهد، که هر يک از آنها به نحوي، گذشته درخشان و تمدن باستاني اين مرز و بوم را نشان مي‌دهد.

در اين ميان صنايع دستي يکي از اين هنرها است که در شاخه‌هاي متنوعي نشان دهنده و بازگو کننده‌ي هويت، فرهنگ و هنر ايرانيان است.

به گزارش خبرنگار روزنامه پيام استان، در کشور ما صنايع دستي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است که در اين ميان، شهرستان شاهرود نيزدر هنر زبانزد و شناخته شده است به طوري که با سفر به هر نقطه از آن حتي در روستاهاي دورافتاده نيز با صنايع دستي خاص آن منطقه روبه‌رو مي‌شويم.

حال آن‌که اين صنايع دستي، ثمره تلاش زنان و مرداني است که سينه به سينه اين هنر ارزشمند را به نسل‌هاي بعد از خود آموزش داده‌اند.

در تمام جوامع صنايع دستي جداي از کاربردي که در زندگي مردم دارند، به عنوان بخشي از ملزومات زندگي روزمره نيز مطرح هستند که در اين بين مي‌توان آن را به عنوان يک فعاليت سرگرم‌‌کننده و خلاقيت سازنده هم معرفي کرد.

در پياده‌رو ميدان جمهوري يا همان فلکه، ميدان اصلي و قديمي شهرشاهرود در راسته خيابان اصلي قدم مي‌زنم، دو پيرمردکنار پياده‌رو که بر روي چهارپايه چوبي کوچکي نشسته اند، توجهم را به خود جلب مي‌کنند، در حالي که اطرافشان را کلاه‌هاي بافته شده که روي زمين چيده‌اند دربرگرفته و همچنان سرگرم بافت کلاهي پشمين هستند، احساس مي‌کنم با حضور آنها هنر در اين پياده‌رو جان گرفته است.

آن‌ها از سال‌ها قبل کار بافت کلاه را انجام مي‌دهند و از اين راه چرخ زندگي‌شان را چرخانده و با دست‌بافته‌هاي خود همشهري‌هايشان را نيز از سرماي زمستان محافظت مي‌کنند.

در ابتدا به سراغ آقاي غلامحسن اميني رفتم اين پيرمرد 70 ساله با خوشرويي در پاسخ به سوال من در مورد بافت اين کلاه‌ها گفت: کلاه پشمي که در اصطلاح محلي "کم"ناميده مي‌شود يکي از صنايع دستي خراسان شمالي است والبته اين هنر در برخي از روستاهاي شهرستان شاهرود نيز مانند مجن، طرود و...خودنمايي مي‌کند.

وي با بيان اين که کلاه پشمي به عنوان پوشش سر براي مردان و زنان به کار مي‌رفته است و از پشم، کرک بز و کرک شتر به صورت ميل‌باف تهيه مي‌شود، اظهار داشت: اين هنر را از پدران خود ياد گرفته‌ام و حدود 40 سال است که اين کار را انجام مي‌دهم در تابستان براي تهيه پوست گوسفند به کرمان ميروم و پس از خريد کرک آن را از پوست جدا مي‌کنيم، بعد ازريسيدن، نخ براي بافت کلاه، شال و دستکش آماده مي‌شود.

اين پيرمرد شاهرودي گفت: تهيه اين کلاه‌ها روش خاص خودش را دارد که تهيه آن با کرک دشوارتراست چراکه کرک‌هاي بزهاي مناطق سردسير که توام با مو مي‌رويند جمع‌آوري و موها از کرک‌ها جدا و نخ از کرک ريسيده مي‌شود و اين کلاه‌ها با استفاده از شانه‌هاي مخصوصي پرز داده مي‌شوند و با آب فر مي‌خورند.

او افزود:هر روز از ساعت 8:30 صبح تا 12 ظهر به مدت 5 ماه با شروع فصل پاييز براي بافت و فروش کلاه و ديگر محصولات پشمي به کنار اين پياده‌رو نزديک فلکه مرکزي شاهرود مي‌آيم و هر دو روز مي‌توانم يک کلاه ببافم که کيفيت کلاه‌ها متفاوت است و بستگي به نوع کرکش دارد.

اميني خاطرنشان کرد: هر چند بافت اين کلاه‌ها زحمت زيادي دارد اما من به اين کار علاقه بسياري دارم و اغلب مشتريان ما از قشر روستايي و عشاير هستند و قيمت اين کلاه‌ها نيز از 80 هزار تومان تا 400 هزار تومان است که بستگي به جنس و کيفيت آن دارد.

حسين محمدي يکي ديگر از همشهريان ما است که در کنار اين پياده‌رو مشغول بافت اين کلاه‌ها بود و در پاسخ به سوال من اينگونه مي‌گويد: اهل روستاي ميقان و بازنشسته دانشگاه علوم پزشکي شاهرود هستم. از 15 سالگي کلاه‌بافي را انجام مي‌دهم و از پدر خود يادگرفته‌ام.

وي افزود: در تابستان براي تهيه پوست به کرمان مي‌رويم و کرک آن را جدا کرده و خانم‌ها آن را در خانه مي‌ريسند و آماده مي‌کنند و با شروع فصل پاييز بافت محصولاتي مانند کلاه، شال، دستکش و... را در کنار پياده‌رو اين خيابان شروع مي‌کنيم.

اين پيرمرد شاهروي گفت: اين کلاه شامل دو نوع "دوربسته" و "گوشي" در زمستان به عنوان پوشش سر استفاده مي‌شود که کلاه دوربسته شبيه به مخروطي است که در قسمت راست قوس دارد و در قسمت پايين به صورت دو لبه برمي‌گردد و بيشتر در مناطق سردسير طرود، خارطوران، مجن و ابر مورد استفاده قرار مي‌گيرد و همچنين کلاه گوشي که در قسمت پيشاني بصورت خطي بافته مي‌شود که پشت گردن و روي دو گوش را مي‌پوشاند و در قسمت پيشاني و دو چشم باز است.

محمدي با بيان اين که اين کلاه‌ها بسيار گرم و زيبا هستند و بهترين نوع شان حدود 400 هزار تومان قيمت دارند افزود: بافنده اين نوع کلاه هم زنان و هم مردان هستند که اين کار مي‌تواند کمکي براي تامين مخارج زندگي‌شان ‌باشد.

او بيان کرد: کلاه‌بافي هنر من است که به اتفاق دوستانم روزانه ساعت‌ها به بافت آنها مشغوليم چرا که هنوز هم اين کلاه‌ها خريدار دارد و در زمستان اين سرپوش را بر سر برخي از افراد مي‌بينم.

اين پيرمرد 75 ساله گفت: من هر دوروز يک کلاه مي‌بافم و گاهي هم در خانه از طريق اقوام و همسايه‌ها براي بافت کلاه سفارش مي‌گيرم که خدارو شکر کمک خرج خوبي براي امرار معاش ما بوده است.

محمدي با اشاره به اين که به دليل کيفيت بسياربالاي اين کلاه‌ها مردم استقبال خوبي براي خريد آن مي‌کنند، افزود: آب باران و سرما در اين کلاه‌ها نفوذ نمي‌کند و بسيار گرم است و سرپوشي مناسب براي زمستان است و اغلب مشتريان ما از عشاير و روستاييان هستند.

در ادامه به سراغ رييس اداره ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي شاهرود مي‌رويم که در پاسخ به سوال ما مي‌گويد: تنوع اقليمي و قومي شهرستان شاهرود موجب شده که که شاهد تنوع بسيار خاصي در زمينه صنايع دستي اين شهرستان باشيم در حالي که نزديک به 1600 نفر صنعت گردر بيش از 40 رشته در اين شهرستان فعاليت دارند.

حميدرضا حسني اظهار داشت: سفال و سراميک، قلم‌زني، منبت، معرق، گليم بافي، پارچه بافي، نمدمالي و... از صنايع دستي اين شهرستان است که يکي از زيباترين آنها بافت کلاه، دستکش و شال پشمي است که از کرک و پشم گوسفند،ميش در نقاط کوهستاني و سرد مانند مجن، ابرسج، کلاته خيج و ابر تهيه مي‌شود که در فصل سرما از اين تن پوش‌ها و سر پوش‌هاي گرم استفاده مي‌کنند.

وي تصريح کرد: از گذشته‌هاي دور تا به امروز در مجن بافت اين کلاه‌ها را با 5 ميل داريم که توسط مردها و زن‌ها بافته مي‌شود که البته بيشتر مردها در نقاط کويري مانند طرود، سطوه، منطقه خارطوران و به ويژه رضا آباد در روزهايي که اوقات فراغت بيشتري دارند از پشم شتر که گرمايش بيشتري دارد براي بافت اين نوع کلاه استفاده مي‌کنند چرا که اکثر مردم آنجا به شغل سارباني مشغول هستند و يا با موتور به انجام کارهاي خود مي‌پردازند و به دليل حرکت رمل‌ها و وزش بادهاي سرد اقدام به بافت اين سرپوش‌ها مي‌شود تا صورت و بدنشان از سرما در امان بمانند.

رييس اداره ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي شاهرود گفت: اين هنر يکي از صنايع فاخر ما است که در اين خصوص چند صنعتگر را تحت پوشش ما هستند و در زمينه خريد محصولاتشان نيز با استقبال خوبي از طرف مردم مواجه شده است و اغلب با گرفتن سفارش اين کار انجام مي‌دهند و با قيمت خوبي محصولاتشان به فروش مي‌رود.

حسني خاطرنشان کرد: اميدواريم نسل جوان ما هم اين کار راکه از جمله صنايع دستي فاخر و ثبت شده شهرستان است ادامه دهند همانطور که هنوز ما مردمي را نقاط کويري و کوهستان داريم که از اين راه امرار معاش کرده و زندگي خود را مي‌گذرانند.

وي افزود: حمايت از اين هنرمندان از طريق معرفي در جهت دريافت تسهيلات با کارمزد مناسب و اعزام آنها به نمايشگاه‌هاي صنايع دستي در تمام طول سال در استان‌هاي مختلف که غالبا با تبليغات مناسب، غرفه رايگان، اسکان، بازاريابي و بيمه صورت مي‌گيرد تا فقط دغدغه توليد را داشته باشند.

رييس اداره ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي شاهرود اظهار کرد: اگر کسي بخواهد مي‌تواند در زمان يک تا دو ساعت اين کار را آموزش ببيند و اين هنر يکي از هنرهاي ماندگار است که غالبا افراد در ميانسالي اين کار را انجام مي‌دهند تا در سنين بازنشستگي با اين کار هم اوقات فراقت خود را پر کنند و هم کمک خرجي براي امرار معاش آنها باشد.

درپايان اين گزارش اگر بخواهيم تعريف جامعي از صنايع دستي داشته باشيم بايد بگوييم که صنايع‌دستي، مجموعه‌اي از هنرها و صنايع مختلف را که دربرمي‌گيرد که مواد خام آنها به طور عمده با استفاده از مواد اوليه‌ بومي، به کمک دست ويا ابزار دستي ساخته مي‌شود است که در هر‌يک از محصولات اين صنايع، ذوق هنري و خلاقيت فکري سازنده، به نحوي خودنمايي مي‌کند و به نوعي عشق و دسترنج عامل اصلي وجه تمايز ميان اين محصولات ‌با آنچه به واسطه ماشين‌آلات کارخانه‌اي توليد مي‌شود، است.

بدون‌ترديد يکي از دلايل مهم در حمايت از جنبه‌هاي مثبت صنايع‌دستي، مي‌توان به اثرات آن در مبارزه با انواع بيکاري و ايجاد اشتغال که يکي از مهمترين مسائل کشورمان است اشاره کرد چرا که صنايع‌دستي با قابليت‌ها و خصوصيات ويژه خود، مي‌تواند نقش مهمي در حل معضل بيکاري و ايجاد اشتغال براي جوانان به ويژه در روستاها ايفا کند.

گزارش: معصومه بابکي

عکس: محمدعلي عباس‌نژاد