تاریخ 1396/07/23 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره 4603 برو جستجو جستجوی پیشرفته  



  مسئوليت‌پذيري و راه‌هاي افزايش آن در بين جوانان  

مسئوليت به معناي ضمانت و تعهد است. مسئوليت چيزي با کسي بودن، يعني به گردن او، در عهده او، در ضمان و پايبندي او بودن است.بنابر اين هر گاه انسان متعهد به انجام کاري مي‌شود در حقيقت مسئوليت انجام آن کار را پذيرفته است.

هر فردي از منظرهاي مختلف تکاليفي بر دوش خود دارد و يا به تعبير ديگر مسئوليتي بر عهده او است. از آن‌جا که انسان در ارتباط با سطوح مختلف از جمله ارتباط با خالق خويش، ارتباطات اجتماعي و ارتباط محيط زيستي است، نوع مسئوليتش نيز متفاوت است. براي روشن شدن ابعاد کامل بحث سطوح مختلف مسئوليت پذيري انسان را بيان مي‌کنيم.

مسئوليت انسان در برابر خالق:

انسان موجودي است که خداوند متعال از ميان موجودات ديگر او را برگزيد و به وي امانتي داد که ديگر موجودات فاقد آن بودند. خداوند متعال براي به کمال رساندن انسان يک سري تکاليف و وظايفي را نيز توسط پيامبران ابلاغ نمود. از جمله اين تکاليف ستايش و عبادت او است. مهم‌ترين وظيفه بشر عبادت خداوند متعال است.

پس اوّلين و مهم‌ترين مسئوليت بشر در برابر خداوند متعال است و روز محشر از انجام تکاليف او سؤال خواهد کرد. بنابر اين اگر انسان در مقابل اين نعمت ارزش‌مند که خداوند براي هدايتش به او ارزاني داشته، احساس مسئوليّت نکند پر واضح است حياتي پوچ و بي‌هدف خواهد داشت و هرگز به مقام والاي انسانيّت نائل نمي‌شود و اين‌جا است که ضرورت مسئوليّت پذيري در برابر خداوند متعال مشخّص مي‌شود.

مسئوليت انسان در برابر خويش:

همه موجودات جهان به سوي کمالي که برايشان در نظر گرفته شده است، در حرکتند و همه شرايط و امکانات لازم براي رسيدن به کمال، از سوي خالق دانا برايشان پيش بيني شده و در اختيارشان قرار گرفته است. اما همه آنها جز انسان، نه علم به هدف دارند و نه راه را خود انتخاب کرده اند، بلکه اين خداوند حکيم است که جهان هستي را اين گونه تنظيم کرده است که هر موجودي به سوي غايت نهايي خود رهسپار باشد و چاره‌اي جز اين ندارد.

هر موجودي مسير کمال و تکامل خاص خودش را مي‌پيمايد و انسان در اين باره آزاد و مختار است.

خداوند براي انسان، کمال قرب و منزلت را قائل شده؛ زيرا از او خواسته است که مانند موجودي رها و بي‌تکليف، در پي کارهاي بيهوده نباشد. در خود احساس مسئوليت را پرورش دهد و همواره خود را مسئول بداند. در نتيجه، هرگز خود را به بهايي کمتر از لقاي پروردگار و يا بهشت ابدي نفروشد که در غير اين صورت، به يقين از زيان کاران خواهد بود

مسئوليت در برابر خانواده:

هر فردي نسبت به پدر و مادري که او را متولد کرده و رشد داده‌اند مسئول است. او بايد به آنها احترام گذارد و نسبت به کسب رضايت ايشان بکوشد. اگر چنين فردي ازدواج کرد نسبت به همسر و فرزندان به لحاظ تأمين معاش و يا تکاليف ديگر مسئول است. اگر افراد نسبت به خانواده خويش بي‌‌مسئوليت باشند زماني نخواهد پاييد که نظام خانواده سست شده و نسل بشر به انقراض خواهد گراييد.

مسئوليت انسان در برابر جامعه:

انسان موجودي اجتماعي است. او به تنهايي توانايي برطرف کردن نيازهاي خود را ندارد. او هم در تأمين نيازهاي مادي، مانند: خوراک، پوشاک، مسکن و غيره نيازمند همکاري با ديگران است و هم در تأمين نيازهاي معنوي،مانند: دوستي و مهرورزي و مانند آنها به فردي احتياج دارد که او را دوست بدارد و او نيز آن را دوست داشته باشد. بنابراين، انسان ناگزير از حيات اجتماعي است و بسياري از موهبت‌هاي زندگي خويش را مديون جامعه مي‌داند و او همواره از ديگران خير و برکت دريافت مي‌دارد. در سايه تعامل با اجتماع از غم و نگراني آزاردهنده تنهايي رها مي‌شود، بر لبانش گل لبخند مي‌شکفد و بر علم و تجربه و آگاهي‌هاي او افزوده مي‌شود. و اين گونه است که دست لطف و مهر خداوند را احساس مي‌کند، چنان که رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله مي‌فرمايد: «دست خداوند به همراه جماعت است»

آثار سودمندي که به برکت ارتباط با جامعه و اجتماع نصيب انسان مي‌شود، بي‌شک سبب ايجاد حس مسئوليت آدمي در برابر آنان خواهد شد و در اين رهگذر، کمترين وظيفه او، بازداشتن خويش از آزار رساندن به ديگران است.

مسئوليت انسان در برابر محيط زيست:

منابع طبيعي، ثروتي است که طبيعت براي استفاده انسان‌ها فراهم ساخته است و عامل انساني، در پديد آمدن آن نقشي ندارد. ازبين بردن منابع طبيعي و آلوده ساختن محيط زيست، يکي از بزرگ‌ترين مشکلات عصر حاضر است که زندگي بشر را به خطر مي‌اندازد. به عقيده دانشمندان، بيشتر نابساماني‌هاي طبيعي، مانند: سيل‌ها، پيشروي آب درياها، کاهش سفره‌هاي زيرزميني و آسيب پذيري لايه اوزن، به علت نابودي و آلوده سازي محيط زيست است. از نگاه آموزه‌هاي ديني، محافظت از منابع طبيعي و محيط زيست، از مهم‌ترين مسائل اخلاقي ـ اقتصادي به شمارمي‌رود.

راهکارهاي افزايش مسئوليت پذيري

حس مسئوليت وقتي به وجود مي‌آيد که به افراد مسئوليت داده شود.

روان شناسان راهکارهايي را جهت افزايش مسئوليت پذيري ارائه کرده‌اند،که در ادامه به ذکر آنها مي‌پردازيم.

1- از اشتباه کردن نهراسيد: به خاطر داشته باشيد که احساس مسئوليت هنگامي در افراد بوجود مي‌آيد که به آنها مسئوليت داده شود. در عين حال فرد بايد در مورد اثربخشي پاسخ‌هايش، بازخورد دريافت کند و در مورد راه‌هاي گوناگوني که در ساير موقعيت‌ها مناسب هستند، اطلاعاتي داشته باشد. اگر از اشتباهات خويش درس بگيريد، عملکرد بهتري در آنچه انجام مي‌دهيد، به دست خواهيد آورد. اما چنانچه نتوانيد ياد بگيريدکه چرا کارتان اشتباه بوده است و يا به جاي آن مي‌توانستيدچه کار ديگري انجام دهيد، هرگز در کارتان پيشرفت نخواهيد کرد. بدين منظور هرگاه در کاري شکست خورديد،از خوتان اين سوالات را بپرسيد: چه رفتارهاي اشتباهي را مرتکب شده‌ام؟ چه درس‌ها يا آگاهي‌هايي از اشتباهاتم بدست آورده‌ام؟ سپس سعي کنيد با پاسخ دادن به اين سوالات بينش کامل و دقيقي نسبت به کار خود به دست آوريد تا در کوشش بعدي موفق شويد.

2- به خاطر داشته باشيد که مسئول بودن به معني پيروي کورکورانه از ديگران نيست.

توانايي اخذ تصميم‌هاي درست، عامل عمدة تکامل حس قدرت يا کنترل نمودن شرايط زندگي خويش است. نتايج پژوهش‌هاي متعدد حاکي از آن است که بين مسئوليت‌پذيري و تصميم‌گيري رابطه تنگاتنگي وجود دارد. شک نيست که مردد و بي‌تصميم بودن يک راه بي‌مسئوليت بودن است. با خود بينديشيد که در اتخاذ چه تصميماتي دچار ترديد مي‌شويد. پس پي بردن به اين موضوع,از گامهاي متوالي مهارت حل مسئله بهره گيريد.از آنجايي که در يکي از شماره‌ها ي پيشين اين مهارت را به تفصيل شرح داده ايم،به بيان مختصر آن بسنده مي‌کنيم.اين مراحل به اختصار عبارتند از:

الف. مشخص کردن مسئله که نياز به تصميم گيري دارد.

ب. جستجوي راه حل‌هاي مختلف

ج.ا رزيابي راه حل‌ها و انتخاب بهترين آنها

د. عملي کردن راه حل‌ها.

3- از برنامه‌ريزي غافل نشويد.

برنامه ريزي و تهية فهرستي از کارها،اهداف و وظايفتان به شما کمک مي‌کند تا به اندازة توانتان تلاش کنيد و انتظارات غير واقع بينانه‌اي از خودتان نداشته باشيد. بعلاوه مکتوب کردن اهدافتان سبب مي‌شود که آنها را جدي‌تر بگيريد و براي نيل به آنها بيشتر تلاش کنيد. به خاطر داشته باشيد که رسيدن به اهداف بزرگ تنها از طريق برداشتن گام‌هاي کوچک و متوالي ميسر است.هدفتان را به اهداف جزئي‌تر تقسيم کرده و پس از طي هر قدم به به عبور از مرحلة بعد بينديشيد.

4- تلاش کنيد که احساس قدرت را در خود افزايش دهيد

افراد براي برخورداري از عزت نفس زياد (يکي از ويژگي‌هاي مرتبط با مسئوليت پذيري)، به حس قدرت نياز دارند. داشتن احساس قدرت به معني آن است که فرد داراي منابع، فرصت و قابليت تأثيرگذاري بر شرايط زندگي خويش است. فرد بايد فرصت داشته باشد که انتخاب کند و تصميم بگيرد، کفايت خويش را اعمال نمايد و وظايفي را که با توانايي‌هاي وي مطابقت دارد، به انجام برساند. بدين منظور لازم است تلاش ‌کنيد که فرصت‌هايي را براي ابراز کفايت خود بوجود آوريد و به محض اين‌که سطح کفايتتان بالا رفت، به فرصت‌هايي جديدي به وجود آوريد تا بتوانيد آنچه را که آموخته ايد، تمرين کنيد.

براي افزايش حس قدرت در خود لازم است هنگام رويارويي با مسائل مختلف به سه عامل توجه کنيد تا ميزان مسئوليت‌پذيري خود را افزايش دهيد. اين عوامل عبارتند از:

الف* امکاناتي که در اختيار داريد.

ب– فرصت انجام کار مورد نظر.

ج– قابليت انجام آن کار.

5- ثبات قدم داشته باشد

در روند افزايش مسئوليت پذيري خود و يا تقويت آن در ديگران با ثبات بودن و متعهد بودن دو شرط مهم و اساسي است. هر قدر در انجام کار جدي‌تر باشيم و پايداري را در خود تقويت کنيم، احتمال دستيابي به اهدافمان بيشتر مي‌شود.سعي کنيد مسئوليتي را که پذيرفته ايد ولو هر قدر کوچک به طور منظم انجام دهيد.مثلا اگر مسئوليت بيرون گذاشتن زباله به شما محول شده،سعي کنيد هميشه خودتان اين کار را انجام دهيد. انجام دادن گاه به گاه يک عمل باعث ايجاد خستگي و بي‌حوصلگي و در نتيجه ترک آن مي‌شود.

6- براي برنامه ريزي به ديگران کمک کنيد

هر سال حداقل به يک نفر کمک کنيد تا اهداف و برنامه‌هايش را مشخص کنيد.او را تشويق کنيد تا فهرستي از اهداف بلند مدت خود تهيه کرده و گام‌هاي لازم براي رسيدن به اين اهداف را يادداشت نمايد. هرچند وقت يک بار از او بخواهيد که يادداشت‌هايش را به شما نشان دهد و بگويد که چقدر به اهداف خود نزديک شده است.به خاطر گام‌هايي که برداشته وي را تشويق کرده و او را دربارة اشتباهاتش راهنمايي کنيد.

7- سعي کنيد مطلبي کسل کننده اما مفيد را بياموزيد

اغلب مردم مي‌دانند که بالاخره بايد کار خاصي را انجام دهند، اما اين فرايند آنقدر به نظرشان خسته کننده مي‌آيد که تا جايي که مي‌توانند از انجام آن طفره مي‌روند و به فعاليت‌هاي ديگري که برايشان لذت بخش هستند مي‌پردازند. کار مفيدي که شما مي‌خواهيد انجام دهيد چيست؟ يادگيري لغات يک زبان بيگانه؟ ياآموختن شيوة حسابداري کامپيوتري؟ اطمينان حاصل کنيد که اين کار،کاري است که بايد در گذشته به انجام مي‌رسيده، اما تنها به دليل خسته کننده بودن تا به حال به تعويق افتاده است.پس از اين که موضوع مشخص شد، به کتابخانه برويد و کتابي در آن مورد به امانت بگيريد، سعي کنيد که کتاب را به طور کامل و با دقت بخوانيد.

8- تعريف دقيقي از مسئوليت پذيري داشته باشيد

مسئوليت پذيري يعني قابليت پذيرش،پاسخگويي و به عهده گرفتن کاري که از کسي درخواست مي‌شود و شخص حق دارد که آن را بپذيرد يا رد کند. وقتي فردي مي‌خواهد مسئوليت را بپذيرد، بايد براي او کاملا مشخص شود که موضوع درخواست چيست و در برابر به عهده گرفتن ان چه چيزي به دست مي‌آورد. در واقع مسئوليت انتخابي آگاهانه است، درست مثل قراردادي نانوشته که تمام اجزاي آن براي فرد مشخص است. هنگامي که فردي احساس مسئوليت کند، ديگر لزومي ندارد که ديگران به او بگويند که در هر موقعيتي چگونه عمل نمايد. افراد در نتيجة توجه به مقررات، ارزيابي تجربه‌هاي خويشتن و رسيدن به نتيجه‌گيري‌هاي واقع‌گرايانه آن تجربه‌ها، الگوي رفتاري مناسبي را اختيار مي‌کنند.


 گفتگوي کوتاه با خانم ملک زاده نويسنده ومجري صدا و سيما ي مرکز سمنان 

مرکز خانم ملک زاده بانويي فعال در زمينه رسانه فرزند استان اردبيل چند سالي است که در صدا و سيماي سمنان مشغول فعاليت مي‌باشد گفتگويي کوتاه با وي انجام داده‌ايم که در ادامه باهم مرور مي‌کنيم:

لطفا کمي ازبيوگرافي خودتان بفرماييد.

مهين ملک زاده هستم.متولد سال 1360در يکي از شهرهاي استان اردبيل و اهل خطه سرسبز گيلان.داراي مدرک تحصيلي مهندسي کشاورزي با گرايش گياهان دارويي.

ظاهرا در صدا و سيما مشغول به کار هستيد در اين رابطه کمي توضيح بفرماييد.

بله قريب به چهارده سال است که به صورت حق الزحمه با زمينه فعاليت‌هاي مختلف در صدا و سيماي مرکز سمنان مشغول به کار هستم.

چطور شد وارد صدا و سيما شديد؟ آيا از شرايط کاري خود راضي هستيد؟

سال 82 از طريق دوستي مطلع شدم که ظاهرا سازمان درصدد جذب گوينده و مجري است، بنابراين تست دادم و پس از قبول شدن وارد سازمان شدم.بيش از سه سال از ابتداي ورودم به سازمان را فقط به عنوان گوينده پخش سيما فعاليت داشتم و پس از آن بنا به دلايلي به واحد تأمين برنامه سيما رفتم و تا امروز مشغول به کار مي‌باشم.

جواب قسمت دوم سوال شما را هم با اين جمله نام آشنا بدهم که« اين روزها حال خيلي‌ها با کاري که دارند و شرايط نا مساعد کاري خوب نيست. اما به هر حال شاکر خداي متعال هستيم»

گفتيد در زمينه فعاليت‌هاي مختلف کار کرده‌ايد منظورتان چه بود؟

ببينيد در بسياري از ادارات و سازمان‌ها، نيروها يک کار و تخصص مشخص دارند و ممکن است تا زمان باز نشستگي همان کار را انجام دهند اما خوشبختانه در صدا و سيما، فرد مي‌تواند گاه چندين کار را انجام دهد که البته بايد زمينه هنري آن را هم داشته باشد.

آيا شما هم چنين شرايطي را داشته ايد يعني همان کارهاي متعدد؟

بله. در طول اين سال‌ها گاهي به عنوان نويسنده بعضي از برنامه‌ها گزارشگر، دستيار تهيه، تدوينگر، مجري و بازيگر فعاليت داشته‌ام.

ظاهرا دو کتاب هم از شما به چاپ رسيده در اين زمينه هم توضيح دهيد.

بله دو کتاب با عناوين «خيال سبز- زنانه‌هاي ناتمام» که خيال سبز در واقع منتخب چند دل‌نوشته کوتاه است از سال‌هاي خيلي قبل،که آن زمان من در انجمن شعراي جوان در استان گيلان عضو بودم. اما با تشويق و حمايت دوستي سال گذشته چاپ شد. کتاب زنانه‌هاي ناتمام، شامل 19 داستان کوتاه از نوستالژي‌هاي دهه شصت است که قصه‌ها در اغلب موارد تم زنانه دارند و امسال به چاپ رسيد.

آيا غير از کار در صدا و سيماي مرکز سمنان در جاي ديگري هم مشغول به کار هستيد؟

کاري که منبع درآمد باشد، خير.

با مطبوعات هم همکاري داريد؟

بله به لطف يک همکار و معرفي دوست عزيزي مدتي است با روزنامه پيام سمنان همکاري کوچکي دارم و هر از گاهي مطالبي مي‌نويسم.

از چه زماني باورتان شد که مي‌توانيد بنويسيد؟

در واقع من هنوز هم باور نکردم که مي‌توانم و بلد هستم که بنويسم و هنوز هم سعي مي‌کنم از اساتيد و دوستان اهل فن خودم در انجمن اهل قلم بياموزم.ولي بعضي از چيزها به قدري بي‌خبر و بدون برنامه‌ريزي در درون شما اتفاق مي‌افتد که دلتان مي‌خواهد باور کنيد که ازکودکي و يا حتي مادرزاد، مثلا يک نويسنده، يک بازيگر و يا هر کس ديگري بوده‌ايد. اما تا آنجا که که يادم هست هم نوشتن را دوست داشتم، هم خواندن را، و اولين باري که قصه‌اي را نوشتم ده سالم بود.

آيا کتاب جديدي براي نوشتن داريد؟

بله مدتي است به موضوعي براي نوشتن فکر مي‌کنم تا انشاالله قصه‌اش در ذهنم آنگونه که بايد شکل بگيرد. اما اين را هم بگويم که شرايط چاپ کتاب و عدم گرايش مردم و به خصوص نسل جوان باعث مي‌شود که نويسنده‌هاي جواني که مجبور به هزينه از جيب خود هستند گاهي در ميانه راه دلسرد بشوند.

نظر شما در مورد سبک زندگي جوانان چيست؟

اگر بخواهم به صراحت پاسخ بدهم بايد بگويم اين حد از وابستگي به خانواده در ساده‌ترين امور،مسؤليت پذير نبودن و به قول استاد گرانقدري اين حد از پخته‌خواري و راحت طلبي، سبک زندگي فعلي بسياري از جوانان شده است که ابدا مورد پذيرش من نيست.

به نظر شما عمده مشکل جوانان امروزي چيست؟

در اين رابطه مدتي قبل بنده مطلبي را در روزنامه شما نوشتم. متاسفانه بيکاري دارد به بيماري عصر ما بدل مي‌شود. مقوله‌اي که زنگ خطر پيا‌م‌هاي آن سال‌هاست به صدا درآمده است تا به همه مسؤلين بگويد بيکاري دارد جوانمان را بيمار مي‌کند به هوش باشيد.

پيشنهاد شما به جوانان؟

نگذاريد تلخي‌ها و کمبودها و کاستي‌ها شما را از رسيدن به آنچه که حالتان را خوب مي‌کند باز دارد. ما يک بار زندگي مي‌کنيم.

چطور مي‌شود جوان برتر يا فرهيخته شناخته شد؟

به نظرم براي بعضي از چيزها هر چقدر هم که سرمايه گذاري کنيم نمي‌شود آني که مي‌خواهيم.بنابراين هر چه که بتواند خوبي‌ها و امتيازات شما را از خوبي‌ها و امتيازهاي ديگران متمايز کند در واقع شما را برتر از همه نموده است.

صحبت شما با جواناني مثل خوتان؟

شهيد محسن حججي در وصيتي که به فرزند خودشان داشتند اينطور گفتند:« طوري زندگي کن که خدا عاشقت بشه» از همين توصيه زيبا استفاده مي‌کنم و به دوستان جوانم عرض مي‌کنم که:«بي بازگشت‌ترين روزها را سپري مي‌کنيم پس خوب و سالم زندگي کنيم، طوري که خدا عاشقمون بشه.»

صحبت پاياني؟

قدر آدم‌هاي تکرار نشدني زندگي‌مان را بدانيم،همواره به لطف و توجه خدا اميدوار باشيم، هميشه به آرزوهايمان فکر کنيم،دوستان خوب انتخاب کنيم، ورزش کنيم و کتاب بخوانيم.

از شما هم بسيار سپاسگزارم و از عزيزان جواني که لايق اين مصاحبه بودند به خاطر جسارتم عذرخواهي مي‌کنم و در پايان: «طالع اگر مدد دهد دامنش آورم به کف...»

معلميان