تاریخ 1390/11/26 - سایت های دیگر ارتباط با ما درخواست اشتراکآرشیوشناسنامهصفحه اصلی
نسخه شماره 3018 برو جستجو جستجوی پیشرفته  



 چگونه به کودکم نظم را بياموزم؟ 

آيا مي دانيد چگونه کودکي منظم تربيت کنيد؟ بچه اي که براي يک مهماني ساده تمام خانواده را براي پيدا کردن وسايلش بسيج نکند؟ قبل از آنکه کودکت به بدي ها خو بگيرد او را به خوبي ها عادت بده! يکي از اين خوبي ها نظم است...  
قسمت پيش در مقاله اي با عنوان روياي داشتن کودک منظم، از تعريف "نظم" گفتيم و لزوم آن. همچنين فوايد منظم بودن و نيز نتايج و آسيب هاي بي نظمي در کنار علل آن مطرح شدند. در اين مقاله مي خواهيم به نحوه و راه هاي ايجاد نظم در کودکان بپردازيم...
*********************************************************************************************************************
از کي شروع کنيم؟
- بهترين زمان از همان بدو تولد است. در تعاليم اسلامي داريم که قبل از آن که کودکت به بدي ها خو بگيرد او را به نرمي به خوبي ها عادت بده. اين نظم را در تغذيه کودک، در تعويض او و... بايد رعايت کرد. کمي که بزرگتر شد، از طريق کنترل ادرار و دفع او، زمينه را براي نظم در کارهايش فراهم کنيد. حدودا سنين 18 ماهگي.  
-  در مراحل بعدي، برنامه اي براي نظم او در خواب و خوراک، در شست وشو و استحمام، در بازي ها و معاشرت ها و...
  از 2 سالگي
-  مثلا : کودک از 2 سالگي به بعد مي تواند به شما در چيدن سفره کمک کند. از همين فرصت استفاده کنيد. از او بخواهيد هر چيز را در سفره در جاي خود قرار دهد و براي اين کار او را تشويق کنيد. درواقع کاري کنيد که او از نظم داشتن لذت ببرد و خود را محتاج نظم ببيند.

نکته مهم
- از کودکتان به تناسب سن، جنس، ظرفيت رواني و شرايط محيطي زندگي تان، توقع داشته باشيد. ما از کودک 4 ساله توقع نظم فرد بزرگسال را نداريم. به عبارت ديگر، نظم را از کودکتان بخواهيد ولي با او مثل يک سرباز يا يک روبات رفتار نکنيد!!
- اصولا اندکي ريخت و پاش، بي نظمي و آشفتگي جز» شرايط رشد است و شما بايد اين را بپذيريد. اين که توقع کنيد کودک فقط و فقط به نظم بينديشد و بسيار مبادي آداب باشد فکري خطا و ضربه به رشد اوست.

چگونه به کودکم نظم را بياموزم؟
آموزش ها:  قدم اول اين است که به صورت مستقيم و غيرمستقيم و به تناسب سن او به آموزش نظم بپردازيم يعني اول بايد بداند نظم يعني چه؟
تذکرات و القائات:
  اين مسئله نقشي اساسي و فوق العاده در ايجاد نظم در کودک دارد. از نظم تعريف کنيد و او را تشويق به رعايت آن نماييد. تکرار مسائل (البته به شيوه اي آرام و مهربان، بدون خشونت، بدون کنايه و تحقير) موجب جهت دادن تدريجي طفل به اتخاذ شيوه اي منظم است.
گاهي مسئوليتي را به او بسپاريد و بخواهيد که آن را به انجام برساند. مثلا: مسئوليت نظم وسايل و اشيا» اتاق يا تنظيم سفره و وسايل آن را به او بدهيد. از حدود سنين 6 مي توان از کودک خواست که اشيا» و اثاثيه اتاق خود را منظم کند، وسايل و ابزار خود را تميز کند

تهيه مقررات:
براي او مقرراتي تعيين کنيد و از او بخواهيد آن را رعايت کند. مثلا: معلوم باشد که ماشين هاي اسباب بازي اش را در کدام سبد بگذارد، عروسک هايش را در کدام طبقه کمد؟ کتاب هايش را در کجا و...  
و به نظارت غيرمستقيم و مستقيم او بپردازيد. به گونه اي که اين نظارت، براي او خسته کننده نباشد و آن را منطقي و مفيد بداند.
جنبه الگويي :
کودک بخش اعظم آموخته هايش را از راه ديدن الگوها فرامي گيرد و اولين الگوها پدر و مادر و اعضاي خانواده و بعد دوستان اند. گاهي در حضور کودک، اشيا» را در جاي خود قرار دهيد يا با هم در ساعتي منظم و معلوم به رختخواب برويد.
تنظيم برنامه :
وقتي که کودکتان به اهميت نظم پي برد و آن را منطقي و شيرين دانست، با هم برنامه اي تهيه کنيد که در آن ساعات مطالعه، خواب، بازي و... معلوم باشد. اين برنامه بايد به گونه اي باشد که کودک در سايه ي عمل به آن، به نتايج لذت بخشي برسد، نبايد احساس خستگي کند و نيز نبايد احساس کند برنامه اي خشک و غيرجذاب است. مثلا: قرار بگذاريد او ساعت 10 بخوابد ولي اگر چند دقيقه تاخير شد، حکم اعدامش را صادر نکنيد!!
اين کار از سنين قبل از 7 امکانپذير است.
نشان دادن آثار :
براي اين که نظم در او نهادينه شود در مواردي او را متوجه فوايد آن کنيد.
سپردن مسئوليت :
گاهي مسئوليتي را به او بسپاريد و بخواهيد که آن را به انجام برساند. مثلا: مسئوليت نظم وسايل و اشيا» اتاق يا تنظيم سفره و وسايل آن را به او بدهيد.
از حدود سنين 6 مي توان از کودک خواست که اشيا» و اثاثيه اتاق خود را منظم کند، وسايل و ابزار خود را تميز کند.
از سن 7 مي توان از او خواست ميز خود را تميز کند، روي هر کشو اتيکت بچسباند و زندگي شخصي اش را سر و سامان دهد و البته تشويق و تحسين در اين رابطه حرف اول را مي زند.
زمينه سازي براي عادت :
عادات بر اثر تکرار و تمرين به دست ميآيند. اگر بتوانيم رعايت نظم را براي کودک، جزئي از زندگي او بسازيم، در آن صورت او تدريجا به آن عادت خواهد کرد و وقتي کودک به چيزي عادت کند ديگر آن کار دشوار نخواهد بود و در بزرگسالي وقتي به حديث امام علي (ع) در مورد نظم و يا احاديث ديگر در ستايش نظم برمي خورد نه تنها احساس سختي ندارد بلکه شيريني دارا بودن اين خصلت را با تمام وجود احساس مي کند. حال بببينيم چگونه؟
مثلا: به کودک خود آموزش دهيد و کم کم با تشويق برايش ايجاد عادت کنيد که هر روز پس از بازگشت از بازي يا مدرسه يا... دست و صورت خود را بشويد، هفته اي 2 بار استحمام کند و...
در طريق ايجاد عادت، مراقبت دائم لازم است. سازندگي انديشه او، اصلي است که بايد رعايت شود، در مورد خطا و اشتباهش به او مهربانانه تذکر دهيد و وقتي به درستي کاري را انجام داد او را تشويق و تمجيد کنيد.
استفاده از عوامل کمکي
براي ايجاد نظم در زندگي کودک دلبندتان از عوامل کمکي زير نيز مي توانيد استفاده کنيد
  بازي :
از طريق بازي مي توانيد هر نوعي از صفات اخلاقي و نيکو را در کودکتان به آساني نهادينه کنيد. به او درس شجاعت، کمک به همنوع، همکاري، معاشرت هاي دوستانه و البته نظم و ترتيب بدهيد (و صد البته  مي توانيد انواع و اقسام رذيلت هاي اخلاقي، بي نظمي، خودخواهي و... را نيز به او آموزش دهيد!!
مثلا : برخي از بازي ها وجود دارند که انجام آن ها مبتني بر رعايت قوانين و مقررات است. مثل بازي هاي نظامي، دزد و پليس، امدادگري، قايم باشک، بازي سکوت، بازي جهش و حرکت بر اساس شماره ها و...
پندگويي، خيرخواهي و اعلام محبت : کودکتان بايد قلبا متوجه شود که شما او را دوست مي داريد و اگر مي خواهيد منظم باشند دقيقا به علت همين محبت است. چون با رعايت نظم، در زندگيشان موفق تر خواهند بود.
رفق و مدارا و ناديده گرفتن،  عفو و گذشت، هم چنين تشويق ها و تحسين ها، دادن امتيازات براي نظم و ترتيب و...  
لطفا جوگير نشويد!!
در راستاي ايجاد نظم در کودک مهمترين مساله صبر و حوصله والدين و مهم تر از آن منظم بودن خود آن هاست. لذا اگر مي خواهيد کودکتان منظم باشد اول خودتان سعي کنيد  
آنچه بايد در زمينه  نظم بخشي به رفتار کودکتان به طور اخص و نهادينه کردن هر خصلت نيکوي ديگري به طور اعم بايد رعايت کنيد به اين شرح اند:
تنبيه ها به ويژه بدني، بي نظمي کودک را اصلاح نمي کند و اگر هم در مواردي اصلاح کند قطعا پايدار نخواهد ماند. توصيه مي شود بعضي از موارد بي نظمي را ناديده بگيريد و هرگاه احساس کرديد نياز به تنبيه است به جاي کتک زدن يا آزار و حتي تحقير شخصيت کودک، مي توانيد از آنچه او دوست مي دارد، محرومش کنيد يا با ناراحتي توبيخش کنيد. (فقط يادتان باشد تنبيه تان اولا به شخصيت او لطمه اي نزند و ثانيا مجازات هايتان در حد و اندازه رفتار بد او باشد يعني لطفا در تنبيه، کنترلتان را از دست ندهيد و زياده روي نکنيد).
امر و نهي شديد بيشتر از اين که در کودک موثر باشد شما را آزرده خاطر و خسته مي کند. به جاي آن سعي کنيد با ملاطفت و مهرباني و بيان نتايج مطلوب، رفتار خوب را در درون جانش بنشانيد.  
- باز هم مي گوييم که تشويق نقاط مثبت به مراتب سازنده تر از سرزنش است.
يادتان باشد که در عادت دادن به هر خصلتي، مهمتر از هر چيز صبر و صبر و صبر است و هرچه سن کودک کمتر باشد آسان تر است و دليل آن براساس تعاليم دين مبين اسلام اين گونه آمده است که شاخه نرم، منعطف تر از شاخه  خشکيده است و نکته ي آخر اين که چنانچه با اين دستورالعمل ها نتوانستيد کاري از پيش ببريد يا دير به فکر افتاده ايد پيشنهاد ما مراجعه به يک مشاور آگاه در زمينه مسائل کودک و نوجوان و روان شناسي مرضي است. موفق باشيد.

نتيجه گيري
نظم در زندگي فردي و اجتماعي افراد بسيار موثر است و رعايت آن علاوه بر صرفه جويي در وقت و هزينه، کيفيت انجام کارها را نيز به مراتب بالا مي برد. در راستاي ايجاد نظم در کودک مهمترين مساله صبر و حوصله  والدين و مهم تر از آن منظم بودن خود آن هاست.
لذا اگر مي خواهيد کودکتان منظم باشد اول خودتان سعي کنيد (حداقل جلوي چشمان او) نظم را رعايت کنيد و هرگاه کودکتان به توصيه هاي شما عمل کرد او را تشويق کنيد; حتي اگر آن کار انجام شده توسط او براي شما بسيار پيش پا افتاده باشد زيرا براي ايجاد هر خصيصه  مثبتي از کوچک ترين ها شروع کردن و به بزرگ ها ر سيدن هم آسان تر است و هم اثرات آن پايدارتر خواهد بود.